Hơn 500.000 người bị động vật cắn trong những tháng đầu năm, 54 trường hợp đã tử vong vì bệnh dại. Trong lúc tỷ lệ tiêm phòng cho đàn chó, mèo vẫn dưới ngưỡng cần thiết để kiểm soát bệnh bền vững, người bị cắn, cào tuyệt đối không nên chờ con vật phát bệnh hoặc có kết quả xét nghiệm mới đi tiêm phòng.

Bệnh dại có thể phòng ngừa nhưng một khi đã xuất hiện triệu chứng lâm sàng, khả năng cứu sống người bệnh gần như không còn. Nghịch lý này khiến những trường hợp tử vong do chủ quan, chậm xử trí sau khi bị chó, mèo cắn càng trở nên đáng tiếc.

Ảnh minh họa.

Trước năm 2024, trung bình mỗi năm Việt Nam có khoảng 500.000 người bị chó cắn và phải điều trị dự phòng bệnh dại. Năm 2025, con số này tăng lên khoảng 1,1 triệu người. Riêng 7 tháng đầu năm nay, cả nước đã ghi nhận hơn 500.000 người bị chó cắn.

Từ đầu năm đến ngày 12/9, 54 người tại 21 tỉnh, thành phố đã tử vong do bệnh dại, giảm 6 trường hợp so với cùng kỳ năm 2025. Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương mỗi năm vẫn tiếp nhận khoảng 30-50 bệnh nhân mắc bệnh dại.

Virus dại lây truyền từ động vật sang người, chủ yếu qua vết cắn, vết cào của chó, mèo mắc bệnh. Điều đáng lo ngại là một khi người bệnh đã xuất hiện các biểu hiện lâm sàng của bệnh dại, bệnh gần như luôn dẫn tới tử vong.

Trong khi đó, nguy cơ này có thể được ngăn chặn nếu người bị phơi nhiễm xử trí vết thương đúng cách và được điều trị dự phòng kịp thời.

Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo người bị chó, mèo hoặc động vật có nguy cơ mắc bệnh dại cắn, cào cần được đánh giá nguy cơ và điều trị dự phòng sau phơi nhiễm càng sớm càng tốt. Với trường hợp có nguy cơ, việc bắt đầu điều trị không nên trì hoãn để chờ kết quả xét nghiệm bệnh dại trên con vật.

Bởi vậy, tâm lý “theo dõi thêm vài ngày”, chờ xem chó, mèo có chết hay không hoặc chờ xét nghiệm con vật rồi mới quyết định tiêm phòng có thể khiến người bị phơi nhiễm bỏ lỡ thời gian dự phòng cần thiết.

Sau khi bị chó, mèo cắn hoặc cào, người dân cần xử trí vết thương và sớm đến cơ sở y tế để được đánh giá mức độ phơi nhiễm, tư vấn tiêm vắc-xin phòng dại và các biện pháp dự phòng cần thiết. Việc có cần tiêm, lịch tiêm và biện pháp điều trị dự phòng phù hợp cần căn cứ vào tình trạng vết thương, loại phơi nhiễm, tình trạng của con vật và đánh giá chuyên môn của nhân viên y tế.

Ngăn chặn bệnh dại không thể chỉ bắt đầu sau thời điểm một người bị chó, mèo cắn. Việt Nam hiện có hơn 7 triệu con chó, mèo. Tỷ lệ đàn chó, mèo được tiêm vắc-xin phòng dại trong giai đoạn 2024-2025 đạt trên 56%, tăng gần 17% so với mức trung bình giai đoạn 2022-2023.

Dù đã cải thiện, tỷ lệ này vẫn thấp hơn ngưỡng 70% thường được xác định là cần thiết để tạo miễn dịch quần thể và kiểm soát bệnh dại bền vững. Khoảng trống tiêm chủng cho vật nuôi đồng nghĩa nguy cơ virus dại tiếp tục lưu hành trong cộng đồng vẫn hiện hữu.

Bởi vậy, cùng với bảo đảm người bị phơi nhiễm được điều trị dự phòng kịp thời, quản lý đàn chó, mèo, tiêm phòng đầy đủ cho vật nuôi, hạn chế động vật thả rông và xử lý đúng các trường hợp nghi mắc bệnh là những mắt xích không thể tách rời.

Nội dung này cũng được đặt ra tại hội nghị tập huấn chuyên môn tiêu chuẩn quốc tế về trợ tử nhân đạo cho chó, mèo lần thứ hai, diễn ra ngày 18/9 tại Hà Nội với sự tham gia của 120 đại biểu đến từ 14 phường thí điểm.

Dự án triển khai theo cách tiếp cận Một sức khỏe (One Health), hướng tới tăng trách nhiệm của chủ nuôi, đăng ký và quản lý đàn chó, mèo tại cộng đồng; mở rộng tiêm phòng dại, triệt sản và kiểm soát quần thể chó thả rông theo hướng nhân đạo.

Ông Ngô Đình Loát, Phó chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội cho biết, quy trình trợ tử nhân đạo đối với chó, mèo cần bảo đảm sự đồng bộ giữa quyết định hành chính, năng lực kỹ thuật và hồ sơ ghi nhận. Chi cục sẽ phối hợp hướng dẫn 14 phường thí điểm hoàn thiện quy trình, biểu mẫu, cơ chế báo cáo và giám sát thực tế, đồng thời nghiên cứu đề xuất khung pháp lý phù hợp.

Về tiêm vắc-xin cho người, hiện tại Việt Nam, các loại vắc-xin như Verorab, Abhayrab và Indirab đều đã được Bộ Y tế cấp phép sử dụng, đáp ứng yêu cầu về tính an toàn và hiệu quả theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới.

Ngoài những người bị chó, mèo hoặc động vật nghi mắc dại cắn, cào hay liếm lên vùng da tổn thương, các nhóm nguy cơ cao như bác sỹ thú y, kiểm lâm, nhân viên phòng thí nghiệm, người thường xuyên tiếp xúc với động vật hoặc sinh sống tại khu vực lưu hành bệnh dại cũng được khuyến cáo nên tiêm phòng trước phơi nhiễm.

Theo các chuyên gia, với những người đã được tiêm dự phòng trước, nếu không may bị động vật nghi mắc dại cắn thì phác đồ xử trí sẽ đơn giản hơn rất nhiều. Người bệnh chỉ cần tiêm nhắc hai mũi vắc-xin và thường không cần sử dụng huyết thanh kháng dại, góp phần giảm chi phí, giảm nguy cơ và rút ngắn thời gian điều trị.

Đáp ứng nhu cầu phòng bệnh dại ngày càng tăng của người dân, nhiều cơ sở tiêm chủng trên cả nước hiện cung cấp đầy đủ các loại vắc-xin phòng dại đã được Bộ Y tế cấp phép lưu hành như Verorab, Abhayrab và Indirab, trong đó có hệ thống Tiêm chủng Long Châu.

Ngoài tiêm phòng, các bác sỹ tại đây cũng đồng thời tư vấn phác đồ tiêm phù hợp theo từng trường hợp phơi nhiễm hoặc dự phòng trước phơi nhiễm.

Các chuyên gia khuyến cáo, điều quan trọng nhất không phải lựa chọn loại vắc-xin nào mà là đến cơ sở y tế hoặc trung tâm tiêm chủng đủ điều kiện ngay sau khi bị động vật cắn, cào hoặc liếm lên vùng da trầy xước để được xử trí và tiêm phòng kịp thời, tránh bỏ lỡ "thời gian vàng" phòng bệnh dại.