Mùa Đông với thời tiết lạnh và ẩm kéo dài không chỉ làm gia tăng các bệnh cảm cúm thông thường mà còn tạo điều kiện cho nhiều bệnh nhiễm trùng hô hấp nguy hiểm bùng phát, trong đó phế cầu khuẩn là một tác nhân đáng lo ngại.

Chủ động tiêm vắc-xin phòng phế cầu không chỉ cứu sống người bệnh mà còn giảm chi phí điều trị và áp lực cho hệ thống y tế trong mùa lạnh.

Theo BS CKII Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm Phòng, chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, phế cầu khuẩn là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi nặng, viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết, đặc biệt nguy hiểm với trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính.

Phế cầu khuẩn, với tên khoa học là Streptococcus pneumoniae, có thể tồn tại ở mũi họng người khỏe mạnh mà không gây biểu hiện rõ ràng.

Tuy nhiên, khi sức đề kháng suy giảm, nhất là trong những ngày rét đậm, rét hại, vi khuẩn này dễ dàng phát triển và gây bệnh. Những người mắc bệnh mạn tính như hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đái tháo đường, tim mạch, gan, thận hoặc người suy giảm miễn dịch là đối tượng dễ bị phế cầu khuẩn tấn công nhất.

Bác sỹ Huyền nhấn mạnh, các bệnh do phế cầu khuẩn khởi phát với triệu chứng không đặc hiệu như sốt, ớn lạnh, ho, đau ngực, thở nhanh hoặc khó thở.

Nhiều người ban đầu chỉ nghĩ là cảm lạnh thông thường, nhưng diễn tiến bệnh có thể rất nhanh, dẫn đến viêm phổi nặng, nhiễm trùng huyết hoặc viêm màng não, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Theo thống kê, mỗi năm trên thế giới có khoảng 1,6 triệu trường hợp tử vong liên quan đến phế cầu khuẩn, cho thấy mức độ nguy hiểm của tác nhân này không thể xem nhẹ.

Phế cầu khuẩn lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp, khi tiếp xúc với dịch tiết từ người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện gần, hoặc sử dụng chung đồ dùng cá nhân.

Trong mùa Đông, môi trường sinh hoạt khép kín, ít thông thoáng càng làm tăng nguy cơ lây nhiễm, đặc biệt tại gia đình, trường học, bệnh viện và các cơ sở chăm sóc người cao tuổi.

Chuyên gia của Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cảnh báo rằng nhóm người mắc bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch cần đặc biệt chú ý vì đây không phải là bệnh lý nhẹ; việc chủ động tiêm vắc-xin và phát hiện sớm các triệu chứng là cách hiệu quả nhất để phòng bệnh và tránh biến chứng nguy hiểm.

Tiêm vắc-xin phòng phế cầu là biện pháp hiệu quả nhất hiện nay. Vắc-xin giúp cơ thể tạo miễn dịch chủ động, giảm nguy cơ mắc bệnh, hạn chế mức độ nặng và các biến chứng nếu không may nhiễm bệnh.

Những đối tượng nên chủ động tiêm vắc-xin bao gồm trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi, người cao tuổi từ 65 trở lên, người mắc bệnh mạn tính như hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đái tháo đường, tim mạch, gan, thận, người suy giảm miễn dịch và người có thói quen hút thuốc lá.

Tại Việt Nam hiện nay đã có nhiều loại vắc-xin phù hợp với từng lứa tuổi và nhóm nguy cơ, với lịch tiêm được khuyến cáo cụ thể nhằm đảm bảo hiệu quả bảo vệ tối ưu. Bác sỹ Huyền nhấn mạnh, việc tiêm phòng đầy đủ, đúng lịch là chiến lược sống còn, đặc biệt trước và trong những tháng lạnh cao điểm.

Bên cạnh tiêm vắc-xin, người dân cần duy trì các biện pháp phòng bệnh cơ bản như rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, đeo khẩu trang nơi đông người hoặc trên phương tiện công cộng, vệ sinh môi trường sống, lau chùi các bề mặt tiếp xúc thường xuyên, đồng thời duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng và tăng cường vận động.

 Khi xuất hiện các triệu chứng sốt, ho, khó thở, mệt mỏi, đặc biệt ở người mắc bệnh mạn tính, cần đến ngay các cơ sở y tế uy tín để được tư vấn và xử trí kịp thời, tránh tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt là thuốc kháng sinh hay kháng virus khi chưa có chỉ định.

Mùa Đông là thời điểm các bệnh hô hấp gia tăng mạnh, và với người mắc bệnh mạn tính, nguy cơ diễn tiến nặng hoặc biến chứng nghiêm trọng là rất cao.

Chủ động tiêm vắc-xin phòng phế cầu, kết hợp nhận diện sớm triệu chứng và duy trì các biện pháp phòng bệnh cơ bản là cách bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng, đồng thời giảm áp lực cho hệ thống y tế.

Như bác sỹ Huyền khẳng định, tiêm phòng không chỉ bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn góp phần làm giảm nguy cơ lây lan và quá tải tại các cơ sở y tế, đặc biệt trong những tháng lạnh cao điểm.

Nói thêm về biện pháp để phòng chống viêm phổi do phế cầu khuẩn, bác sỹ Nguyễn Tuấn Hải, Hệ thống Tiêm chủng Safpo/Potec khuyến cáo, một số nhóm đối tượng nên tiêm vắc-xin phế cầu khuẩn là người trên 65 tuổi; người có hệ thống miễn dịch yếu;

Người bị bệnh tim, tiểu đường, hen suyễn hoặc COPD (bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính), những người phải trải qua hóa trị liệu, người cấy ghép tạng, người nhiễm HIV/AIDS; người hút thuốc lá; nghiện rượu nặng; người bệnh trải qua phẫu thuật hoặc mắc bệnh nghiêm trọng.

Bác sỹ Nguyễn Tuấn Hải cho biết, có 2 loại vắc-xin phế cầu khuẩn được sử dụng để bảo vệ chống lại các loại nhiễm trùng khác nhau. Đó là PCV13 (hay vắc-xin Prevenar 13) giúp bảo vệ cơ thể tránh khỏi 13 loại vi khuẩn nguy hiểm nhất gây viêm phổi và PPSV23 (Pneumon 23) bảo vệ cơ thể chống lại thêm 23 loại vi khuẩn gây viêm phổi khác.

Những người cần tiêm vắc-xin phế cầu khuẩn nên tiêm cả hai mũi: Mũi thứ nhất tiêm PCV13 và một năm sau sau tiêm PPSV23. Ngoài ra, trẻ em nên tiêm đầy đủ một số loại vắc-xin có vai trò hỗ trợ ngăn ngừa viêm phổi, như vắc-xin 5 trong 1 hoặc 6 trong 1 (bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt và bệnh viêm phổi - viêm màng não do HIB), vắc-xin cúm, phế cầu, ho gà...