Lĩnh vực sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ô tô được Bộ Công thương đề nghị bãi bỏ khỏi Danh mục ngành nghề đầu tư, kinh doanh có điều kiện. Ảnh minh họa

Đề xuất bỏ 6 ngành nghề kinh doanh có điều kiện

6 ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện mà Bộ Công thương đề xuất bãi bỏ ra khỏi Danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện gồm kinh doanh rượu, thực phẩm, xuất khẩu gạo, khoáng sản, sản xuất lắp ráp nhập khẩu ô tô, kinh doanh khí.

Nhận thông tin này, VCCI ngay lập tức ghi nhận: Đây là cách tiếp cận có trách nhiệm, thể hiện sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa mục tiêu cải cách và yêu cầu quản lý nhà nước.

Thực tế, trong nhiều cuộc làm việc giữa doanh nghiệp và Bộ Công thương, đề xuất tương tự đã từng được đặt ra. Tuy nhiên, lo ngại về những rủi ro có thể xảy ra sau khi bãi bỏ các điều kiện kinh doanh đã khiến các kiến nghị từ doanh nghiệp chưa nhận được sự đồng thuận.

Trong Dự thảo Nghị quyết cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công thương, những lo ngại, vướng mắc, khó khăn này tiếp tục được phân tích.

Đối với lĩnh vực xuất khẩu gạo, các lo ngại được đề cập liên quan đến an ninh lương thực, tranh mua tranh bán, và rủi ro từ vốn ngoại thao túng thị trường.

Với lĩnh vực sản xuất, lắp ráp xe ô tô, Bộ Công thương lo ngại về khả năng không kiểm soát được chất lượng và độ an toàn của sản phẩm ô tô, cũng như trách nhiệm của nhà sản xuất đối với sản phẩm ô tô trong suốt vòng đời sử dụng; ảnh hưởng tới mục tiêu nội địa hóa của ngành công nghiệp ô tô, phát triển công nghiệp hỗ trợ cho ngành... và cả tình trạng "trung chuyển hàng hóa" từ làn sóng đầu tư nước ngoài trong ngành công nghiệp ô tô...

Doanh nghiệp cho rằng, phương án bãi bỏ là phù hợp với xu thế cải cách

Trong văn bản gửi Bộ Công thương, VCCI đã nhấn mạnh điều trên. Đặc biệt, đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp, VCCI nhấn mạnh “có đủ cơ sở để thực hiện”.

Ví dụ, với lĩnh vực sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ô tô, VCCI cho rằng có nhiều công cụ quản lý thay thế để có thể kiểm soát những rủi ro mà Bộ Công thương đang lo ngại.

“Hiện nay mọi xe ô tô sản xuất, lắp ráp hoặc nhập khẩu đều phải qua kiểm tra chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường theo các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia trước khi được lưu hành. Hệ thống đăng kiểm, cơ chế triệu hồi sản phẩm khuyết tật và trách nhiệm sản phẩm theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã tạo ra lớp bảo vệ hậu kiểm đủ mạnh”, VCCI phân tích.

Chính trong bối cảnh này, Giấy chứng nhận sản xuất, lắp ráp và giấy phép kinh doanh nhập khẩu ô tô thực chất là lớp tiền kiểm chồng lên các công cụ quản lý kỹ thuật đã có, làm tăng chi phí tuân thủ mà không bổ sung thêm giá trị bảo vệ an toàn công cộng.

Liên quan đến những tác động đến người tiêu dùng mà Bộ Công thương cho rằng, có thể xảy ra nếu bỏ các điều kiện kinh doanh, VCCI cho rằng, chính các yêu cầu về cơ sở bảo hành, ủy quyền chính hãng và giấy chứng nhận chất lượng kiểu loại từ nước sản xuất đã tạo rào cản gia nhập rất cao, khiến thị trường nhập khẩu ô tô bị chi phối bởi một số ít doanh nghiệp lớn. Hệ quả là giá ô tô tại Việt Nam vẫn thuộc nhóm cao nhất khu vực ASEAN khi so sánh theo sức mua tương đương, trong khi người tiêu dùng có ít lựa chọn hơn so với các thị trường lân cận.

Liên quan đến lo ngại trung chuyển hàng hóa và dư thừa công suất, VCCI nhấn mạnh Việt Nam đã có đầy đủ khung pháp lý về chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ thương mại theo Luật Quản lý ngoại thương. Quy tắc xuất xứ trong các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam là thành viên cũng đã quy định rõ tỷ lệ hàm lượng giá trị gia tăng nội địa để được hưởng ưu đãi thuế quan. Đây mới là các công cụ phù hợp với cam kết quốc tế để xử lý vấn đề lẩn tránh xuất xứ, thay vì sử dụng điều kiện kinh doanh như một hàng rào kỹ thuật trá hình.

Đặc biệt, VCCI không đồng tình với lý do liên quan đến phát triển ngành công nghiệp ô tô.

“Sau hơn hai mươi năm áp dụng chính sách bảo hộ thông qua thuế quan cao và điều kiện kinh doanh, tỷ lệ nội địa hóa của ngành ô tô Việt Nam vẫn ở mức thấp, trung bình từ 7 đến 10 phần trăm đối với xe con, so với 70 đến 80 phần trăm tại Thái Lan. Thực tế này cho thấy rào cản gia nhập thị trường không phải là công cụ hiệu quả để thúc đẩy nội địa hóa, và các chính sách khuyến khích tích cực như ưu đãi thuế cho linh kiện sản xuất trong nước, hỗ trợ nghiên cứu phát triển và phát triển công nghiệp hỗ trợ sẽ phù hợp hơn”, VCCI phân tích trong văn bản gửi Bộ Công thương.

Hơn thế, trong bối cảnh chuyển đổi công nghệ, ngành công nghiệp ô tô toàn cầu đang chuyển đổi nhanh chóng sang xe điện và xe năng lượng mới với nhiều mô hình sản xuất linh hoạt. Các điều kiện kinh doanh hiện hành được thiết kế cho mô hình sản xuất ô tô truyền thống với các công đoạn hàn, sơn, lắp ráp có thể không còn phù hợp và tạo rào cản cho các nhà đầu tư mới trong lĩnh vực xe điện, xe tự hành.

Kinh nghiệm quốc tế tại Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng cho thấy các nước này không sử dụng cơ chế cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất, lắp ráp ô tô mà quản lý hoàn toàn bằng hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt, cơ chế triệu hồi bắt buộc và trách nhiệm sản phẩm theo pháp luật dân sự.

Đây là lý do VCCI ủng hộ phương án bãi bỏ ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đối với sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ô tô. Đồng thời, tổ chức này cũng đề nghị Bộ Công thương phối hợp với Bộ Xây dựng rà soát, hoàn thiện hệ thống quy chuẩn kỹ thuật và cơ chế hậu kiểm để bảo đảm an toàn cho người sử dụng và cộng đồng trong điều kiện thị trường mở hơn.