Phiên thảo luận tại tổ 6 - Ảnh: QH .

Chiều 20/10, thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, nhiều đại biểu quan tâm góp ý về cơ chế giá điện.

Đại biểu Tạ Thị Yên (Điện Biên) dẫn nội dung tại điều 51 về giá hợp đồng mua bán điện, Dự thảo đặt ra nguyên tắc bảo đảm thu hồi các chi phí hợp lý, hợp lệ và mức lợi nhuận hợp lý. Bà Yên cho biết đồng tình về mục tiêu, bởi ngành điện cần một lượng vốn đầu tư rất lớn và phải tạo được điều kiện để thu hút nhà đầu tư.

Nhưng điện cũng là đầu vào của nền kinh tế và là chi phí thiết yếu của từng gia đình. Vì vậy, nữ đại biểu cho rằng Điều 51 cần làm rõ thêm nguyên tắc: chi phí nào được tính vào giá, rủi ro nào nhà đầu tư phải tự chịu và rủi ro nào được phép phân bổ vào giá điện.

Theo bà Yên, chi phí được tính vào giá phải là chi phí cần thiết, hợp lý, hợp lệ và có cơ chế kiểm tra. Những chi phí phát sinh do quyết định đầu tư không hợp lý, quản trị kém hoặc lỗi chủ quan của doanh nghiệp thì không nên mặc nhiên chuyển sang người mua điện.

Dự thảo phải trả lời được một câu rất rõ: chi phí nào người sử dụng điện phải chia sẻ và chi phí nào nhà đầu tư phải tự chịu, bà Yên nhấn mạnh.

Vị đại biểu Điện Biên cho rằng, Nhà nước cần tạo điều kiện để doanh nghiệp có lợi nhuận hợp lý, nhưng không nên để mọi rủi ro trong đầu tư, quản trị cuối cùng đều chuyển sang người mua điện.

Bà Yên đề nghị cơ chế giá phải bảo đảm đồng thời ba yêu cầu: đủ hấp dẫn để thu hút đầu tư, đủ minh bạch để kiểm soát chi phí và đủ công bằng để bảo vệ người sử dụng điện.

Lần sửa đổi này, nội dung sửa Điều 50 về giá điện, theo đại biểu Yên, tạo cơ sở để áp dụng giá bán lẻ điện theo thời gian sử dụng đối với khách hàng sinh hoạt khi đáp ứng các điều kiện nhất định.

Đồng tình với mục tiêu khuyến khích sử dụng điện tiết kiệm, giảm phụ tải vào giờ cao điểm, nhưng khi mở rộng sang hộ gia đình, bà Yên cho rằng cần hết sức thận trọng. Bởi giờ cao điểm buổi tối cũng chính là giờ sinh hoạt bình thường của phần lớn các gia đình: người lớn đi làm về, trẻ em đi học về, nấu cơm, tắm giặt, học tập, sử dụng điều hòa và các thiết bị thiết yếu.

Bà Yên nhấn mạnh, một nhà máy có thể bố trí lại ca sản xuất, nhưng một gia đình thì rất khó chuyển bữa tối sang 11 giờ đêm hoặc bảo trẻ nhỏ đợi hết giờ cao điểm mới học, mới tắm.

Nếu thiết kế không kỹ thì một chính sách nhằm khuyến khích thay đổi hành vi sử dụng điện lại có thể làm tăng chi phí đối với những người không có khả năng thay đổi hành vi đó, bà Yên nói.

Từ đó, bà Yên đề nghị quy định theo hướng chưa áp dụng đại trà ngay đối với tất cả hộ sinh hoạt. Việc áp dụng phải căn cứ vào nhóm khách hàng, mức độ tiêu thụ, khả năng dịch chuyển phụ tải, điều kiện công tơ và hạ tầng kỹ thuật; đồng thời phải có lộ trình và đánh giá đầy đủ tác động trước khi mở rộng.

Tiết kiệm điện là trách nhiệm của người sử dụng, nhưng cơ chế giá cũng phải tính đến những nhu cầu sinh hoạt thiết yếu mà người dân khó có thể dịch chuyển được, đại biểu Yên nhấn mạnh.

Cũng góp ý về giá điện, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm (Đà Nẵng) cho rằng cải cách giá điện phải đi đôi với bảo đảm khả năng chi trả của người dân.

Đồng tình với chủ trương minh bạch hóa giá điện, từng bước hoàn thiện cơ chế giá theo nguyên tắc thị trường, tuy nhiên, theo đại biểu Yên, quá trình cải cách, nhất là việc điều chỉnh cơ cấu giá và lộ trình xóa bỏ bù chéo nếu được thực hiện, cần gắn với chính sách an sinh xã hội, nhất là đối với hộ nghèo, hộ chính sách và người dân ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo.

“Vấn đề cần quan tâm không chỉ là giá điện được xác định theo cơ chế nào, mà còn là sau khi cơ chế giá thay đổi, người dân có đủ khả năng chi trả cho nhu cầu điện thiết yếu hay không. Nếu chính sách hỗ trợ chưa đầy đủ hoặc triển khai không kịp thời, gánh nặng chi phí có thể dồn lên những hộ vốn đã khó khăn”, vị đại biểu Đà Nẵng nêu.

Đại biểu Nghiêm đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ nguyên tắc, đối tượng và trách nhiệm thực hiện chính sách hỗ trợ tiền điện; bảo đảm nguồn lực, công khai, minh bạch và có cơ chế giám sát. Lộ trình cải cách giá điện cần được tính toán đồng bộ với lộ trình hỗ trợ, tránh khoảng trống chính sách ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân.