Những bất thường dễ bị bỏ qua có thể là tín hiệu cảnh báo ung thư

Một vết đen bị nhầm với nấm kẽ chân, một mảng sẫm màu tưởng là tụ máu hay tổn thương không đau dưới lòng bàn chân có thể che giấu ung thư tế bào hắc tố - loại ung thư da ác tính có khả năng tiến triển và di căn nhanh.

Một phụ nữ gần 60 tuổi đến Bệnh viện Da liễu Trung ương với mảng da đen sẫm, loét nhẹ ở kẽ ngón chân. Làm nông nghiệp và thường xuyên lội nước, người bệnh nghĩ mình mắc nấm kẽ chân nên tự mua nhiều loại thuốc chống nấm về bôi.

Ung thư tế bào hắc tố là một trong những loại ung thư da ác tính, có khả năng tiến triển và di căn nhanh nếu được phát hiện muộn.

Tuy nhiên, tổn thương không thuyên giảm mà ngày càng rỉ dịch, lan rộng. Đến bệnh viện kiểm tra và thực hiện sinh thiết, người phụ nữ mới biết vết đen tưởng như thông thường ấy là ung thư tế bào hắc tố.

Một nữ bệnh nhân khác hơn 65 tuổi cũng chủ quan trước vệt đen sần sùi ở gót chân. Từng dẫm phải đá nhọn, bà nghĩ đó chỉ là vết tụ máu chưa tan, cộng thêm gót chân thường xuyên nứt nẻ nên dùng đá bọt chà xát. Vết đen không biến mất mà ngày càng sần sùi, biến dạng bề mặt. Kết quả thăm khám sau đó xác định người bệnh mắc ung thư tế bào hắc tố.

Trường hợp thứ ba là một cụ ông gần 89 tuổi. Bệnh được phát hiện tình cờ lúc con cháu cắt móng, rửa chân cho ông. Gan bàn chân xuất hiện một mảng sắc tố lớn, màu sắc không đồng nhất, vùng đen sẫm xen lẫn nâu nhạt, ranh giới không rõ.

Do tổn thương nằm ở vị trí khó quan sát, không gây đau hay ngứa, cụ ông hoàn toàn không nhận biết bất thường. Các kết quả cận lâm sàng sau đó xác định người bệnh mắc ung thư tế bào hắc tố.

Các bệnh nhân được phẫu thuật loại bỏ khối u và vét hạch vùng theo phác đồ tại Khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và phục hồi chức năng, Bệnh viện Da liễu Trung ương. Hiện các khối ung thư đã được loại bỏ, chưa ghi nhận di căn hạch vùng. Người bệnh phục hồi tốt sau phẫu thuật và tiếp tục được theo dõi định kỳ 3 tháng/lần.

Theo TS.Nguyễn Hữu Quang, Phó trưởng Khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và phục hồi chức năng, Phó trưởng nhóm Ung thư tế bào hắc tố, Bệnh viện Da liễu Trung ương, điểm chung của ba trường hợp là đều mắc ung thư tế bào hắc tố thể đầu chi (Acral Lentiginous Melanoma), thể bệnh thường gặp ở người châu Á.

Đáng chú ý, những tổn thương ban đầu đều dễ khiến người bệnh chủ quan hoặc nhầm với tình trạng thông thường. Một người nghĩ mình bị nấm, người khác cho rằng đó là tụ máu sau chấn thương, trường hợp còn lại thậm chí không biết dưới bàn chân đã xuất hiện một mảng sắc tố bất thường.

Ung thư tế bào hắc tố là một trong những loại ung thư da ác tính, có khả năng tiến triển và di căn nhanh nếu được phát hiện muộn. Tế bào ung thư có thể xâm lấn sâu xuống các lớp dưới da, lan đến hạch bạch huyết, mạch máu và các cơ quan khác.

Thống kê tại Bệnh viện Da liễu Trung ương giai đoạn 2020-2026 ghi nhận hơn 100 trường hợp ung thư hắc tố da. Tuổi trung bình của người bệnh là 60,1, nữ giới chiếm 56,3%.

Đặc biệt, 90,1% tổn thương tập trung ở bàn chân và móng chân; 70,4% trường hợp có biểu hiện loét trên lâm sàng và thể đầu chi chiếm 94,4%. Riêng từ đầu năm 2026, Phòng khám ung thư tế bào hắc tố, Bệnh viện Da liễu Trung ương đã tiếp nhận khoảng 15 trường hợp mắc bệnh.

Số liệu GLOBOCAN 2024 được chuyên gia dẫn lại cho thấy, thế giới ghi nhận 337.969 ca mắc mới ung thư hắc tố da và 58.398 trường hợp tử vong. Tỷ lệ mắc cao nhất tại châu Âu và Bắc Mỹ, còn ở châu Á, ung thư hắc tố thể đầu chi, với tổn thương ở gan bàn chân và móng, chiếm tỷ lệ đáng lưu ý.

Các chuyên gia cho rằng phát hiện sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với khả năng điều trị. Nếu bệnh được phát hiện ở giai đoạn tại chỗ, tế bào ung thư còn khu trú ở lớp thượng bì, người bệnh có thể được phẫu thuật cắt bỏ tổn thương. TS.Nguyễn Hữu Quang cho biết, tỷ lệ sống sau 5 năm ở giai đoạn sớm có thể trên 95%.

Ngược lại, bệnh ở giai đoạn xâm lấn hoặc di căn khiến quá trình điều trị phức tạp hơn. Người bệnh có thể phải phẫu thuật rộng, một số trường hợp phải tháo khớp hoặc đoạn chi tùy mức độ tổn thương. Với bệnh ở giai đoạn tiến triển, các phương pháp điều trị toàn thân như liệu pháp miễn dịch hoặc điều trị nhắm trúng đích có thể được áp dụng tùy tình trạng và chỉ định chuyên môn.

Để nhận biết những tổn thương sắc tố đáng ngờ, TS.Nguyễn Hữu Quang khuyến cáo người dân ghi nhớ quy tắc ABCDE. Trong đó, A - Asymmetry là tổn thương có hai nửa không đối xứng; B - Border là bờ không đều, nham nhở hoặc không rõ; C - Color là màu sắc không đồng nhất, có nhiều màu hoặc thay đổi màu; D - Diameter là kích thước lớn, đặc biệt nếu tiếp tục phát triển; E - Evolution là tổn thương thay đổi theo thời gian về kích thước, hình dạng, màu sắc, bề mặt hoặc triệu chứng.

Ngoài những biểu hiện trên, một tổn thương sắc tố mới khác biệt rõ rệt với các nốt ruồi còn lại hoặc xuất hiện tình trạng chảy máu, loét, ngứa, đau cũng là những dấu hiệu cần lưu ý.

Không phải mọi nốt ruồi hay vết đen bất thường đều là ung thư tế bào hắc tố, song chỉ quan sát bằng mắt thường cũng không đủ để loại trừ bệnh lý ác tính. Tùy từng trường hợp, bác sỹ có thể chỉ định soi da, sinh thiết hoặc các xét nghiệm cần thiết để xác định chính xác tổn thương.

Các chuyên gia khuyến cáo người dân hình thành thói quen kiểm tra da định kỳ, đặc biệt không bỏ qua những vị trí ít được quan sát như lòng bàn chân, gót chân, kẽ ngón và dưới móng. Với người cao tuổi khó tự kiểm tra, người thân có thể hỗ trợ quan sát để phát hiện những thay đổi bất thường.

Một vết đen dưới bàn chân có thể là tổn thương lành tính, nhưng nếu tồn tại kéo dài, lớn dần, màu sắc không đồng nhất, bờ nham nhở, nứt, loét hoặc chảy máu, người dân không nên tự điều trị kéo dài. Thăm khám chuyên khoa sớm giúp xác định chính xác nguyên nhân và tránh bỏ lỡ thời điểm can thiệp thuận lợi nếu tổn thương là ác tính.

Những dấu hiệu hay quên có thể cảnh báo Alzheimer sớm

Thường xuyên quên việc vừa làm, lặp lại câu hỏi, để đồ sai chỗ, người phụ nữ 59 tuổi nghĩ đó chỉ là biểu hiện của tuổi tác và căng thẳng. Kết quả kiểm tra sau đó cho thấy bà mắc Alzheimer giai đoạn sớm.

Khoảng một năm trở lại đây, bà Nhung, 59 tuổi, thường xuyên quên những việc vừa làm, lặp lại câu hỏi, để đồ không đúng chỗ, đôi lúc không nhớ mình đang định làm gì.

Sau 35 năm làm việc với cường độ cao, thường xuyên chịu áp lực, giờ giấc ngủ nghỉ không đều, bà cho rằng những thay đổi về trí nhớ chỉ liên quan đến tuổi tác và căng thẳng kéo dài nên chưa đi khám.

Tình trạng hay quên ngày càng rõ. Do gia đình có người từng mắc Alzheimer, người thân đưa bà đến cơ sở y tế kiểm tra. Theo bác sỹ Thân Thị Minh Trung, chuyên khoa thần kinh khi khai thác bệnh sử, người bệnh có biểu hiện suy giảm trí nhớ gần, đặc biệt ở khả năng ghi nhớ thông tin mới.

Các bài đánh giá nhận thức ghi nhận bà Nhung khó ghi nhớ và nhắc lại thông tin mới, đồng thời hạn chế về định hướng thời gian, khả năng chú ý và lập kế hoạch. Kết quả ban đầu cho thấy người bệnh suy giảm nhận thức mức độ nhẹ.

Suy giảm nhận thức nhẹ là tình trạng suy giảm một hoặc một số lĩnh vực nhận thức nhưng chưa ảnh hưởng nghiêm trọng tới khả năng sinh hoạt độc lập. Tuy nhiên, do người bệnh còn tương đối trẻ, triệu chứng có xu hướng tiến triển và có tiền sử gia đình mắc Alzheimer, bác sĩ tiếp tục thực hiện các kiểm tra chuyên sâu nhằm xác định nguyên nhân.

Kết quả chụp MRI ghi nhận teo nhẹ vùng hồi hải mã và các cấu trúc thùy thái dương trong. Đây là những vùng não có vai trò quan trọng đối với quá trình hình thành và lưu giữ ký ức. Tổn thương tại những khu vực này có thể khiến người bệnh khó ghi nhớ thông tin vừa tiếp nhận, dễ quên những việc mới xảy ra trong khi ký ức xa vẫn có thể được duy trì tương đối tốt.

Xét nghiệm dịch não tủy tìm các dấu ấn sinh học liên quan Alzheimer sau đó cho thấy nồng độ beta-amyloid 42 giảm, tau toàn phần và tau phosphoryl hóa tăng. Kết hợp bệnh sử, đánh giá nhận thức, hình ảnh học và dấu ấn sinh học, bác sỹ chẩn đoán bà Nhung mắc Alzheimer giai đoạn sớm. Ở thời điểm phát hiện bệnh, khả năng tự chăm sóc và sinh hoạt độc lập của bà phần lớn vẫn được duy trì.

Alzheimer là bệnh thoái hóa thần kinh tiến triển, liên quan đến những thay đổi bất thường của các protein trong não, nổi bật là beta-amyloid và protein tau. Những biến đổi này có thể làm rối loạn kết nối giữa các tế bào thần kinh, gây tổn thương và mất dần tế bào não, kéo theo suy giảm trí nhớ và nhiều chức năng nhận thức khác.

Hồi hải mã là một trong những vùng não có thể chịu ảnh hưởng sớm trong quá trình bệnh lý Alzheimer. Bởi vậy, suy giảm trí nhớ gần có thể xuất hiện từ giai đoạn sớm, trước lúc người bệnh gặp những trở ngại rõ rệt trong sinh hoạt hằng ngày.

Sau chẩn đoán, người bệnh được xây dựng kế hoạch điều trị cá thể hóa với mục tiêu duy trì khả năng nhận thức, hạn chế ảnh hưởng tới sinh hoạt độc lập và làm chậm quá trình suy giảm.

Bên cạnh sử dụng thuốc phù hợp với giai đoạn bệnh, các bác sĩ rà soát những thuốc người bệnh đang dùng nhằm hạn chế các loại có nguy cơ làm nặng thêm tình trạng lú lẫn hoặc suy giảm nhận thức. Người bệnh cũng được áp dụng các biện pháp hỗ trợ, phục hồi nhận thức, rèn luyện trí nhớ, khả năng chú ý và ngôn ngữ phù hợp với mức độ suy giảm.

Gia đình được hướng dẫn giúp người bệnh duy trì thời gian biểu ổn định, sử dụng lịch, sổ ghi chú hoặc các dấu hiệu trực quan để hỗ trợ ghi nhớ những công việc hằng ngày.

Theo bác sỹ Minh Trung, trường hợp này cho thấy suy giảm trí nhớ không nên mặc định là biểu hiện bình thường của tuổi tác. Những dấu hiệu như liên tục quên thông tin vừa tiếp nhận, hỏi đi hỏi lại một vấn đề, thường xuyên để đồ sai chỗ hoặc tình trạng suy giảm trí nhớ ngày càng rõ cần được lưu ý, nhất là với người có tiền sử gia đình mắc Alzheimer.

Thăm khám sớm giúp tìm nguyên nhân gây suy giảm trí nhớ, xác định mức độ bệnh và có biện pháp can thiệp phù hợp. Với Alzheimer, phát hiện bệnh ở giai đoạn người bệnh vẫn còn duy trì phần lớn khả năng sinh hoạt độc lập tạo thêm cơ hội quản lý bệnh và kéo dài thời gian tự chủ trong cuộc sống.

Hiện các phương pháp hỗ trợ chẩn đoán, tầm soát Alzheimer và sa sút trí tuệ gồm đánh giá nhận thức, chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm dấu ấn sinh học. Một số nghiên cứu cũng đang hướng tới phát hiện các dấu ấn liên quan Alzheimer trong máu nhằm nhận diện những biến đổi của bệnh từ sớm.

Chóng mặt kéo dài, người đàn ông phát hiện hẹp nặng mạch máu nuôi não

Những cơn chóng mặt, choáng váng tưởng không đáng ngại có thể liên quan đến bệnh lý mạch máu. Người đàn ông 70 tuổi đi khám sau nhiều lần chóng mặt, suýt ngất và phát hiện động mạch cảnh hai bên hẹp tới 70-75%.

Ông Nick, 70 tuổi, có thể trạng béo phì với BMI 28 và tiền sử tăng huyết áp hơn 20 năm. Khoảng nửa năm trước, ông thường xuyên mệt mỏi, chóng mặt, có thời điểm choáng váng, vã mồ hôi và suýt ngất nên đến cơ sở y tế kiểm tra.

TS.Nguyễn Anh Dũng, chuyên khoa tim mạch khi thăm khám cho hay, khi chụp CT hệ động mạch phát hiện động mạch cảnh trong hai bên của người bệnh hẹp 70-75%.

Động mạch cảnh là hệ thống mạch máu quan trọng cung cấp máu cho não và vùng đầu, cổ. Tình trạng hẹp thường hình thành do các mảng xơ vữa tích tụ, làm lòng mạch thu hẹp và cản trở dòng máu lên não.

Mức độ hẹp tăng lên có thể khiến não không nhận đủ lượng máu cần thiết, dẫn đến cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ. Đáng lưu ý, biểu hiện của bệnh đôi lúc chỉ là chóng mặt, choáng váng, buồn nôn hoặc những triệu chứng khá mơ hồ nên dễ bị bỏ qua hoặc nhầm với các bệnh lý khác.

Do động mạch cảnh trong bên phải hẹp nặng hơn, các bác sĩ quyết định ưu tiên xử lý tổn thương này. Mảng xơ vữa trong lòng động mạch được loại bỏ nhằm khôi phục lưu thông máu lên não. Sau điều trị, tình trạng chóng mặt của người bệnh cải thiện và ông xuất viện sau một tuần.

Sáu tháng sau, sức khỏe ông Nick ổn định nhưng quá trình kiểm tra ghi nhận huyết áp giữa hai tay chênh lệch tới 40 mmHg. Đây trở thành dấu hiệu để bác sĩ tiếp tục tìm kiếm bệnh lý mạch máu khác.

Kết quả kiểm tra phát hiện động mạch cảnh trong bên trái vẫn hẹp nặng, đồng thời người bệnh bị hẹp động mạch dưới đòn trái. Động mạch dưới đòn là mạch máu lớn cung cấp máu cho cánh tay. Lòng mạch bị thu hẹp khiến lượng máu đến hai tay không đều, có thể tạo ra sự chênh lệch huyết áp giữa hai bên.

Người bệnh sau đó được xử lý đồng thời tổn thương ở động mạch cảnh trái và động mạch dưới đòn. Sau can thiệp, huyết áp hai tay trở về cân bằng, sức khỏe ổn định và ông xuất viện sau ba ngày.

Hẹp động mạch cảnh được đánh giá là bệnh lý nguy hiểm nhưng không phải lúc nào cũng có biểu hiện rõ ràng. Một số triệu chứng như chóng mặt, đau đầu, choáng váng có thể bị nhầm với thiếu máu, rối loạn tiền đình hoặc các vấn đề sức khỏe thông thường. Ở một số trường hợp, bệnh chỉ được phát hiện sau khi người bệnh xuất hiện cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ.

Hẹp động mạch dưới đòn cũng có thể tiến triển mà không tạo ra triệu chứng rõ rệt do những mạch máu khác vẫn có khả năng bù đắp lượng máu cung cấp cho cánh tay. Một dấu hiệu cần lưu ý là huyết áp đo ở hai tay có sự chênh lệch. Người bệnh cũng có thể xuất hiện đau mỏi, chuột rút, ngứa ran hoặc tê cánh tay nếu tình trạng hẹp trở nên đáng kể.

Theo bác sỹ Dũng, người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu kéo dài hoặc có các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, béo phì, mỡ máu cao, ít vận động, chế độ ăn nhiều đường và chất béo cần chú ý nguy cơ bệnh lý xơ vữa động mạch.

Đặc biệt, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay nếu đột ngột xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ như méo miệng, yếu hoặc liệt một bên tay chân, khó nói hoặc không nói được, mất thị lực một bên hay rối loạn thăng bằng. Việc cấp cứu sớm có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế nguy cơ tổn thương não, di chứng nặng và tử vong.