Một số đơn vị của SBIC kiến nghị cấp có thẩm quyền cho phép triển khai phương án bán hợp khối tài sản cho một đầu mối. Ảnh: P.V

Những tia hy vọng mới

Sau hồi pháo lệnh vang rền, chiếc tàu chở hóa chất 13.000 DWT YN 04 - BS “NGHI SON” từ từ rời triền, lướt êm trên mặt nước, rồi cất lên hồi còi dài trong tiếng vỗ tay và những tiếng reo vang đầy tự hào của đội ngũ kỹ sư, công nhân Công ty đóng tàu Phà Rừng cùng đại diện chủ tàu.

Lớp sơn đỏ trên thân tàu bừng sáng dưới ánh nắng của buổi sáng cuối đông, mang theo những tia hy vọng cho cán bộ, công nhân viên Công ty đóng tàu Phà Rừng - những người đang trong “trạng thái không bình thường”, khi vừa phải duy trì sản xuất, kinh doanh, vừa đẩy nhanh tiến trình phá sản theo Nghị quyết số 220/2023/NQ-CP (ban hành Kế hoạch tổ chức thực hiện Thông báo số 23-TB/TW của Bộ Chính trị về chủ trương xử lý SBIC).

Cần nói thêm, tàu BS “NGHI SON” là chiếc thứ 4 trong seri 10 tàu chở hóa chất trọng tải 13.000 DWT, với yêu cầu kỹ thuật rất cao được Công ty Phà Rừng hạ thủy và bàn giao cho chủ tàu Hàn Quốc. Đáng chú ý, seri 10 tàu này vẫn được chủ tàu duy trì hợp đồng ngay cả khi Phà Rừng đã nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản lên tòa án.

“Đó là thông điệp rõ ràng cho thấy, ngay cả trong hoàn cảnh pháp lý và tài chính đặc biệt, Phà Rừng vẫn đủ năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế. Sự tin tưởng của đối tác Hàn Quốc không đến từ những cam kết suông, mà từ từng mối hàn, từng lớp sơn và từng con tàu cụ thể”, ông Vũ Hữu Chiến, Tổng giám đốc Công ty đóng tàu Phà Rừng chia sẻ.

Là một trong những “cánh chim đầu đàn” của ngành đóng tàu Việt Nam, Phà Rừng có năng lực đóng mới tàu hàng, tàu dịch vụ có trọng tải đến 34.000 DWT và sửa chữa tàu đến 17.000 DWT. Ngay trong giai đoạn khó khăn nhất, các xưởng đóng tàu tại phường Bạch Đằng (Hải Phòng) của đơn vị này chưa bao giờ thiếu việc làm.

Chỉ những ngày đầu năm 2026,  Phà Rừng đã ký hợp đồng đóng mới 10 tàu có trọng tải 6.500 DWT với đối tác Hàn Quốc, qua đó bảo đảm quỹ việc làm đến năm 2030 cho gần 700 lao động chính thức và khoảng 400 lao động thầu phụ, với mức thu nhập bình quân khoảng 17 triệu đồng/người/tháng.

Nhờ phối hợp chặt chẽ với quản tài viên, dù đang trong giai đoạn hoàn tất thủ tục phá sản, nhưng trong năm 2025, Công ty vẫn đạt giá trị sản xuất khoảng 846 tỷ đồng, tăng 25% so với kế hoạch; doanh thu đạt 644 tỷ đồng, tăng 27%; lợi nhuận sau thuế khoảng 23,7 tỷ đồng.

Mặc dù mức lợi nhuận này chưa thể bù đắp được các khoản nợ, lãi vay chủ yếu phát sinh trong giai đoạn 2008 - 2012, song kết quả trên phần nào cho thấy uy tín và năng lực đáng ghi nhận của Phà Rừng, trong bối cảnh nhiều năm qua, doanh nghiệp hầu như không có nguồn lực để đầu tư, đổi mới thiết bị.

Không chỉ riêng Phà Rừng, nhiều công ty thành viên khác của SBIC đang thực hiện phá sản cũng ghi nhận kết quả sản xuất, kinh doanh tích cực trong năm 2025.

Tại Công ty đóng tàu Nam Triệu - đơn vị sở hữu hệ thống cơ sở vật chất được đánh giá là tốt nhất, nhưng cũng gánh khoản nợ lớn nhất trong SBIC - hoạt động sản xuất, kinh doanh năm 2025 chuyển biến khả quan. Cuối tháng 12/2025, cơ sở này đã hạ thủy thành công tàu chở hàng trọng tải 65.000 DWT mang tên Trường Minh 02.

Theo ông Phạm Quang Tuyến, Tổng giám đốc Công ty đóng tàu Nam Triệu, loạt tàu 65.000 DWT đang được đóng có chiều dài 200 m, rộng hơn 32 m, được lắp đặt trang thiết bị hiện đại, đáp ứng các công ước quốc tế mới nhất về hàng hải, có thể hoạt động trên tất cả các vùng biển quốc tế và thỏa mãn các yêu cầu môi trường ngày càng khắt khe của các cảng biển trên thế giới.

Nguồn công việc dồi dào giúp sản lượng và doanh thu của Nam Triệu năm 2025 đều vượt kế hoạch, bảo đảm thu nhập bình quân của người lao động đạt khoảng 14 triệu đồng/người/tháng.

“Tình hình sản xuất, kinh doanh hoàn toàn có thể tốt hơn nếu Công ty xử lý xong gánh nặng tài chính. Hiện nay, do không thể tiếp cận các khoản vay và bảo lãnh hợp đồng, Nam Triệu không thể thực hiện hợp đồng theo hình thức ‘chìa khóa trao tay’, cũng như không chủ động tham gia đấu thầu các dự án có giá trị lớn”, ông Tuyến cho biết.

Tránh xé lẻ, bán rẻ tài sản

Không chỉ các công ty con, ngay Công ty mẹ - SBIC, đơn vị vừa được Tòa án nhân dân Khu vực 2 - Hà Nội mở thủ tục phá sản cũng ghi nhận kết quả sản xuất, kinh doanh tốt nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Cụ thể, năm 2025, Công ty mẹ SBIC đạt doanh thu 90,69 tỷ đồng, vượt xa kế hoạch 64,1 tỷ đồng, trong khi tổng chi phí khoảng 56 tỷ đồng, thấp hơn mức kế hoạch 62,9 tỷ đồng, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động. Lợi nhuận sau thuế ước đạt 34,69 tỷ đồng, cao hơn nhiều so với mục tiêu 1,247 tỷ đồng đề ra.

Số liệu không bao gồm khoản phát sinh từ hoạt động vay, cho vay trong quá trình tái cơ cấu Vinashin, song phản ánh sát kết quả sản xuất, kinh doanh cốt lõi của SBIC.

Theo ông Trần Mạnh Hà, Tổng giám đốc SBIC, kết quả sản xuất, kinh doanh có chiều hướng đi lên không thể làm đảo ngược tiến trình phá sản, tái cơ cấu, nhưng cho thấy năng lực rất lớn của các doanh nghiệp đóng tàu trong hệ sinh thái SBIC, đặc biệt là nhóm cơ sở đóng tàu khu vực phía Bắc.

Ngoài hệ thống cơ sở vật chất tương đối đồng bộ, hiện đại, một số đơn vị thuộc SBIC còn sở hữu vị trí chiến lược về quốc phòng, an ninh và đội ngũ công nhân kỹ thuật lành nghề, được tôi luyện qua nhiều năm.

Chính vì vậy, việc xử lý tài sản trong quá trình phá sản đang trở thành bài toán khó đối với SBIC, Bộ Xây dựng và các bộ, ngành liên quan. Việc “tán” hay “tụ” các cơ sở đóng tàu của SBIC phụ thuộc rất lớn vào phương án xử lý tài sản được lựa chọn.

Thay vì xé lẻ, bán riêng lẻ các khối tài sản có giá trị, một số đơn vị kiến nghị cấp có thẩm quyền cho phép triển khai phương án bán hợp khối tài sản cho một đầu mối (pháp nhân mới) trước khi Tòa án ra quyết định phá sản.

Phương án này được kỳ vọng sẽ giữ nguyên sự đồng bộ của dây chuyền sản xuất, qua đó tối đa hóa giá trị thu hồi cho các chủ nợ có tài sản bảo đảm, đồng thời nâng cao khả năng thanh toán cho các chủ nợ khác. Việc bán tài sản trong trạng thái “đang hoạt động”, gắn với chuyển giao quyền thuê đất, hợp đồng kinh tế đang thực hiện và duy trì lực lượng lao động hiện hữu, sẽ mang lại giá trị cao hơn đáng kể so với thanh lý riêng lẻ.

Ngược lại, nếu bán tài sản riêng lẻ, giá trị thu về thường thấp hơn rất nhiều, bởi những tài sản chỉ thực sự có giá trị khi nằm trong dây chuyền sản xuất. Thậm chí, có những hạng mục nếu tách rời sẽ trở thành phế liệu, hoặc phải tốn chi phí xử lý.

Chẳng hạn, một triền đà bê tông là hạng mục thiết yếu đối với mọi nhà máy đóng tàu, nhưng nếu đem bán lẻ thì khó có người mua, thậm chí phải phá bỏ để thu hồi sắt vụn.

Khó khăn lớn nhất của phương án bán hợp khối là sự đồng thuận cao của nhiều chủ nợ, cũng như sự thống nhất giữa chủ tàu và nhà đầu tư tham gia đấu giá trong tiếp nhận, kế thừa các hợp đồng đã ký kết.

“Quan trọng là chọn được nhà đầu tư năng lực, tâm huyết, sẵn sàng kế thừa và giữ nghề đóng tàu. Trong bối cảnh biên lợi nhuận ròng của ngành đóng tàu chỉ khoảng 1-3%, rất cần có cơ chế, chính sách ưu đãi phù hợp của Nhà nước. Phương án bán hợp khối cũng nên tính tới việc bán đấu giá nhiều nhà máy cho một nhà đầu tư, nhằm giữ lại nền tảng quý giá của ngành đóng tàu trong nước”, một chuyên gia nhận định.