Nghị quyết 21/2026/NQ-CP tạo đột phá khi cắt giảm, đơn giản hóa và phân cấp thủ tục y tế, chuyển rõ nét từ tiền kiểm sang hậu kiểm, mở rộng không gian phát triển.

Lĩnh vực khám chữa bệnh đã cắt giảm mạnh điều kiện đầu tư kinh doanh, từ 920 xuống còn 307 điều kiện.

Điểm nhấn lớn nhất là việc cắt giảm, bãi bỏ hàng loạt điều kiện kinh doanh trải rộng trên nhiều mảng, từ an toàn sinh học phòng xét nghiệm, dịch vụ tiêm chủng, đào tạo thực hành khối ngành sức khỏe đến các dịch vụ liên quan HIV/AIDS và hoạt động khám chữa bệnh.

Việc “không quy định” nhiều điều kiện vốn tồn tại trước đây không đơn thuần là giảm số lượng quy định, mà là sự thay đổi căn bản trong cách thức quản lý - từ mô hình tiền kiểm nặng về cấp phép sang hậu kiểm dựa trên giám sát và trách nhiệm tuân thủ.

So với giai đoạn trước, khi hệ thống điều kiện kinh doanh trong y tế thường được thiết kế theo hướng “đóng chặt” để kiểm soát rủi ro, cách tiếp cận mới cho thấy sự dịch chuyển sang “mở có kiểm soát”.

Nếu trước đây, doanh nghiệp muốn tham gia cung cấp dịch vụ y tế phải vượt qua nhiều tầng nấc thủ tục và điều kiện, thì nay chi phí gia nhập thị trường được giảm đáng kể, thời gian chuẩn bị đầu tư được rút ngắn. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng, trong khi nguồn lực công còn hạn chế và khu vực tư nhân được kỳ vọng đóng vai trò bổ trợ.

Song song với cắt giảm điều kiện kinh doanh, Nghị quyết cũng loại bỏ hoàn toàn 6 thủ tục hành chính không còn phù hợp, đồng thời rút ngắn thời gian xử lý đối với nhiều thủ tục quan trọng như cấp phép hoạt động khám chữa bệnh.

Khi đặt trong tương quan với thực tiễn trước đây, khi quy trình cấp phép thường kéo dài, phát sinh chi phí không chính thức và gây khó khăn cho nhà đầu tư, thì việc chuẩn hóa thời hạn xử lý, quy định rõ trách nhiệm của cơ quan cấp phép và cơ chế phản hồi hồ sơ là bước tiến đáng kể về minh bạch hóa.

Một điểm đáng chú ý khác là việc đẩy mạnh phân cấp thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh trong nhiều thủ tục then chốt như cấp giấy phép hành nghề, cấp phép hoạt động khám chữa bệnh, quản lý an toàn thực phẩm và phòng bệnh.

So với mô hình tập trung trước đây, nơi nhiều thủ tục phải xin ý kiến hoặc chờ phê duyệt từ cơ quan trung ương, việc phân cấp giúp rút ngắn quy trình, tăng tính linh hoạt và khả năng phản ứng chính sách theo đặc thù địa phương.

Tuy nhiên, phân cấp cũng đi kèm yêu cầu nâng cao năng lực quản trị ở cấp tỉnh. Nếu không có cơ chế kiểm soát hiệu quả, nguy cơ “nới lỏng quá mức” hoặc áp dụng không đồng đều giữa các địa phương là hoàn toàn có thể xảy ra. Do đó, cải cách lần này đặt ra bài toán song hành - vừa giảm bớt rào cản hành chính, vừa phải tăng cường hậu kiểm, thanh tra và giám sát chất lượng dịch vụ.

Việc cắt giảm hàng trăm điều kiện kinh doanh không chỉ giúp giảm chi phí tuân thủ, mà còn tạo áp lực cạnh tranh, buộc các cơ sở y tế nâng cao chất lượng dịch vụ.

Về dài hạn, hiệu quả của Nghị quyết sẽ phụ thuộc vào mức độ thực thi. Nếu chỉ dừng ở việc cắt giảm trên giấy tờ mà không đi kèm với số hóa quy trình, liên thông dữ liệu và nâng cao năng lực cán bộ, cải cách có nguy cơ bị “tái hành chính hóa” dưới các hình thức khác. Ngược lại, nếu triển khai đồng bộ, đây sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng một môi trường quản lý y tế hiện đại, minh bạch và hướng tới phục vụ.

TS.Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh (Bộ Y tế) cho hay, sau hai đợt rà soát liên tiếp trong giai đoạn 2025-2026, lĩnh vực khám chữa bệnh đã cắt giảm mạnh điều kiện đầu tư kinh doanh, từ 920 xuống còn 307 điều kiện.

Việc cắt giảm hơn 600 điều kiện kinh doanh, cùng với việc rút ngắn tổng thời gian giải quyết thủ tục hành chính khoảng 105 ngày, có thể tạo ra tác động lan tỏa rõ rệt.

Các cơ sở khám chữa bệnh sẽ giảm đáng kể chi phí tuân thủ, thời gian chờ đợi được rút ngắn, từ đó đẩy nhanh tiến độ đầu tư, mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng dịch vụ. Quy trình cấp phép cũng được chuẩn hóa với các mốc thời gian cụ thể, kèm theo yêu cầu công khai thông tin sau cấp phép, góp phần tăng tính minh bạch và giảm nguy cơ phát sinh tiêu cực.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những thách thức không nhỏ. Khi thẩm quyền được trao về địa phương, yêu cầu về năng lực thẩm định, quản lý và giám sát cũng tăng lên tương ứng.

Sự chênh lệch về nguồn lực và trình độ giữa các địa phương có thể dẫn đến nguy cơ không đồng đều trong thực thi chính sách. Nếu không có cơ chế giám sát hiệu quả, việc nới lỏng điều kiện kinh doanh có thể tiềm ẩn rủi ro về chất lượng dịch vụ, đặc biệt trong một lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng con người.

Việc chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với hệ thống kiểm tra, giám sát. Khi rào cản đầu vào được gỡ bỏ, vai trò của khâu hậu kiểm trở nên then chốt. Điều này đòi hỏi không chỉ nguồn lực mà còn là sự đồng bộ trong quy trình, công cụ và trách nhiệm giữa các cấp quản lý. Nếu hậu kiểm không theo kịp, những khoảng trống trong quản lý có thể phát sinh.

Việc cắt giảm mạnh điều kiện kinh doanh lần này cho thấy xu hướng nghiêng về phía tháo gỡ rào cản, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu phải thiết lập một cơ chế kiểm soát phù hợp hơn. Việc công khai thông tin cấp phép, chuẩn hóa quy trình và xác định rõ trách nhiệm của từng cấp quản lý là những bước đi cần thiết để duy trì sự cân bằng đó.

Được biết, từ ngày 1/7/2026, Bộ Y tế chỉ còn thực hiện tổng cộng 16/33 thủ tục hành chính lĩnh vực khám bệnh, chữa bệnh, trong đó 6 thủ tục hành chính là có thẩm quyền thực hiện cả cấp Bộ (đối với các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trực thuộc Bộ Y tế) và cấp tỉnh;

Các thủ tục hành chính chỉ thực hiện tại cấp Bộ đều là các thủ tục hành chính mang tính chuyên môn kỹ thuật sâu, phức tạp, trong quá trình thực hiện cần có sự tham gia đánh giá của các chuyên gia đầu ngành hoặc có yếu tố nước ngoài hoặc cần có sự thống nhất để triển khai trên toàn quốc, không đủ điều kiện để phân cấp thực hiện tại địa phương. 

Các thủ tục hành chính về khám chữa bệnh thuộc thẩm quyền của Bộ Y tế từ 1/7/2026 bao gồm: Cấp mới giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, cấp điều chỉnh danh mục kỹ thuật loại đặc biệt đối với các Bệnh viện tư nhân; cấp mới, cấp lại, cấp điều chỉnh giấy phép hoạt động đối với các Bệnh viện trực thuộc Bộ, xem xét khả năng điều chỉnh bổ sung danh mục kỹ thuật loại đặc biệt, xem xét khả năng thực hiện kỹ thuật mới, phương pháp mới đối với các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trên toàn quốc.