Rủi ro rình rập vì tập trung tín dụng

Theo VIS Rating, nửa đầu năm nay, nhóm các công ty chứng khoán có liên kết với ngân hàng chứng kiến mức tăng trưởng các mảng kinh doanh cốt lõi nhanh hơn các công ty cùng ngành.

Tuy nhiên, tăng trưởng tại các công ty này ngày càng tập trung vào một số khách hàng lớn, kể cả mảng cho vay ký quỹ phát hành trái phiếu doanh nghiệp, làm gia tăng rủi ro tập trung tín dụng. 

Cụ thể, nhu cầu vay cá nhân thấp đã thúc đẩy nhóm công ty chứng khoán này mở rộng cho vay đối với một số khách hàng lớn, đẩy mức độ tập trung tín dụng trong hoạt động cho vay ký quỹ gia tăng.

Ngoài ra, một loạt công ty chứng khoán liên kết ngân hàng (TCBS, VPBanks, HDBS, TPBS) cũng gia tăng đầu tư vào trái phiếu của một số doanh nghiệp bất động sản lớn, khiến tỷ lệ khẩu vị rủi ro của toàn ngành tăng từ mức 19% cuối năm ngoái lên mức 21% cuối tháng 6/2026. 

Đặc biệt, VIS Rating cảnh báo, các công ty chứng khoán nắm giữ trái phiếu của các doanh nghiệp bất động sản và nghỉ dưỡng đang gặp khó khăn (ví dụ: TPBS, VNDirect) sẽ mất nhiều thời gian hơn để thu hồi các khoản đầu tư do lãi suất cao làm suy giảm dòng tiền của tổ chức phát hành và làm chậm quá trình xử lý tài sản bảo đảm.

Các công ty chứng khoán có liên kết chặt chẽ với ngân hàng mẹ sở hữu lợi thế lớn về nguồn vốn, quy mô cho vay margin và năng lực tư vấn/phát hành trái phiếu doanh nghiệp. Tuy nhiên, sự tập trung quá lớn vào một vài khách hàng - đặc biệt khách hàng bất động sản - sẽ khiến rủi ro gia tăng.

Theo dự báo của các chuyên gia phân tích, rủi ro tập trung tín dụng của toàn ngành chứng khoán sẽ tiếp tục gia tăng trong nửa cuối năm 2026, do dư nợ ngày càng tập trung vào một số tổ chức phát hành trái phiếu và khách hàng vay ký quỹ lớn. Tình trạng "bỏ tất cả trứng vào một giỏ" này khiến bảng cân đối tài chính của các công ty chứng khoán dễ bị tổn thương, gia tăng rủi ro hệ thống nếu các khách hàng trọng yếu gặp áp lực thanh khoản trong nửa cuối năm 2026.

"Chúng tôi kỳ vọng tỷ lệ đòn bẩy và rủi ro tập trung tín dụng sẽ tiếp tục tăng trong nửa cuối năm 2026 khi các công ty chứng khoán mở rộng hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận nguồn vốn nước ngoài và nguồn vốn dài hạn từ phát hành trái phiếu sẽ phần nào giảm áp lực tái cấp vốn", chuyên gia phân tích VIS Rating nhận định.

Hơn một nửa công ty chứng khoán có nguy cơ vỡ kế hoạch lợi nhuận 

Mặc dù mảng ngân hàng đầu tư tăng trưởng tốt, song chi phí vốn gia tăng và hiệu suất tự doanh suy giảm đang gây áp lực lên khả năng sinh lời của các công ty chứng khoán.

Tỷ suất sinh lời trên tài sản bình quân (ROAA) của toàn ngành đã sụt giảm mạnh từ 5,6% trong năm 2025 xuống còn 4,3% trong nửa đầu năm 2026. Chi phí vốn tăng làm thu hẹp biên lợi nhuận cho vay ký quỹ, trong khi mặt bằng định giá cổ phiếu suy giảm làm giảm lợi nhuận từ hoạt động tự doanh.

Các công ty lớn, bao gồm một số công ty có liên kết với ngân hàng - duy trì khả năng sinh lời ổn định hơn nhờ tăng thu nhập phí tư vấn phát hành trái phiếu (ví dụ: HDBS, TCBS, VPBanks) - và một số công ty có lợi nhuận ổn định từ đầu tư trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi (ví dụ: SSI, VPS). Tuy nhiên, các nguồn thu này chỉ bù đắp một phần áp lực suy giảm lợi nhuận chung.

Trong khi đó, các công ty quy mô vừa và nhỏ có danh mục đầu tư cổ phiếu lớn (ví dụ: VIX, SHS, VDSC) chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do mặt bằng định giá cổ phiếu thị trường suy giảm.

Trong số 27 công ty được phân tích, có 14 công ty đối mặt với rủi ro không hoàn thành kế hoạch lợi nhuận năm 2026.

VIS Rating dự báo ROAA toàn ngành sẽ duy trì ở mức 4.2%-4.5% trong năm 2026, thấp hơn năm 2025, do chi phí vốn ở mức cao tiếp tục gây áp lực lên lợi nhuận từ các hoạt động kinh doanh cốt lõi. 

Điểm tích cực nửa đầu năm nay là các công ty chứng khoán đã huy động thành công tổng cộng 40.000 tỷ đồng vốn mới, giúp tỷ lệ đòn bẩy toàn ngành giảm xuống 2,2 lần thay vì 2,4 lần cuối năm 2025. Tuy nhiên, nhiều khả năng tỷ lệ đòn bẩy toàn ngành cuối năm nay lại tăng lên 2,4 lần do nhu cầu vay vốn tăng khi quy mô bảng cân đối tiếp tục mở rộng, trong khi điều kiện thị trường chứng khoán kém thuận lợi sẽ hạn chế khả năng tăng vốn chủ.

"Nếu không huy động thêm vốn trong nửa cuối năm 2026, các công ty có hoạt động cho vay ký quỹ và đầu tư trái phiếu đang tiệm cận đến giới hạn quy định (BSC, VietinBank Securitie, TCBS, HDBS) sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì tăng trưởng lợi nhuận từ các mảng kinh doanh cốt lõi", chuyên gia phân tích VIS Rating cảnh báo.