Theo dự thảo nghị định hướng dẫn thi hành Luật Dân số, cơ quan soạn thảo đề xuất ngân sách nhà nước chi 900.000 đồng cho một ca sàng lọc trước sinh và 600.000 đồng cho sàng lọc sơ sinh. Khoản hỗ trợ được chi trả một lần bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản trong thời hạn tối đa ba tháng sau khi người dân hoàn thành dịch vụ.

Theo Bộ Y tế, chính sách hỗ trợ tài chính cho sàng lọc trước sinh và sơ sinh không chỉ giúp giảm gánh nặng chi phí cho người dân mà còn góp phần phát hiện sớm các bất thường bẩm sinh, từ đó nâng cao hiệu quả can thiệp và điều trị.

Để được hưởng hỗ trợ, thai phụ cần thực hiện xét nghiệm tầm soát bốn hội chứng phổ biến gồm Down, Edwards, Patau và bệnh tan máu bẩm sinh Thalassemia. Sau khi trẻ chào đời, chương trình sàng lọc sơ sinh sẽ tiếp tục kiểm tra năm bệnh lý gồm suy giáp trạng bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận bẩm sinh, khiếm thính và bất thường tim bẩm sinh.

Thực tế cho thấy chi phí sàng lọc hiện nay tại các bệnh viện công dao động từ 1,2 đến 1,5 triệu đồng đối với các xét nghiệm sinh hóa kết hợp tầm soát Thalassemia. Với phương pháp xét nghiệm không xâm lấn bằng công nghệ giải trình tự gene, chi phí có thể từ 1,5 đến 2,5 triệu đồng tại bệnh viện công và cao hơn tại các cơ sở tư nhân.

Đối với sàng lọc sơ sinh, chi phí cơ bản tại bệnh viện tuyến trung ương khoảng 900.000 đồng, bao gồm xét nghiệm máu gót chân, siêu âm tim và kiểm tra thính lực. Tuy nhiên, tại các cơ sở y tế tư nhân hoặc quốc tế, chi phí có thể tăng lên từ 1,5 đến 2,5 triệu đồng tùy gói dịch vụ.

Theo Bộ Y tế, chính sách hỗ trợ tài chính cho sàng lọc trước sinh và sơ sinh không chỉ giúp giảm gánh nặng chi phí cho người dân mà còn góp phần phát hiện sớm các bất thường bẩm sinh, từ đó nâng cao hiệu quả can thiệp và điều trị.

Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh mức sinh của Việt Nam đang giảm xuống dưới mức thay thế. Từ mức 2,11 con trên mỗi phụ nữ năm 2021, con số này giảm còn 1,91 vào năm 2024 và khoảng 1,93 vào năm 2025, dự báo khó đạt mục tiêu duy trì mức sinh thay thế vào năm 2030.

Nếu xu hướng này tiếp diễn, Việt Nam có thể kết thúc thời kỳ dân số vàng vào năm 2036, lực lượng lao động bắt đầu suy giảm từ năm 2044 và dân số có nguy cơ tăng trưởng âm từ năm 2051.

Bên cạnh hỗ trợ sàng lọc, Bộ Y tế cũng đề xuất chính sách khuyến khích sinh con với mức hỗ trợ 2 triệu đồng cho mỗi lần sinh. Đối tượng thụ hưởng bao gồm phụ nữ ở khu vực có mức sinh thấp, phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người và phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.

Dự thảo cũng đưa ra các biện pháp nhằm giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, trong đó có quy định xử lý nghiêm hành vi tiết lộ giới tính thai nhi để lựa chọn giới tính. Các cơ sở vi phạm có thể bị tước giấy phép hành nghề.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên, việc hoàn thiện các văn bản hướng dẫn sẽ giúp đưa Luật Dân số sớm đi vào thực tiễn, góp phần giải quyết những thách thức mới như duy trì mức sinh hợp lý, giảm mất cân bằng giới tính và nâng cao chất lượng dân số trong thời gian tới.

Luật Dân số được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, dự kiến có hiệu lực từ 1/7/2026, gồm 8 chương, 30 điều, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong chính sách dân số theo hướng toàn diện hơn, không chỉ dừng ở kế hoạch hóa gia đình.

Tại cuộc họp góp ý xây dựng Nghị định hướng dẫn thi hành do Bộ Y tế vừa tổ chức, các đại biểu tập trung hoàn thiện các quy định chi tiết nhằm cụ thể hóa các nội dung của Luật, bao gồm truyền thông và giáo dục dân số, duy trì mức sinh thay thế, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số và nâng cao chất lượng dân số. Đồng thời, dự thảo cũng làm rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và cá nhân trong triển khai chính sách.

Bên cạnh các chính sách hỗ trợ tài chính, dự thảo Nghị định đưa ra nhiều giải pháp tổ chức thực hiện nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân sinh con, tăng cường chăm sóc và phát huy vai trò của người cao tuổi, đồng thời quy định rõ cơ chế phối hợp liên ngành.

Các nội dung này hướng tới mục tiêu phân cấp, phân quyền hợp lý cho địa phương gắn với kiểm tra, giám sát, phù hợp với đặc điểm dân số và điều kiện kinh tế xã hội từng vùng, đồng thời bảo đảm bình đẳng giới, quyền con người và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý dân số.

Một điểm đáng chú ý là dự thảo đã xác định rõ các nhóm đối tượng thụ hưởng chính sách, thay vì quy định chung chung như trước. Theo đó, chính sách tập trung vào ba nhóm gồm phụ nữ là người dân tộc thiểu số rất ít người, phụ nữ sinh sống tại các địa phương có mức sinh thấp hơn mức sinh thay thế và phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.

Dự thảo cũng tính đến các trường hợp đặc thù như sinh đôi, sinh ba, đồng thời làm rõ điều kiện áp dụng đối với từng nhóm đối tượng nhằm tránh vướng mắc trong quá trình triển khai. Ngoài ra, các khái niệm như nơi cư trú và thân nhân được quy định cụ thể theo pháp luật hiện hành, giúp người dân thuận lợi hơn khi thực hiện thủ tục.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh việc xây dựng Nghị định cần bảo đảm vừa có tính định hướng, vừa đủ cụ thể để triển khai hiệu quả trong thực tiễn. Các quy định phải rõ ràng, tránh chung chung nhưng cũng không quá chi tiết gây khó khăn khi áp dụng.

Thứ trưởng cũng yêu cầu tiếp tục rà soát để tránh trùng lặp với các quy định đã có trong Luật, đồng thời bổ sung những nội dung còn thiếu, đặc biệt là các quy định liên quan đến kiểm tra, xử lý vi phạm về lựa chọn giới tính thai nhi, cũng như quy trình, thủ tục thực hiện tại cơ sở.

Theo lãnh đạo Bộ Y tế, việc hoàn thiện các văn bản hướng dẫn sẽ là bước quan trọng để đưa Luật Dân số vào cuộc sống, góp phần giải quyết những thách thức lớn như duy trì mức sinh hợp lý, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh và nâng cao chất lượng dân số trong giai đoạn tới.