Danh mục mới bổ sung nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho công tác giám sát, phát hiện sớm và chủ động phòng, chống dịch bệnh.

Bộ Y tế vừa ban hành Quyết định số 1965/QĐ-BYT ban hành danh mục bệnh truyền nhiễm thuộc các nhóm bệnh truyền nhiễm theo quy định tại khoản 4 Điều 15 Luật Phòng bệnh.

Trong bối cảnh Luật Phòng bệnh đặt trọng tâm vào chủ động phòng bệnh từ sớm, từ xa, vai trò của các hệ thống tiêm chủng ngày càng trở nên quan trọng.

Theo quyết định, các bệnh truyền nhiễm được phân thành ba nhóm dựa trên mức độ nguy hiểm, khả năng lây truyền và nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, gồm nhóm A, nhóm B và nhóm C.

Đối với nhóm A, Bộ Y tế xếp 15 bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, có khả năng lây truyền rất nhanh, tỷ lệ tử vong cao hoặc chưa rõ tác nhân gây bệnh.

Danh mục gồm: Bệnh bại liệt; dịch hạch; cúm A(H5N1), cúm A(H5N6), cúm A(H7N9), cúm A(H9N2); bệnh do virus Ebola, Lassa, Marburg, Nipah; bệnh nhiễm virus Tây sông Nin; sốt vàng; hội chứng suy hô hấp cấp tính nặng (SARS); hội chứng viêm đường hô hấp vùng Trung Đông do virus corona (MERS-CoV) và các bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm mới phát sinh chưa rõ tác nhân gây bệnh.

Ở nhóm B, Bộ Y tế công bố 47 bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, bao gồm nhiều bệnh đang lưu hành tại Việt Nam như Covid-19, cúm, dại, đậu mùa khỉ (Mpox), HIV/AIDS, lao, sốt xuất huyết Dengue, sốt rét, sởi, tay chân miệng, tả, thủy đậu, viêm não Nhật Bản, viêm gan virus A, B, C, D, E, nhiễm não mô cầu, HPV, RSV cùng nhiều bệnh truyền nhiễm khác.

Danh mục cũng bổ sung nhiều bệnh mới như bệnh do virus Chikungunya, bệnh do virus Hanta, bệnh do Haemophilus influenzae, bệnh do phế cầu, bệnh do nhiễm Listeria, bệnh do nhiễm Nocardia, bệnh Legionnaire, bệnh melioidosis (Whitmore), bệnh do virus Adeno, ngộ độc botulinum...

Đối với nhóm C, Bộ Y tế xếp 19 bệnh truyền nhiễm ít nguy hiểm hơn, gồm các bệnh do nấm, ký sinh trùng, vi khuẩn và virus như bệnh phong, giang mai, lậu, nhiễm nấm Candida, nhiễm virus herpes, nhiễm Rickettsia, các bệnh do giun, sán và ngộ độc thực phẩm do Vibrio parahaemolyticus.

Việc ban hành danh mục mới không chỉ thay thế các quyết định đã được ban hành trước đây liên quan đến việc bổ sung, điều chỉnh nhóm bệnh truyền nhiễm mà còn là bước triển khai cụ thể Luật Phòng bệnh, đạo luật được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10 ngày 10/12/2025 và chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Đây được đánh giá là đạo luật có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật về y tế, thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng và Nhà nước về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới. Quan trọng hơn, Luật đánh dấu bước chuyển căn bản của hệ thống y tế từ tư duy "chữa bệnh là chính" sang "chủ động phòng bệnh", lấy phòng bệnh làm nền tảng trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Không chỉ điều chỉnh lĩnh vực bệnh truyền nhiễm như trước đây, Luật Phòng bệnh mở rộng phạm vi sang phòng, chống bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần, dinh dưỡng trong phòng bệnh và các điều kiện bảo đảm để triển khai hiệu quả công tác phòng bệnh.

Luật gồm 6 chương, 46 điều, kế thừa các quy định còn phù hợp của Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm, đồng thời sửa đổi nhiều quy định về giám sát dịch tễ, an toàn sinh học, sử dụng vắc-xin, kiểm dịch y tế biên giới, khai báo và báo cáo dịch bệnh, tổ chức cách ly y tế.

Đặc biệt, Luật bổ sung nhiều quy định mới về an ninh sinh học trong xét nghiệm, phát triển dịch vụ phòng bệnh, nghiên cứu và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong phòng bệnh, cũng như cơ chế phòng, chống bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần và nâng cao dinh dưỡng cộng đồng.

Một điểm nhấn quan trọng khác là thiết lập cơ chế tài chính bền vững cho công tác phòng bệnh thông qua việc bảo đảm ngân sách đầu tư cho y tế dự phòng và thành lập Quỹ phòng bệnh nhằm tạo nguồn lực ổn định, lâu dài.

Luật cũng tăng cường quyền lợi của người dân với các chính sách khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí đối với một số nhóm ưu tiên, bảo đảm tiếp cận công bằng với vắc-xin và sinh phẩm y tế, đồng thời chú trọng chăm sóc dinh dưỡng trong 1.000 ngày đầu đời của trẻ.

Được biết, trong danh mục các bệnh truyền nhiễm vừa được Bộ Y tế ban hành có nhiều bệnh hiện đã có vắc-xin phòng ngừa hiệu quả. Theo các chuyên gia, cùng với giám sát dịch tễ, phát hiện sớm, cách ly và điều trị kịp thời, tiêm chủng vẫn là một trong những biện pháp dự phòng chủ động, bền vững và có hiệu quả nhất trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Với những bệnh như sởi, bạch hầu, ho gà, uốn ván, dại, thủy đậu, cúm, viêm não Nhật Bản, HPV, phế cầu, tiêu chảy do virus Rota hay sốt xuất huyết Dengue, việc tiêm đúng lịch, đủ mũi và tiêm nhắc lại theo khuyến cáo không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn góp phần hạn chế biến chứng nặng, giảm nhập viện, giảm tử vong và giảm áp lực cho hệ thống y tế.

Trong bối cảnh Luật Phòng bệnh đặt trọng tâm vào chủ động phòng bệnh từ sớm, từ xa, vai trò của các hệ thống tiêm chủng ngày càng trở nên quan trọng.

Các hệ thống như Tiêm chủng Long Châu, với mạng lưới điểm tiêm được mở rộng, quy trình khám sàng lọc, tư vấn trước tiêm và theo dõi sau tiêm, góp phần tăng khả năng tiếp cận vắc-xin của người dân, đặc biệt tại các khu vực đông dân cư và nhóm có nhu cầu tiêm chủng dịch vụ.

Việc phát triển các điểm tiêm an toàn, thuận tiện, quản lý lịch tiêm và nhắc lịch tiêm đầy đủ giúp người dân không bỏ sót mũi tiêm, nhất là với các bệnh cần nhiều mũi hoặc cần tiêm nhắc để duy trì miễn dịch.

Đây không chỉ là hoạt động cung ứng dịch vụ y tế, mà còn là một mắt xích quan trọng trong chiến lược y tế dự phòng, góp phần hình thành hàng rào miễn dịch cộng đồng và hiện thực hóa mục tiêu chuyển từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh.