Việt Nam được đánh giá là có tiềm năng du lịch thể thao rất lớn, nhưng việc khai thác còn hạn chế.

Sức bật từ những lễ hội thể thao

Hè năm nay, tỉnh Tây Ninh mời gọi vận động viên qua cung đường “The Legendary Run” vòng quanh núi Bà Đen - “nóc nhà Nam Bộ”. Hồ Núi Đá xanh biếc, thung lũng Ma Thiên Lãnh khoáng đạt và Tòa thánh Tây Ninh tráng lệ được đan cài khéo léo vào lộ trình.

Ông Nguyễn Công Hoan, Tổng giám đốc Flamingo Redtours khẳng định, một giải chạy được thiết kế chuẩn mực luôn tạo sản phẩm tour ba trong một: vận động, nghỉ dưỡng, khám phá văn hóa. Doanh nghiệp lữ hành chỉ việc “gắn tour” là có thể nhân doanh thu gấp bội.

Từ Fansipan hùng vĩ, Ô Quy Hồ mây phủ, đến cao nguyên đá Đồng Văn, khu vực miền Bắc đang là “thánh địa” của marathon địa hình, đạp xe, dù lượn. Ở miền Trung - Tây Nguyên, đường đua thuyền SUP trên vịnh Lăng Cô, giải golf bên bờ biển Đà Nẵng, hay hành trình vượt thác Đắk G’lun… đều đủ sức khiến vận động viên quốc tế phải “ghim tọa độ”. Miền Nam sở hữu địa hình sông nước độc đáo, thích hợp cho đua thuyền, chèo kayak, chạy bộ xuyên rừng ngập mặn Cần Giờ.

Bên cạnh thiên nhiên, thể thao truyền thống như đua thuyền, kéo co là “gia vị văn hóa” giúp tour thêm chiều sâu. Đưa du khách tới lễ hội đua ghe ngo Sóc Trăng, trải nghiệm hội vật làng Thụy Lôi (Hà Nội), hay theo chân vận động viên chinh phục hành trình “Con đường di sản Nam Thăng Long”, đó là cách dẫn dụ du khách “đắm” trong bản sắc Việt, thay vì lướt qua hời hợt.

Theo TS. Đoàn Mạnh Cương (Đại học Nguyễn Tất Thành), cả nước hiện có gần 40 giải marathon phong trào, mỗi vận động viên thường kéo thêm 1 - 2 người thân đi cùng. Chỉ riêng môn chạy bộ đã tạo dòng khách hàng trăm ngàn lượt mỗi năm, song phần lớn dịch vụ lưu trú, vận chuyển, ăn uống vẫn do khách tự “đặt lẻ”.

“Doanh nghiệp sự kiện thì bán vé chạy, doanh nghiệp du lịch thì chờ… khách vãn đích mới tiếp cận, khiến lợi nhuận bị xé lẻ, hình ảnh điểm đến thiếu đồng bộ”, ông Cương phân tích.

Hiện nay, hạ tầng là khâu yếu nhất cũng đang ghìm chân du lịch thể thao. Nhiều địa phương đẹp nhưng chưa có trung tâm thể thao đạt chuẩn quốc tế, thiếu bãi đỗ xe, phòng y tế, wifi không ổn định. Nhân lực hướng dẫn mạo hiểm, logistics sự kiện còn mỏng. Theo thống kê của Cục Thể dục - Thể thao (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), tỷ lệ hướng dẫn viên được cấp chứng chỉ quốc tế ở các môn leo núi, lặn biển, dù lượn… mới đạt chưa đầy 20%.

Muốn bứt phá, các địa phương cần “đi thẳng” vào chất lượng: quy hoạch khu liên hợp thể thao đa năng, song hành khu nghỉ dưỡng, vui chơi, mua sắm. Mô hình “all in one” như Bà Nà Hills, Vinpearl Grand World, hay NovaWorld Phan Thiết cho thấy, khi hạ tầng khép kín, du khách sẵn sàng chi tiêu nhiều hơn, lâu hơn.

Cùng với đó là chính sách xã hội hóa như ưu đãi thuế đất, rút ngắn thủ tục hành chính cho doanh nghiệp xây trường đua, bến thuyền, sân golf; đồng thời kêu gọi nhà tài trợ quốc tế mang giải đấu về Việt Nam. SEA Games 31 đã chứng minh, chúng ta hoàn toàn đủ năng lực vận hành sự kiện tầm khu vực, vấn đề là duy trì “ngọn lửa” hậu đại hội để không lãng phí công trình ngàn tỷ.

Ở góc độ nhân lực, các trường đại học có ngành du lịch, thể thao cần mở chương trình song bằng “Quản trị sự kiện thể thao và du lịch”, tăng thực tập tại các giải mạo hiểm. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nên cấp chứng chỉ hướng dẫn viên thể thao mạo hiểm chuẩn ASEAN, khuyến khích hướng dẫn viên nắm ít nhất một ngoại ngữ.

Chiến lược ghi tên Việt Nam trên bản đồ thế giới

Để du lịch thể thao phát triển bền vững, cần có cách tiếp cận chiến lược theo mùa và theo vùng. Việc thiết kế chuỗi sự kiện phù hợp với đặc điểm khí hậu, địa hình từng miền sẽ giúp phân bổ dòng khách hợp lý quanh năm, đồng thời tạo điều kiện cho các hãng lữ hành chủ động xây dựng sản phẩm.

Bên cạnh đó, truyền thông phải đi trước một bước. Việc hợp tác với các tổ chức thể thao quốc tế, mời KOL (người có ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội) trải nghiệm, phát sóng đa nền tảng sẽ giúp Việt Nam nâng cao hiện diện trên bản đồ du lịch thể thao toàn cầu, như Hà Nội đang làm với chiến dịch quảng bá giải marathon “Run for Heritage” qua TikTok và Meta là một hướng đi rất đáng tham khảo.

Không thể bỏ qua yếu tố bền vững. Mỗi sự kiện thể thao cần tuân thủ nguyên tắc “xanh”: không rác thải nhựa, tính toán phát thải carbon, có cam kết hoàn nguyên sinh thái. Đây chính là “lá chắn” bảo vệ tài sản thiên nhiên, nền tảng của mọi sản phẩm du lịch.

Cuối cùng, số hóa là công cụ không thể thiếu. Một nền tảng tích hợp cho phép du khách đặt vé sự kiện, lưu trú và trải nghiệm ẩm thực chỉ trong vài thao tác, sẽ tạo ra trải nghiệm liền mạch và mở rộng cơ hội tiêu dùng du lịch thể thao theo kiểu “race-cation” (kỳ nghỉ kết hợp thi đấu thể thao), thi đấu kết hợp nghỉ dưỡng.

Thị trường du lịch thể thao toàn cầu được định giá khoảng 800 tỷ USD; châu Á - Thái Bình Dương chiếm gần 30% và tăng trưởng hơn 10%/năm. Trong khi đó, Việt Nam mới chỉ “chạm ngõ”. Từ flyboard sông Sài Gòn, marathon Đà Nẵng, tới dù lượn đèo Khau Phạ, chúng ta đã có những viên gạch đầu tiên. Việc cần làm lúc này là xếp chúng thành bản thiết kế hoàn chỉnh: hạ tầng đồng bộ, sản phẩm khác biệt, nhân lực tinh nhuệ, truyền thông nhất quán.

Như lời ông Nguyễn Công Hoan: “Điểm đến thể thao phải kể câu chuyện trải nghiệm thay vì chỉ bán đường chạy”. Khi vận động viên sải bước giữa núi Bà Đen kỳ vĩ, khi khán giả reo hò bên bờ Hạ Long huyền ảo, khi bức ảnh “Vietnam Racecation” phủ sóng mạng xã hội, đó là lúc quốc kỳ Việt Nam cắm mốc trên bản đồ du lịch thể thao thế giới.