Theo đại diện Bộ Y tế, tiêm chủng là một trong những thành tựu vĩ đại của nhân loại, cứu sống hơn 3 triệu người mỗi năm trên thế giới và đóng góp 40% vào việc cải thiện tỷ lệ sống sót của trẻ sơ sinh.

Tại Việt Nam, tiêm chủng đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ mắc và tử vong do các bệnh truyền nhiễm, ghi dấu các thành tựu quan trọng như thanh toán bệnh bại liệt năm 2000 và loại trừ uốn ván sơ sinh năm 2005.

Người dân hiện có thể tiếp cận tiêm chủng miễn phí thông qua Chương trình Tiêm chủng mở rộng hoặc lựa chọn tiêm chủng dịch vụ trả phí tại các cơ sở đủ điều kiện, nâng cao cơ hội phòng bệnh và bảo vệ sức khỏe.

Luật Phòng bệnh 2025 vừa được Quốc hội thông qua bổ sung nhiều quy định quan trọng, bao gồm việc xác định tiêm chủng không chỉ là đưa vắc-xin mà còn bao gồm sinh phẩm vào cơ thể để phòng bệnh, thiết lập hệ thống thông tin về phòng bệnh, rà soát tiền sử tiêm chủng trong kiểm tra sức khỏe đầu năm học, khẳng định quyền của người dân được tiếp cận vắc-xin công bằng suốt đời, phân loại tiêm chủng thành bắt buộc và tự nguyện, đồng thời quy định trách nhiệm của cơ sở tiêm chủng trong việc báo cáo và quản lý thông tin.

Tại Việt Nam, tiêm chủng đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ mắc và tử vong do các bệnh truyền nhiễm, ghi dấu các thành tựu quan trọng như thanh toán bệnh bại liệt năm 2000 và loại trừ uốn ván sơ sinh năm 2005.

Vậy nên theo dự thảo của Bộ Y tế, việc quản lý đối tượng tiêm chủng sẽ bao gồm các thông tin cơ bản như họ tên, ngày tháng năm sinh và địa chỉ thường trú của người được tiêm. Đối với trường hợp trẻ em, cần ghi rõ tên cha, mẹ hoặc người giám hộ.

Ngoài ra, thông tin về tiền sử tiêm chủng và tiền sử bệnh tật liên quan đến chỉ định tiêm cũng phải được lưu trữ. Trường hợp người được tiêm đã có mã số định danh công dân thì không cần thu thập lại các thông tin này.

UBND cấp xã, phường, đặc khu sẽ chịu trách nhiệm chỉ đạo Trạm Y tế điều tra, lập danh sách các đối tượng thuộc diện tiêm chủng bắt buộc theo quy định của Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm, đồng thời thông báo để người dân tham gia tiêm chủng đúng lịch và đủ liều.

Các cơ sở tiêm chủng có trách nhiệm cấp và ghi sổ theo dõi tiêm chủng cá nhân hoặc sổ tiêm chủng điện tử, đồng thời thống kê danh sách các đối tượng đã được tiêm tại cơ sở.

Dự thảo cũng quy định rõ quy trình tiêm chủng phải thực hiện đầy đủ các bước. Trước khi tiêm, người được tiêm phải được khám sàng lọc và tư vấn. Với trẻ em, việc tư vấn sẽ được thực hiện với cha mẹ hoặc người giám hộ.

Trong khi tiêm, cơ sở tiêm chủng phải thực hiện đúng chỉ định chuyên môn và bảo đảm an toàn. Sau khi tiêm, người được tiêm cần được theo dõi ít nhất 30 phút tại cơ sở tiêm chủng và tiếp tục theo dõi tại nhà trong ít nhất 24 giờ theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Một nội dung đáng chú ý trong dự thảo là quy định xử lý khi xảy ra tai biến nặng sau tiêm chủng. Theo đó, nếu trong quá trình triển khai buổi tiêm xảy ra tai biến nặng, người đứng đầu cơ sở tiêm chủng phải lập tức dừng buổi tiêm, tổ chức cấp cứu và chẩn đoán nguyên nhân.

Trường hợp vượt quá khả năng chuyên môn, người bị tai biến phải được chuyển ngay đến cơ sở khám chữa bệnh gần nhất. Đồng thời, cơ sở tiêm chủng phải thống kê đầy đủ thông tin liên quan và báo cáo Sở Y tế trong vòng 24 giờ kể từ khi xảy ra sự cố.

Đối với cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tiếp nhận người bị tai biến nặng sau tiêm chủng, trách nhiệm là tiến hành cấp cứu, điều trị và báo cáo Sở Y tế trong thời hạn 24 giờ kể từ khi tiếp nhận bệnh nhân.

Trong trường hợp tai biến nặng xảy ra sau tiêm vắc-xin hoặc sinh phẩm ngoài Chương trình tiêm chủng mở rộng và tiêm chủng chống dịch, cơ sở nơi xảy ra tai biến phải báo cáo Sở Y tế địa phương và thực hiện bồi thường theo quy định của pháp luật dân sự nếu được xác định có lỗi gây ra tai biến.

Dự thảo cũng quy định rõ quy trình điều tra và công bố kết quả tai biến sau tiêm chủng. Cụ thể, trong vòng 24 giờ kể từ khi xảy ra sự cố, Sở Y tế phải tổ chức điều tra.

Trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ khi nhận báo cáo điều tra, Sở Y tế sẽ tổ chức họp Hội đồng tư vấn chuyên môn cấp tỉnh để đánh giá và kết luận nguyên nhân tai biến, xác định trường hợp được bồi thường và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan trong quá trình sản xuất, kinh doanh, bảo quản và sử dụng vắc-xin, sinh phẩm y tế.

Sau khi có biên bản họp của Hội đồng tư vấn chuyên môn, trong vòng 24 giờ, Giám đốc Sở Y tế phải thông báo công khai nguyên nhân gây tai biến, đồng thời báo cáo Bộ Y tế và thông báo cho gia đình người bị tai biến.

Trường hợp nghi ngờ tai biến liên quan đến chất lượng vắc-xin hoặc sinh phẩm, Giám đốc Sở Y tế phải có văn bản tạm dừng sử dụng lô vắc-xin liên quan trên địa bàn sau khi được Bộ Y tế đồng ý bằng văn bản.

Nếu kết luận cho thấy tai biến không liên quan đến chất lượng vắc-xin, lô vắc-xin đó sẽ được phép sử dụng trở lại và báo cáo Bộ Y tế.

Trong trường hợp cần thiết, Bộ Y tế có thể tổ chức họp Hội đồng tư vấn chuyên môn cấp Bộ để đánh giá lại kết luận của Hội đồng tư vấn chuyên môn cấp tỉnh.

Nói thêm về hiệu quả của tiêm chủng vắc-xin, theo PGS-TS.Trần Đắc Phu, Phó Chủ tịch Hội Y học Dự phòng Việt Nam, phòng bệnh luôn mang lại hiệu quả cao hơn chữa bệnh, trong đó vắc-xin giữ vai trò then chốt, song hành cùng khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc sớm.

Thực tế cho thấy đầu tư cho phòng bệnh giúp giảm thiểu chi phí điều trị, hạn chế nguy cơ biến chứng, tránh mất thu nhập do ốm đau và giảm gánh nặng cho hệ thống y tế. Đối với các bệnh lý nghiêm trọng như ung thư, việc tiêm vắc-xin phòng ngừa không chỉ có ý nghĩa y học mà còn mang lại lợi ích kinh tế rất lớn khi chi phí điều trị có thể lên tới hàng trăm triệu đồng hoặc cao hơn.

Luật Phòng bệnh năm 2025 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho chiến lược tiêm chủng trọn đời. Theo TS.Dương Chí Nam, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh thuộc Bộ Y tế, Luật đã mở rộng khái niệm tiêm chủng, bao gồm cả việc sử dụng sinh phẩm phòng bệnh, đồng thời tích hợp thông tin tiêm chủng vào hệ thống dữ liệu phòng bệnh quốc gia.

Một nội dung đáng chú ý là quy định rà soát tiền sử tiêm chủng trong các đợt kiểm tra sức khỏe đầu năm học, góp phần theo dõi và bảo đảm quyền lợi tiêm chủng của người dân ngay từ sớm.

Luật cũng khẳng định quyền được tiếp cận công bằng vắc-xin và sinh phẩm theo từng lứa tuổi và đối tượng trong suốt cuộc đời. Đây được xem là nền tảng pháp lý để mở rộng phạm vi bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đồng thời tạo điều kiện để các chính sách tiêm chủng được triển khai đồng bộ và hiệu quả hơn.

Một điểm tiến bộ của Luật Phòng bệnh là việc xác định rõ hai hình thức tiêm chủng gồm tiêm chủng bắt buộc và tiêm chủng tự nguyện.

Chương trình Tiêm chủng mở rộng không chỉ bao gồm tiêm thường xuyên mà còn có tiêm bù liều và tiêm chủng chiến dịch chủ động. Việc cho phép triển khai tiêm vắc-xin khi xuất hiện nguy cơ bùng phát dịch, thay vì chờ đến khi dịch xảy ra, giúp ngành y tế chủ động hơn trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giảm thiểu rủi ro lây lan.

Khái niệm tiêm chủng trọn đời được nhìn nhận rộng hơn so với trước đây. Từ khi chào đời, trẻ cần được tiêm phòng các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, sau đó tiếp tục được bảo vệ trong các giai đoạn trưởng thành và tuổi cao niên.

Phụ nữ cần tiêm vắc-xin phòng ung thư cổ tử cung, trong khi người cao tuổi và người mắc bệnh nền cần được tiêm phòng cúm, phế cầu và các bệnh truyền nhiễm khác do nguy cơ biến chứng và tử vong cao hơn.

Theo các khuyến cáo quốc tế, tỷ lệ tiêm chủng ở nhóm người cao tuổi vẫn còn thấp so với nhu cầu thực tế. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc tăng cường truyền thông và nâng cao nhận thức để người dân hiểu rõ giá trị lâu dài của tiêm chủng. Do đặc thù phòng bệnh không mang lại hiệu quả tức thì, nhiều người vẫn còn tâm lý trì hoãn, dẫn tới bỏ lỡ cơ hội bảo vệ sức khỏe kịp thời.

Song song với hoàn thiện chính sách, Bộ Y tế đang từng bước đưa các loại vắc-xin mới vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Một số vắc-xin như cúm, phế cầu và HPV đã nằm trong lộ trình triển khai theo từng giai đoạn, phù hợp với khả năng cân đối ngân sách. Dự kiến từ năm 2026, vắc-xin phế cầu và vắc-xin phòng ung thư cổ tử cung sẽ được triển khai thí điểm tại một số địa phương trước khi mở rộng phạm vi áp dụng.