Năng lực chưa mất

Những tràng pháo tay vang dội từ các quan khách trong và ngoài nước kéo dài tưởng như không dứt sau khi bà Li Ying Lin Hsiao - phu nhân Chủ tịch Công ty Ta San Shang Marine (TSSM), “mẹ đỡ đầu” của tàu dịch vụ điện gió (CSOV) 9020 - YN 552212 bắt đầu thực hiện nghi thức đặt tên cho con tàu.

Được sơn màu xanh dương đậm, con tàu dịch vụ điện gió ngoài khơi dài 90 m với hàng loạt thiết bị chuyên dụng phục vụ vận hành, bảo dưỡng các trang trại điện gió ngoài khơi nằm uy nghi bên cầu cảng, nổi bật giữa hàng chục thân tàu cỡ lớn đang được hoàn thiện tại Công ty Đóng tàu Hạ Long.

Nhiều nhà máy đóng tàu chủ lực của SBIC đang hoạt động hết công suất để đáp ứng các đơn hàng

Trong ngành đóng tàu quốc tế, lễ đặt tên tàu được xem là “lễ khai sinh” chính thức của một con tàu trước khi hạ thủy hoặc bước vào hành trình khai thác trên biển. Vì vậy, khoảnh khắc chai sâm panh rời tay người mẹ đỡ đầu, vỡ tan, tung bọt trắng xóa trên phần mũi tàu không chỉ là một nghi thức mang tính biểu tượng, mà còn giống như lời chúc phúc gửi vào đại dương cho hành trình mới của con tàu.

Cần phải nói thêm rằng, việc đóng tàu CSOV hiện được xem là một trong những thách thức lớn nhất của ngành đóng tàu thế giới do yêu cầu công nghệ cao và mức độ tích hợp kỹ thuật rất phức tạp. Khác với tàu vận tải thông thường, CSOV là “nền tảng kỹ thuật ngoài khơi” tích hợp đồng thời nhiều hệ thống hiện đại như định vị động DP2/DP3, gangway bù chuyển động, chân vịt azimuth, giải pháp năng lượng hybrid và hệ thống lưu trú dài ngày cho kỹ thuật viên. Chính vì vậy, việc Công ty Đóng tàu Hạ Long liên tiếp nhận được các đơn hàng CSOV cho thị trường quốc tế cho thấy SBIC vẫn chưa đánh mất năng lực lõi dù đã trải qua gần hai thập niên khủng hoảng và tái cơ cấu triền miên.

Theo ông Nguyễn Văn Mạnh, Tổng giám đốc Công ty Đóng tàu Hạ Long, ngoài tàu CSOV 9020 - YN 552212, nhà máy đang triển khai hợp đồng đóng mới 14 tàu dịch vụ điện gió CSOV, trong đó đã có 7 tàu được hạ thủy, bàn giao cho khách hàng, bao gồm chiếc tàu vừa được đặt tên.

Bên cạnh đó, hiện doanh nghiệp còn thi công 1 tàu hút bùn dung tích 1.000 m3 cho Tập đoàn Damen (Hà Lan), 1 tàu hàng rời 45.000 DWT, cùng 3 tàu khách hạng sang cho Tập đoàn Scenic Luxury Cruises & Tours (Australia), bảo đảm việc làm ổn định đến năm 2030 cho khoảng 1.000 lao động trực tiếp và 1.400 lao động thầu phụ.

Không chỉ Công ty Đóng tàu Hạ Long, nhiều nhà máy trong nhóm 7 công ty thành viên SBIC (Hạ Long, Thịnh Long, Công nghiệp Hàng hải Sài Gòn, Công nghiệp Tàu thủy Sài Gòn, Bạch Đằng, Phà Rừng, Cam Ranh) thuộc diện phá sản đều đang chạy vượt công suất để đáp ứng các đơn hàng đóng mới, sửa chữa tàu biển của các chủ tàu trong và ngoài nước.

Trong đó, Công ty Đóng tàu Phà Rừng có thể coi là một trong những lát cắt điển hình cho hành trình thực hiện nhiệm vụ kép “vừa thực hiện thủ tục phá sản, vừa sản xuất kinh doanh” của SBIC khi trong những ngày cuối cùng của tháng 5/2026, Công ty đã tổ chức bàn giao tàu dầu/hóa chất 13.000 tấn mang tên BS NGHI SON cho chủ tàu, đồng thời thực hiện nghi thức cắt tôn đóng mới tàu dầu/hóa chất tiếp theo mang ký hiệu 13K-YN08.

Đây là dòng tàu dầu/hóa chất thuộc phân khúc Handysize được thiết kế bởi Công ty FESDEC (Hàn Quốc), phân cấp bởi Đăng kiểm KR, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về kỹ thuật, an toàn và bảo vệ môi trường của thị trường vận tải biển quốc tế.

“Năm nay, đơn hàng đóng mới và sửa chữa vẫn về rất nhiều. Để bảo đảm tiến độ với các chủ tàu, chúng tôi phải động viên anh em làm thêm giờ. Dù chưa đến mức 3 ca, 4 kíp như một số nhà máy khác, nhưng từ nhiều tháng nay, cả lãnh đạo và hơn 1.500 công nhân Công ty thường chỉ rời nhà máy sau 19h mỗi ngày”, ông Vũ Hữu Chiến, Tổng giám đốc Công ty Đóng tàu Phà Rừng chia sẻ.

Những người giữ nghề

Trong ngành đóng tàu Việt Nam, ông Vũ Hữu Chiến, 60 tuổi, được xem là một “lão tướng”, gắn bó gần trọn sự nghiệp với SBIC và Công ty Đóng tàu Phà Rừng.

Ông là một trong những người chứng kiến trọn vẹn cả giai đoạn hoàng kim lẫn thời kỳ khó khăn nhất sau cú sốc Vinashin giai đoạn 2010 - 2020, khi Phà Rừng chìm trong nợ nần, không có đơn hàng đóng mới, người lao động thiếu việc làm và phải tản đi nhiều nơi.

“Sự hồi sinh của Phà Rừng đã rõ nét hơn trong khoảng 2 - 3 năm trở lại đây, nhờ nỗ lực bươn chải của tập thể người lao động trong bối cảnh nhu cầu đóng mới, sửa chữa tàu biển trong nước và quốc tế phục hồi mạnh. Dù đang trong quá trình thực hiện thủ tục phá sản, Phà Rừng vẫn là một thực thể sống với nhiều năng lượng tích cực”, ông Chiến nói.

Nhận định này có cơ sở khi Công ty đang thực hiện hợp đồng đóng 10 tàu chở hóa chất cho chủ tàu Hàn Quốc, với giá trị gia công khoảng 6,5 triệu USD/tàu. Đến nay, Phà Rừng đã bàn giao 3 tàu; 7 tàu còn lại đang được thi công và dự kiến hoàn thành trong giai đoạn 2026 - 2028. Ngay trong tháng 4/2026, Công ty đã ký tiếp hợp đồng đóng tàu 6.500 DWT cho đối tác này, với giá trị gia công tương đương, dự kiến bàn giao trong giai đoạn 2027 - 2030.

Ở mảng sửa chữa, mỗi năm Phà Rừng thực hiện khoảng 80 - 90 tàu, với giá trị trung bình 100.000 - 120.000 USD/tàu, thời gian sửa chữa khoảng 10 ngày/tàu; riêng năm 2026, số lượng tàu vào đà, ụ nổi có thể lên tới 110 chiếc. Đây là nguồn việc quan trọng, giúp duy trì dòng tiền và khai thác hiệu quả hạ tầng hiện có.

Điều này giúp doanh thu của Phà Rừng trong 2 - 3 năm trở lại đây duy trì ở mức khoảng 500 - 600 tỷ đồng/năm, chủ yếu từ hoạt động gia công. Theo lãnh đạo doanh nghiệp này, nếu xử lý được các khoản nợ tồn đọng và có thể tiếp cận tín dụng ngân hàng để triển khai các hợp đồng đóng tàu theo hình thức “chìa khóa trao tay”, doanh thu hàng năm có thể vượt mốc 2.000 tỷ đồng.

Tại Công ty Đóng tàu Nam Triệu - đơn vị sở hữu hệ thống cơ sở vật chất được đánh giá là tốt nhất, nhưng cũng là đơn vị phải gánh khoản nợ lớn nhất trong SBIC, hoạt động sản xuất, kinh doanh trong năm 2025 và 2026 có nhiều chuyển biến khả quan. Từ 1 - 2 năm nay, các ụ tàu chính của nhà máy thường sáng đèn suốt đêm với hàng trăm lao động làm việc liên tục 3 ca trên các tổng đoạn tàu cỡ lớn để kịp tiến độ giao hàng.

Cuối tháng 12/2025, cơ sở này đã hạ thủy thành công tàu chở hàng trọng tải 65.000 DWT mang tên Trường Minh 02 và đang chuẩn bị hạ thủy, bàn giao chiếc tàu thứ hai trong ít tuần tới.

Theo ông Phạm Quang Tuyến, Tổng giám đốc Công ty Đóng tàu Nam Triệu, loạt 4 tàu 65.000 DWT đang được đóng có chiều dài 200 m, rộng hơn 32 m, được lắp đặt các trang thiết bị hiện đại, đáp ứng các công ước quốc tế mới nhất về hàng hải, có thể hoạt động trên tất cả các vùng biển quốc tế và thỏa mãn các yêu cầu môi trường ngày càng khắt khe của các cảng biển trên thế giới.

Tình hình sản xuất, kinh doanh hoàn toàn có thể tốt hơn nếu Công ty xử lý xong gánh nặng tài chính. Hiện nay, do không thể tiếp cận các khoản vay và bảo lãnh hợp đồng, Nam Triệu không thể thực hiện các hợp đồng theo hình thức “chìa khóa trao tay”, cũng như không thể chủ động tham gia đấu thầu các dự án có giá trị lớn. Đây cũng là thực trạng chung của hầu hết các nhà máy đóng tàu thuộc SBIC từ nhiều năm trở lại đây.

Ông Trần Mạnh Hà, Tổng giám đốc SBIC cho biết, lợi nhuận từ hoạt động đóng tàu trong những năm gần đây tuy rất tích cực nhưng không đủ để cứu Tổng công ty ra khỏi bờ vực phá sản. Tuy nhiên, điều đáng mừng nhất đối với SBIC là toàn Tổng công ty vẫn giữ được đội ngũ cán bộ, kỹ sư và công nhân lành nghề.

“Việc duy trì sản xuất trong quá trình xử lý phá sản giúp giữ lại cho đất nước nền tảng công nghiệp đóng tàu và đội ngũ nhân lực chất lượng cao phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế biển, bảo đảm quốc phòng, an ninh trong thời gian tới”, ông Hà chia sẻ.

(Còn tiếp)