Luật Đầu tư đã bổ sung thủ tục đầu tư đặc biệt đối với dự án đầu tư tại khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế, khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế. Trong ảnh: Hoạt động trong Khu công nghiệp Việt Hưng (Quảng Ninh). Ảnh: Đức Thanh

Trước hết, cần phải làm rõ, thủ tục thực hiện 1 dự án đầu tư bao gồm các giai đoạn và được điều chỉnh bởi nhiều đạo luật liên quan.

Trong thời gian qua, thực hiện các nghị quyết, chỉ đạo của Đảng và Chính phủ về rà soát, tháo gỡ các vướng mắc trong việc thực hiện các dự án đầu tư, những điểm nghẽn đã được nhận diện theo từng giai đoạn thực hiện dự án. Trong đó, đã xác định nguyên nhân vướng mắc là do quy định của luật nào hay do việc thực thi, áp dụng pháp luật, bởi trên thực tế có khá nhiều dự án không được triển khai theo đúng quy định của pháp luật có hiệu lực tại thời điểm thực hiện, dẫn đến phát sinh vướng mắc...

Đối với thủ tục đầu tư, kết quả rà soát cho thấy, một số vướng mắc do quy định của Luật Đầu tư chưa được cụ thể, như phạm vi các dự án thuộc diện phải chấp thuận chủ trương đầu tư; nội dung thẩm định, đánh giá dự án đầu tư…. Ngoài ra, nhiều vướng mắc phát sinh từ việc chưa được thống nhất trong một số quy định giữa các văn bản luật có liên quan.

Vì vậy, việc ban hành Luật Đầu tư 2025 và sửa đổi đồng bộ các quy định điều chỉnh hoạt động đầu tư, kinh doanh trong thời gian qua (bao gồm các luật Quy hoạch, Đấu thầu, Đất đai, Xây dựng, Bảo vệ môi trường, Lâm nghiệp, Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; Chuyển giao công nghệ, Kinh doanh bất động sản, Nhà ở…) sẽ tháo gỡ cơ bản những điểm nghẽn, vướng mắc về thể chế, pháp luật, tạo môi trường đầu tư thông thoáng, minh bạch, hấp dẫn để khơi thông nguồn lực cho đầu tư phát triển.

Riêng những điều chỉnh về thủ tục thực hiện dự án của Luật Đầu tư 2025 được kỳ vọng sẽ giải quyết cơ bản được vướng mắc, điểm nghẽn pháp lý cho các dự án.

Một là, thủ tục chấp chuận chủ trương đầu tư được hoàn thiện theo hướng minh bạch, đơn giản hóa nội dung thẩm định; đồng thời thu hẹp phạm vi các dự án phải thực hiện chấp thuận chủ trương đầu tư và đẩy mạnh phân cấp việc chấp thuận chủ trương đầu tư cho các địa phương.

Theo đó, khi đánh giá sự phù hợp của dự án đầu tư với quy hoạch sẽ xem xét về sự phù hợp của dự án với mục tiêu, định hướng phát triển, sắp xếp, phân bố không gian các hoạt động kinh tế xã hội theo nội dung, yêu cầu của quy hoạch (không yêu cầu dự án phải được xác định trong quy hoạch).

Việc thẩm định chỉ cần căn cứ vào một trong các quy hoạch thuộc hệ thống quy hoạch để thẩm định, đánh giá sự phù hợp của dự án đầu tư. Đối với dự án đầu tư cải tạo, nâng cấp công trình hiện hữu mà không thay đổi mục tiêu, địa điểm, quy mô thì không yêu cầu đánh giá lại sự phù hợp của dự án với quy hoạch.

Về công nghệ của dự án đầu tư có hoạt động xây dựng, việc thẩm định công nghệ sẽ không phải thực hiện ngay tại giai đoạn chấp thuận chủ trương đầu tư, mà được thực hiện ở giai đoạn quyết định đầu tư.

Về phạm vi các dự án phải thực hiện chấp thuận chủ trương đầu tư cũng được xác định rõ và chỉ bao gồm các dự án phát triển hạ tầng trong một số lĩnh vực quan trọng, nhạy cảm như cảng biển, sân bay, viễn thông; các dự án đề xuất sử dụng đất, rừng, khu vực biển; và các dự án có khả năng ảnh hưởng lớn đến môi trường hoặc quốc phòng, an ninh…

Luật Đầu tư 2025 đã thu hẹp đối tượng các dự án phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, chỉ bao gồm: dự án đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp; dự án khai thác khoáng sản, dự án nhà ở, khu đô thị được thực hiện theo hình thức đấu giá, đấu thầu… để bảo đảm thống nhất về thủ tục giữa pháp luật đầu tư và pháp luật đất đai, đấu thầu, khoáng sản…

Hai là, Luật Đầu tư đã bổ sung thủ tục đầu tư đặc biệt (hay còn gọi  là luồng xanh) để tạo thuận lợi tối đa về thủ tục đối với dự án đầu tư tại khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế, khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế.

Theo đó, việc đăng ký thực hiện dự án đầu tư được chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Dự án đăng ký đầu tư theo quy định này không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, thẩm định công nghệ, lập báo cáo đánh giá tác động môi trường, lập quy hoạch chi tiết, cấp giấy phép xây dựng và các thủ tục trong lĩnh vực xây dựng, phòng cháy, chữa cháy.

Đây là nội dung đột phá nhằm rút ngắn thời gian triển khai dự án, thể hiện cách tiếp cận mới trong xây dựng thể chế theo hướng vừa đảm bảo yêu cầu quản lý nhà nước, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Ba là, Luật Đầu tư đã có quy định về việc xử lý trường hợp có quy định khác nhau giữa các Luật. Theo đó, quy định áp dụng Luật Đầu tư trong trường hợp có quy định khác nhau giữa Luật Đầu tư và luật khác đã được ban hành trước ngày Luật Đầu tư có hiệu lực thi hành về trình tự, thủ tục và điều kiện đầu tư kinh doanh, trừ một số ngoại lệ trong lĩnh vực đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP), nhà ở, chứng khoán, dầu khí…

Những quy định trên khi đi vào thực hiện sẽ góp phần giải quyết các điểm nghẽn pháp lý của dự án đầu tư.