Hiệu ứng domino từ chính sách thuế quan của Mỹ 

Trong tháng 2, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã công bố một loạt các mức thuế quan tăng dần nhằm vào các đối tác thương mại quan trọng của Hoa Kỳ, trong đó Canada, Mexico và Trung Quốc, cũng như áp dụng mức thuế đối với thép và nhôm nhập khẩu và một kế hoạch áp dụng thuế quan có đi có lại trên toàn thế giới.

Điều này làm dấy lên những lo ngại mới về một cuộc chiến thương mại toàn cầu, có thể gây tổn hại nặng nề cho các nền kinh tế đang gặp khó khăn.

Các chuyên gia kinh tế cho biết các doanh nghiệp Việt Nam và các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam không hoạt động đơn lẻ mà nằm trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi Mỹ đánh thuế lên hàng hóa từ một quốc gia, điều đó không chỉ ảnh hưởng đến xuất khẩu từ nước đó sang Mỹ mà còn tác động đến các nhà cung ứng ở những nước thứ ba - trong đó có Việt Nam.

Theo báo cáo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nếu Mỹ áp thuế đối với các sản phẩm xuất xứ từ Việt Nam, hệ quả không chỉ giới hạn ở doanh nghiệp trong nước mà còn tác động mạnh đến các doanh nghiệp FDI. Đơn cử, một tập đoàn đa quốc gia có thể có nhà máy sản xuất linh kiện tại Việt Nam, lắp ráp tại Thái Lan, rồi xuất sang Mỹ. Khi Mỹ điều chỉnh thuế quan với một mắt xích trong chuỗi này, các doanh nghiệp sẽ phải đánh giá lại chiến lược sản xuất, đặt ra bài toán khó cho Việt Nam trong việc giữ chân đầu tư.

Mặt khác, chuỗi cung ứng linh kiện điện tử, sản phẩm điện tử… vốn là một trong những nguồn thu ngân sách đáng kể và là thế mạnh của Việt Nam. Các nguy cơ tiềm ẩn dẫn đến hao hụt hoặc mất nguồn thu này sẽ dẫn đến khó khăn chồng chất cho mục tiêu phát triển kinh tế, thu hút nguồn vốn FDI.

Cạnh tranh trong khu vực và bài toán thể chế

Các nhà kinh tế cho rằng, trước áp lực thuế quan từ bên ngoài, cải cách pháp luật sẽ tiếp tục là công cụ quan trọng để một quốc gia duy trì sức hấp dẫn và khả năng cạnh tranh của mình. Chính phủ Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc cải thiện môi trường kinh doanh. Tuy nhiên, cần tiếp tục cải thiện hơn nữa để tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi hơn cho cộng đồng doanh nghiệp.

“Các doanh nghiệp Anh vẫn kỳ vọng vào những cải tiến liên tục và sâu rộng hơn. Đặc biệt, việc tinh gọn các quy trình hải quan, tuân thủ thuế và cấp phép được coi là yếu tố then chốt. Một hệ thống thủ tục hành chính nhanh chóng, hiệu quả và minh bạch sẽ tạo điều kiện thuận lợi đáng kể cho các doanh nghiệp, đặc biệt là trong việc mở rộng quy mô hoạt động và tiếp cận thị trường”, ông Denzel Eades, Chủ tịch Phòng Thương mại Hiệp hội Doanh nghiệp Anh Quốc tại Việt Nam (Britcham) chia sẻ.

Ông Nguyễn Quang Vinh, Phó chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhấn mạnh, sự ổn định của chính sách là yếu tố then chốt, vì các nhà đầu tư lớn cần môi trường kinh doanh ít rủi ro và dự đoán được.

Ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch VCCI, Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam.

Lấy  ví dụ về chính sách đối với ngành công nghiệp không khói thuốc  gần đây, ông Vinh nêu quan điểm, được đưa ra nhằm mục tiêu ưu tiên sức khoẻ cộng đồng, song lệnh cấm thuốc lá mới từ năm 2025 của Việt Nam có thể sẽ có tác động đến ngành công nghiệp này, đặc biệt là nguy cơ giảm thu hút nguồn vốn FDI trong lĩnh vực sản xuất, phân phối và kinh doanh sản phẩm liên quan (ví dụ lĩnh vực sản xuất thiết bị, linh kiện điện tử - PV). 

Trước đây, việc thay đổi chính sách giá điện FIT cũng từng tạo ra thách thức lớn đối với các doanh nghiệp FDI hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo tại Việt Nam. Việc chuyển từ cơ chế giá mua điện ưu đãi cố định (FIT) sang đấu thầu cạnh tranh khiến các nhà đầu tư đối mặt với nhiều rủi ro hơn, đặc biệt là về tính không chắc chắn trong việc xác định giá bán điện và khả năng thu hồi vốn.

Theo VCCI, trong bối cảnh các nước trong khu vực như Indonesia, Malaysia, Philippines đang tích cực cải thiện môi trường đầu tư để thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài. Với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các nước này, Việt Nam đang đối mặt với nguy cơ dịch chuyển FDI nếu không có chính sách phù hợp.

Năm 2024, Hàn Quốc là nhà đầu tư lớn thứ hai vào Việt Nam (sau Singapore) với gần 7,06 tỷ USD.  Nguồn: Cục Đầu tư nước ngoài.

Ông Vinh nhận định, chi phí lao động và ưu đãi thuế không còn là lợi thế tuyệt đối, vì các nước láng giềng cũng đang tích cực điều chỉnh chính sách thu hút đầu tư. Trước những thách thức trên, VCCI đưa ra khuyến nghị, để duy trì sức hấp dẫn và tính cạnh tranh của môi trường đầu tư Việt Nam, cần cải thiện chất lượng nguồn nhân lực để đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp FDI trong các ngành công nghệ cao; đẩy mạnh phát triển hạ tầng số và logistics nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp; tăng cường chính sách ưu đãi có chọn lọc hướng đến các ngành giá trị cao và bền vững.  

“Cần đảm bảo sự minh bạch và ổn định của chính sách để doanh nghiệp có thể yên tâm đầu tư dài hạn. Việt Nam cần liên tục cải thiện môi trường đầu tư và có chiến lược thu hút FDI linh hoạt để duy trì vị thế trong khu vực”, Phó chủ tịch VCCI nhấn mạnh.

Mặt khác, các chuyên gia cũng nhấn mạnh, sự lên ngôi của blockchain, AI, tiền số cũng là minh chứng cho thấy tương lai của thế giới sẽ dần được hoàn thiện bởi các sản phẩm công nghệ. Do vậy, việc một quốc gia sở hữu nhiều nguồn đầu tư công nghệ là một thế mạnh.