Theo Nghị định số 108/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số 26/2023/NĐ-CP về Biểu thuế xuất khẩu, Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi, Danh mục hàng hóa và mức thuế tuyệt đối, thuế hỗn hợp, thuế nhập khẩu ngoài hạn ngạch thuế quan, mặt hàng clinker xi măng xuất khẩu sẽ được giảm thuế xuống 5%.

Cụ thể, từ ngày 19/5/2025, mức thuế suất thuế xuất khẩu đối với mặt hàng clinker xi măng được giảm từ 10% xuống còn 5%. Từ ngày 1/1/2027, áp dụng mức thuế suất 10%.

Đây là thông tin tích cực với ngành xi măng, sau rất nhiều văn bản mà Hiệp hội Xi măng Việt Nam (VNCA), Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam (VABM), Bộ Xây dựng kiến nghị Chính phủ giảm thuế để ngành này bớt phần nào khó khăn.

Thực tế, thuế xuất khẩu clinker tăng lên 10% từ đầu năm 2023, tạo thêm khó khăn cho hoạt động xuất khẩu, nhiều thị trường đã giảm nhập khẩu clinker của Việt Nam.

Số liệu của Bộ Xây dựng cho hay, tổng số dây chuyền xi măng đã đầu tư trên toàn quốc hiện là 92 dây chuyền, với tổng công suất 123 triệu tấn/năm. Ngành xi măng hoàn toàn có thể sản xuất vượt xa con số này nhờ tỷ lệ phụ gia được điều chỉnh. Với quy mô công suất này, Việt Nam là một trong 3 quốc gia sản xuất xi măng lớn nhất thế giới.

Do tiêu thụ chậm, các dây chuyền sản xuất xi măng chỉ hoạt động trung bình khoảng 77% tổng công suất thiết kế. Ngoài ra, có 34 dây chuyền phải dừng hoạt động sản xuất từ 1 đến 6 tháng, trong đó một số dây chuyền phải dừng cả năm, nhiều doanh nghiệp thua lỗ liên tiếp nhiều năm.

Với nguồn cung dư thừa lớn (khoảng 60 triệu tấn/năm), những năm gần đây, xuất khẩu đã “cứu” cho ngành xi măng sản lượng đáng kể, giảm áp lực cạnh tranh nội địa và tồn kho. 

Tuy nhiên, sau năm 2021 lập kỷ lục xuất khẩu thành công hơn 45 triệu tấn, doanh thu đạt gần 1,8 tỷ USD, liên tiếp 3 năm gần đây (2022 - 2024), sản lượng xuất khẩu hàng năm của ngành chỉ còn 29 - 32 triệu tấn. Cùng với đó, giá xuất khẩu xi măng lẫn clinker đều giảm mạnh, doanh thu năm 2023 là 1,325 tỷ USD, năm 2024 là 1,14 tỷ USD.

Bốn tháng đầu năm nay, xuất khẩu tăng nhẹ 3,2% về lượng với 11,2 triệu tấn, nhưng trị giá xấp xỉ bằng cùng kỳ năm ngoái, với 411 triệu USD, cho thấy tình hình xuất khẩu chưa được cải thiện.

Bộ Tài chính cho biết, mặt hàng clinker và xi măng thuộc nhóm 25.23 tại Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam, có tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2024 là 1,14 tỷ USD. Trong đó, mặt hàng clinker thuộc 2 mã 2523.10.10 và 2523.10.90 có mức thuế suất thuế xuất khẩu tại Biểu thuế xuất khẩu ban hành kèm theo Nghị định số 26/2023/NĐ-CP là 10%, kim ngạch xuất khẩu năm 2024 là 301,4 triệu USD.

“Việc giảm thuế suất thuế xuất khẩu đối với mặt hàng clinker xi măng từ 10% xuống 5% đến hết năm 2026 sẽ giúp các doanh nghiệp sản xuất clinker xi măng có thời gian trên 1 năm để điều chỉnh phương án sản xuất kinh doanh và xử lý hàng tồn kho”, theo Bộ Tài chính.

Ông Lương Đức Long, Tổng thư ký VNCA cho biết, rất mừng với việc thuế xuất khẩu clinker xi măng về 5%, giúp gỡ khó phần nào cho các doanh nghiệp trong ngành có tham gia xuất khẩu.

Nhận định về tình hình ngành xi măng trong năm 2025, Tổng công ty Xi măng Việt Nam (Vicem) - nhà sản xuất xi măng lớn trên thị trường đánh giá, năm 2025 vẫn rất khó khăn đối với ngành vật liệu xây dựng nói chung và sản xuất xi măng nói riêng. Nguồn cung xi măng vượt xa so với nhu cầu, giá bán xi măng có xu hướng tiếp tục giảm, trong khi giá nguyên, nhiên liệu đầu vào cho sản xuất vẫn duy trì ở mức cao.

Kết thúc quý đầu năm, một loạt doanh nghiệp xi măng tiếp tục báo lỗ. Điển hình như Công ty CP Xi măng Bỉm Sơn, dù doanh thu đạt hơn 771 tỷ đồng, tăng gần 12% so với cùng kỳ năm trước, nhưng doanh nghiệp này ghi nhận lỗ khoảng 60 tỷ đồng (cao hơn mức lỗ cùng kỳ năm trước là 49,7 tỷ đồng).  Còn Vicem Bút Sơn báo lỗ 28,53 tỷ đồng, là quý thua lỗ thứ 10 liên tiếp của doanh nghiệp này.

Ngay cả doanh nghiệp mạnh nhất thuộc họ nhà Vicem cũng không đứng ngoài cảnh lỗ. Công ty CP Xi măng Vicem Hà Tiên cho hay, doanh thu quý I/2025 gần 1.587 tỷ đồng, tăng hơn 6% so với cùng kỳ, nhưng doanh nghiệp này vẫn lỗ 9,18 tỷ đồng.

“Tiêu thụ xi măng trong nước hiện vẫn rất khó do tác động của nhiều yếu tố bất lợi cùng với việc thị trường bất động sản chưa phục hồi. Xuất khẩu cũng chịu cạnh tranh gay gắt và phòng vệ thương mại gia tăng”, đại diện VNCA cho biết.

Các nhà sản xuất hy vọng tiêu thụ sẽ cải thiện trong nửa cuối năm. Ông Lương Đức Long phân tích, việc Chính phủ khơi thông nguồn vốn cho các dự án đầu tư công, thị trường bất động sản dần ấm lên, kỳ vọng giúp thúc đẩy tiêu thụ xi măng nội địa. Kết hợp với việc giảm thuế xuất khẩu clinker sẽ giúp cả hai kênh tiêu thụ của ngành khởi sắc trong thời gian tới.