Thợ thi công hầm tại Dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh (Ảnh: P.V)

Nỗi lo giữ chân thợ lành nghề

Từ nhiều tháng nay, một trong những trăn trở lớn nhất của ông Nguyễn Bá Khương, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Xây dựng công trình 568 là làm sao giữ chân được đội ngũ công nhân kỹ thuật, đặc biệt là thợ vận hành máy xúc, máy lu và thiết bị khoan cọc nhồi trong bối cảnh các gói thầu cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng và Đồng Đăng - Trà Lĩnh do doanh nghiệp đảm nhận đang bước vào giai đoạn nước rút.

Tuy nhiên, dù đã áp dụng nhiều giải pháp, từ động viên, hỗ trợ đời sống đến điều chỉnh chế độ lương, thưởng, chỉ trong tháng 4 và 5/2026, gần 50 lao động kỹ thuật và công nhân vận hành thiết bị đặc chủng đã lần lượt rời các công trường của Công ty cổ phần Xây dựng công trình 568 tại Cao Bằng, Lạng Sơn để chuyển sang làm việc cho các dự án khu đô thị và hạ tầng đô thị quy mô lớn tại Hà Nội.

“Công nhân nghỉ việc vào thời điểm này khiến doanh nghiệp gặp rất nhiều khó khăn bởi tiến độ thi công hai tuyến cao tốc đang rất gấp. Tuy nhiên, chúng tôi rất khó giữ chân lao động khi các chủ đầu tư dự án bất động sản, hạ tầng đô thị sẵn sàng trả mức lương từ 35 - 40 triệu đồng, thậm chí tới 65 triệu đồng/tháng cho thợ vận hành thiết bị thi công cọc khoan nhồi. Mức thu nhập này thậm chí còn cao hơn cả lương lãnh đạo công ty”, ông Khương cho biết.

Thiếu thợ lành nghề và nhân sự kỹ thuật đang trở thành điểm nghẽn mới của các Dự án giao thông trọng điểm, khi làn sóng dịch chuyển lao động sang bất động sản và hạ tầng đô thị ngày càng mạnh mẽ.

Không chỉ các nhà thầu tầm trung như Công ty cổ phần Xây dựng công trình 568 gặp khó khăn trong tuyển dụng lao động, ngay cả những “đại gia” trong lĩnh vực thi công hạ tầng giao thông như Tập đoàn Đèo Cả cũng đang chịu áp lực lớn trong việc giữ chân nhân sự kỹ thuật và công nhân lành nghề.

“Hiện nay, tình trạng cạnh tranh lao động bằng cách đẩy giá nhân công, thu hút nhân sự theo hướng thiếu lành mạnh vẫn đang diễn ra, tạo ra những cú sốc lớn về nguồn nhân lực. Trong khi đó, doanh nghiệp cũng đứng trước bài toán rất khó về tiền lương: vừa phải đảm bảo đời sống cho người lao động, vừa không thể chạy đua vô hạn theo lạm phát và biến động của thị trường”, ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch Tập đoàn Đèo Cả chia sẻ.

Lo lắng của người đứng đầu Tập đoàn Đèo Cả là có cơ sở khi hàng loạt đại dự án bất động sản, khu đô thị đồng loạt khởi công tại Hà Nội và TP.HCM trong những tháng đầu năm 2026 đã khiến nhu cầu lao động xây dựng tăng đột biến.

Riêng tại Hà Nội, ba đại dự án phát triển bất động sản, chỉnh trang đô thị gồm Trục cảnh quan Đại lộ sông Hồng, Khu đô thị Olympic Hà Nội và Trục không gian Quốc lộ 1A có tổng quy mô vốn đầu tư xấp xỉ 2 triệu tỷ đồng, trong đó chi phí nhân công xây dựng ước khoảng 200.000 tỷ đồng.

Với năng suất lao động bình quân của ngành cầu đường hiện chỉ khoảng trên dưới 1 tỷ đồng/người/năm, tổng nhu cầu lao động riêng tại Hà Nội đã lên tới khoảng 200.000 người. Điều này khiến nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng thợ bậc cao, công nhân vận hành thiết bị đặc chủng và kỹ sư điều hành cho các dự án hạ tầng giao thông trở nên hiện hữu.

Cần phải nói thêm rằng, các nhà thầu giao thông gần như không thể cạnh tranh với các đơn vị phát triển bất động sản trong việc trả lương cho người lao động do bị ràng buộc bởi hệ thống đơn giá ca máy, định mức chặt chẽ của Nhà nước, đặc biệt tại các dự án hạ tầng giao thông sử dụng vốn đầu tư công.

Trong khi đó, với các dự án phát triển bất động sản hoặc dự án BT đổi đất lấy hạ tầng, chi phí cuối cùng thường được phân bổ vào giá bán sản phẩm nên chủ đầu tư có thể mạnh tay trả lương cao gấp 1,5 - 2 lần mặt bằng thị trường để thu hút lao động.

Do đặc thù công việc vất vả, thường xuyên xa nhà nên công tác tuyển sinh của các trường cao đẳng nghề xây dựng hiện rất khó khăn. Mỗi khóa đào tạo kéo dài hai năm cũng chỉ cung cấp được vài trăm công nhân kỹ thuật bậc 3. Đây mới là xuất phát điểm bởi để đào tạo một thợ lái máy xúc, máy lu hoặc vận hành thiết bị thi công cọc khoan nhồi thành thạo cần ít nhất 4 - 5 năm làm việc liên tục; còn để hình thành một đội trưởng vừa giỏi chuyên môn, vừa quản được nhân sự, vật tư và thiết bị thường phải mất từ 10 - 15 năm
rèn luyện thực tế.

“Hiện nay, nhiều nhà máy quy mô lớn đang dịch chuyển từ thành phố về khu vực nông thôn, tạo ra khối lượng việc làm rất lớn. Người lao động ở nông thôn thường ưu tiên các công việc gần nhà với thu nhập khoảng 8 - 10 triệu đồng/tháng hơn là chấp nhận cảnh ‘ăn bờ ngủ bụi’ tại các công trường xây dựng”, ông Trần Quang Tuyến - Tổng giám đốc Công ty Liên hợp xây dựng Vạn Cường lo lắng.

Cần sự vào cuộc sớm của Nhà nước

Trên thực tế, những hệ lụy từ sự dịch chuyển số lượng lớn lao động từ các công trình giao thông sang các dự án hạ tầng đô thị, bất động sản đã bắt đầu bộc lộ rõ tại nhiều công trình giao thông trọng điểm.

Bất chấp những nỗ lực từ chủ đầu tư và các nhà thầu, Dự án thành phần 3 - “trái tim” của Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành hiện vẫn thiếu khoảng 27% nhân sự phục vụ thi công, tương đương khoảng 2.400 lao động, trong bối cảnh công trình này đang phải tăng tốc để kịp về đích vào cuối năm 2026.

Theo Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), áp lực huy động nhân sự cho Dự án thành phần 3 đang gia tăng khi hàng loạt công trình hạ tầng quy mô lớn tại Đồng Nai được triển khai đồng thời như cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành và các dự án thành phần của sân bay Long Thành.

Nhu cầu lao động xây dựng tăng cao đã khiến cuộc cạnh tranh thu hút nhân lực giữa các công trường trở nên gay gắt. Theo kế hoạch, tổng nhu cầu nhân sự trực tiếp và gián tiếp của toàn Dự án thành phần 3 là hơn 10.000 người, tuy nhiên hiện mới đáp ứng khoảng 73%. Riêng lực lượng thi công trực tiếp tại các gói thầu hiện đạt khoảng 6.562/8.952 người, còn thiếu gần 2.400 lao động.

Đáng chú ý, nhiều gói thầu trọng điểm vẫn thiếu hụt nhân sự nghiêm trọng. Trong đó, gói thầu 4.8 mới huy động được khoảng 62% kế hoạch nhân sự, còn thiếu gần 1.000 lao động; gói thầu 7.8 chỉ đạt khoảng 50% kế hoạch, trong khi gói thầu 7.8A mới đáp ứng khoảng 25% nhu cầu nhân lực.

Không chỉ thiếu lao động thi công trực tiếp, ACV cho biết nhiều gói thầu còn thiếu hụt kỹ sư tư vấn thiết kế, tư vấn giám sát, gây áp lực lớn lên công tác quản lý chất lượng, nghiệm thu và thanh toán.

Một nhà thầu thi công Dự án thành phần 3 cho biết đơn vị gần như không thể tuyển được lao động tại chỗ, buộc phải điều động nhân sự từ phía Bắc vào, chấp nhận trả lương cao và siết chặt quản lý nhân sự để tránh tình trạng bị các đơn vị khác “chèo kéo”.

Để ứng phó với nguy cơ thiếu hụt nhân sự, một số nhà thầu đã bắt đầu điều chỉnh lương, thưởng cho người lao động, đồng thời đẩy mạnh tự đào tạo, chấp nhận tuyển dụng những lao động trẻ chưa biết nghề để đào tạo.

Tại Tập đoàn Đèo Cả, doanh nghiệp này đang đẩy mạnh các chương trình đào tạo “Công nhân thực hành và kỹ sư thực chiến”, lấy công trường làm “thao trường”.

“Không chỉ riêng Đèo Cả, tới đây, chúng tôi sẽ phối hợp với các đơn vị đối tác nghiên cứu xây dựng các mô-đun đào tạo chuyên ngành mang tính thực tiễn cao như đọc bản vẽ thiết kế, làm công tác nội nghiệp, ứng dụng công nghệ số...", ông Hoàng chia sẻ thêm.

Về lâu dài, Đèo Cả đang từng bước mở rộng các ‘học kỳ Đèo Cả’ dành cho con em người lao động, hướng nghiệp từ cấp THPT; nghiên cứu mở rộng nguồn tuyển dụng từ các nhóm như bộ đội xuất ngũ hoặc phạm nhân đã cải tạo tốt, có năng lực, phạm tội không nghiêm trọng để tạo điều kiện tái hòa nhập cộng đồng và tham gia lao động.

Chủ tịch Tập đoàn Đèo Cả cũng nhìn nhận, một trong những giải pháp quan trọng nhất vẫn là xây dựng văn hóa doanh nghiệp để cán bộ, công nhân viên tự hào về giá trị đóng góp của mình đối với đất nước, coi doanh nghiệp là môi trường làm việc bền vững, ổn định lâu dài thay vì chỉ nhìn vào thu nhập trước mắt. Doanh nghiệp phải có các chương trình cụ thể về phúc lợi, đào tạo, truyền lửa, chăm lo đời sống để người lao động yên tâm gắn bó.

“Cùng với sự chủ động, tự thân của doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước cũng cần nhìn nhận đúng mức thực trạng này để có cách ứng xử phù hợp, trong đó xem xét điều chỉnh hệ số định mức, đơn giá sát với thực tế thi công và điều kiện kỹ thuật công trình, bảo đảm cho nhà thầu được tính đúng, tính đủ, có nguồn lực thu hút nhân lực chất lượng cao”, ông Hồ Minh Hoàng đề xuất.