Chiều 25/9, Đoàn công tác của Ủy ban Kinh tế và tài chính của Quốc hội làm việc với UBND TP. Hà Nội về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, tình hình ngân sách, đầu tư công năm 2026 và dự toán năm 2027.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng dẫn đầu Đoàn công tác. Tham dự có Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng cùng đại diện các cơ quan liên quan.

Quang cảnh buổi làm việc. Ảnh: Lê Hải.

Ưu tiên vốn cho các công trình trọng điểm

Báo cáo tại buổi làm việc, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu cho biết, kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030 của Thành phố có tổng nguồn vốn 864.682 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách cấp thành phố quản lý 691.759 tỷ đồng, cấp xã quản lý 172.923 tỷ đồng.

Hà Nội dự kiến bố trí 361.244 tỷ đồng, tương đương 52% vốn cấp thành phố, cho các dự án sử dụng vốn ngân sách Trung ương, vốn ODA và đường sắt đô thị. Các công trình được ưu tiên gồm 7 cầu lớn qua sông Hồng, các trục giao thông hướng tâm và hệ thống đường sắt đô thị. Thành phố phấn đấu hoàn thành khoảng 100 km đường sắt đô thị, tập trung vào tuyến số 2 Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo, tuyến số 5 Văn Cao - Hòa Lạc và tuyến Nhổn - ga Hà Nội.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu báo cáo tại buổi làm việc. Ảnh: Lê Hải.

Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, số dự án Thành phố theo dõi từng lên tới 24.552. Qua rà soát, cắt giảm và phân cấp, danh mục đầu tư công trung hạn cấp thành phố còn 2.755 dự án, gồm 696 dự án cấp thành phố và 2.059 dự án hỗ trợ cấp xã. Số dự án chuyển tiếp giảm 45%.

Về ngân sách năm 2026, đến ngày 21/9, thu ngân sách của Hà Nội đạt 553.751 tỷ đồng, bằng 85,2% dự toán, tăng 11% so với cùng kỳ. Thành phố ước thu cả năm đạt 817.728 tỷ đồng, bằng 125,8% dự toán. Năm 2027, tổng thu ngân sách dự kiến đạt 897.073 tỷ đồng; chi ngân sách địa phương dự kiến 525.203 tỷ đồng, trong đó chi đầu tư phát triển là 404.290 tỷ đồng.

Quy mô kế hoạch đầu tư công lớn nhưng nhu cầu vốn cho đường sắt đô thị còn cao hơn nhiều. Theo ông Nguyễn Xuân Lưu, tổng nhu cầu vốn dành cho lĩnh vực này giai đoạn 2026-2030 dự kiến hơn 1 triệu tỷ đồng. Thành phố đề nghị Trung ương chấp thuận phương án vay khoảng 128 nghìn tỷ đồng trong năm 2027 và cho phép vượt trần hạn mức dư nợ vay giai đoạn 2028-2030 khi cần thiết. Hà Nội cũng tính tới phát hành trái phiếu chính quyền địa phương, vay từ ngân quỹ nhà nước và khai thác giá trị tăng thêm từ đất theo mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD).

Báo cáo của Thành phố nêu tổng nhu cầu vốn gói thầu của 5 tuyến đường sắt đô thị số 1, 2, 8, 10 và 14 khoảng 1.083 nghìn tỷ đồng. Riêng nhu cầu năm 2026 khoảng 183 nghìn tỷ đồng, trong khi Hà Nội có thể bố trí tối đa khoảng 30 nghìn tỷ đồng. Vì vậy, UBND Thành phố kiến nghị Trung ương ứng, bổ sung 153 nghìn tỷ đồng để bảo đảm tiến độ.

Cùng với đó, Hà Nội kiến nghị bổ sung 63.434,852 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026-2030; bố trí 84.150 tỷ đồng hỗ trợ có mục tiêu cho đầu tư phát triển năm 2027; duy trì tỷ lệ điều tiết các khoản thu phân chia giữa Trung ương và Thành phố giai đoạn 2027-2030 không thấp hơn 32%. Các khoản vốn trên là đề xuất của Thành phố tại buổi làm việc, chưa phải nguồn vốn đã được phê duyệt. 

Tính toán tổng thể cơ chế tài chính

Trao đổi về những kiến nghị của Hà Nội, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho rằng, Thành phố cần đánh giá tác động của công tác giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư đối với cả dự án đầu tư công lẫn các dự án đầu tư nói chung. Hà Nội đang triển khai nhiều công trình nên nhu cầu mặt bằng rất lớn.

Đối với đề xuất điều chỉnh, giảm vốn ODA để tiếp cận các nguồn vốn mới, ông Phan Văn Mãi nhận định hướng kiến nghị là phù hợp, song thủ tục điều chỉnh có thể kéo dài. Từ kinh nghiệm của TP.HCM, ông đề nghị Hà Nội chủ động làm việc với Bộ Tài chính, báo cáo để Chính phủ kịp thời chỉ đạo tháo gỡ.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi phát biểu tại buổi làm việc. Ảnh: Lê Hải.

Về tỷ lệ điều tiết ngân sách, ông Phan Văn Mãi đề xuất Bộ Tài chính tổ chức một chuyên đề làm việc với Hà Nội và TP.HCM. Theo ông, việc tính toán cần đặt trong tổng thể nguồn thu, nhiệm vụ chi và khả năng cân đối của cả ngân sách Trung ương lẫn ngân sách địa phương, thay vì chỉ dựa vào số ước thực hiện để điều chỉnh theo tỷ lệ. Kết quả làm việc với hai thành phố sẽ là cơ sở để nghiên cứu các kiến nghị và tham mưu Chính phủ xem xét.

Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, Nghị quyết số 258 của Quốc hội cùng các chủ trương, chính sách mới đã tạo cơ sở pháp lý để Thành phố triển khai nhiều công trình lớn trong năm 2026. Hà Nội đồng thời cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, rút ngắn thủ tục hành chính và tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp, dự án.

Theo Chủ tịch UBND Thành phố, yêu cầu thực hiện Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm khiến nhu cầu đầu tư cho đường sắt đô thị rất lớn, vượt khả năng cân đối bằng ngân sách theo phương thức truyền thống. Thành phố đang nghiên cứu huy động nguồn lực xã hội, lựa chọn phương án triển khai tiết kiệm, hiệu quả và từng bước làm chủ công nghệ.

Hà Nội cũng xây dựng nhiều kịch bản tài chính để chủ động trước khả năng huy động vốn. Mục tiêu là có đủ nguồn lực triển khai đồng bộ các tuyến đường sắt đô thị; trường hợp nguồn lực chưa đáp ứng, Thành phố sẽ điều chỉnh tiến độ phù hợp với khả năng thực hiện. Ông Vũ Đại Thắng cho biết Hà Nội tiếp tục báo cáo Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan Trung ương về nhu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách và hỗ trợ nguồn lực cho hạ tầng chiến lược.

Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng phát biểu tại buổi làm việc. Ảnh: Lê Hải.

Đầu tư phải gắn với khả năng cân đối vốn

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng ghi nhận nỗ lực của Hà Nội trong điều hành ngân sách, đầu tư công năm 2026 và chuẩn bị kế hoạch giai đoạn 2026-2030. Bà đề nghị Thành phố đánh giá kỹ chất lượng, tính bền vững của nguồn thu và độ tin cậy của các dự báo trước nhu cầu đầu tư ngày càng lớn.

Đối với kế hoạch đầu tư công trung hạn, Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Hà Nội tiếp tục rà soát danh mục, tập trung vốn cho những dự án có khả năng hoàn thành và tạo hiệu quả kinh tế, xã hội rõ rệt. Thành phố cần xác định dự án ưu tiên và dự án dự phòng để chủ động khi khả năng huy động vốn thay đổi.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng phát biểu tại buổi làm việc. Ảnh: Lê Hải.

Với các công trình giao thông và hạ tầng chiến lược, nhất là đường sắt đô thị, Hà Nội cần chuẩn bị kỹ mặt bằng, thủ tục đầu tư và các điều kiện triển khai trước khi quyết định bố trí vốn. Thành phố cũng cần rà soát những dự án tồn đọng, vướng mắc kéo dài để xác định khả năng tiếp tục thực hiện, nhu cầu vốn và phương án xử lý.

Phó Chủ tịch Quốc hội đặc biệt lưu ý tính khả thi của các nguồn vốn dự kiến huy động, trong đó có hỗ trợ từ ngân sách Trung ương và vốn vay. Mỗi quyết định đầu tư phải gắn với khả năng cân đối vốn, giới hạn an toàn tài chính và thứ tự ưu tiên. Hà Nội cần xây dựng các kịch bản tài chính, đồng thời đánh giá hiệu quả khai thác nguồn lực từ đất đai, tài sản công và các nguồn hợp pháp khác.

Bên cạnh nâng cao năng lực cấp xã đối với nhiệm vụ được phân cấp, Thành phố cần đánh giá kết quả thực tế của các cơ chế, chính sách đặc thù dành cho Thủ đô: cơ chế nào đã huy động thêm nguồn lực xã hội, rút ngắn thủ tục, tháo gỡ vướng mắc; cơ chế nào chưa triển khai hoặc hiệu quả còn hạn chế. Theo bà Nguyễn Thị Hồng, đánh giá này sẽ cung cấp cơ sở để tiếp tục xem xét, hoàn thiện chính sách cho Hà Nội.