Lễ hội Xuân Ngọa Vân diễn ra trong 3 tháng đầu xuân là hoạt động văn hóa mang giá trị nhân văn sâu sắc và đầy ý nghĩa của một mùa lễ hội đầu tiên sau khi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới.

Phát biểu tại lễ khai hội, ông Mai Vũ Tuấn, Trưởng Ban Quản lý di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử, Trưởng Ban tổ chức lễ hội cho biết: “Lễ hội Xuân Ngọa Vân năm nay nằm trong chuỗi hoạt động văn hóa, lễ hội, nghệ thuật đặc sắc của tỉnh Quảng Ninh tổ chức trong dịp Xuân Bính Ngọ năm 2026 nhằm giới thiệu, tôn vinh và lan tỏa giá trị nổi bật toàn cầu của Quần thể di sản văn hóa thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, làm nổi bật chiều sâu lịch sử, giá trị văn hóa, cảnh quan và tinh thần Phật giáo Trúc Lâm.”

Ông Mai Vũ Tuấn, Trưởng Ban Quản lý di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử, Trưởng Ban tổ chức lễ hội phát biểu.

Hoạt động còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn và phát huy di sản, xây dựng hình ảnh Ngọa Vân là không gian văn hóa - tâm linh đặc sắc, điểm đến an toàn, thân thiện, hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước. Đồng thời, hướng đến mục tiêu xây dựng Quảng Ninh trở thành trung tâm nghệ thuật cấp vùng; điểm đến hấp dẫn hàng đầu về du lịch di sản, văn hóa khu vực châu Á và thế giới, ông Mai Vũ Tuấn nhấn mạnh.

Ngọa Vân là ngôi chùa tọa lạc trên núi Bảo Đài (tên gọi khác là núi Vẩy Rồng). Di tích Ngọa Vân là điểm dừng chân cuối cùng trong cuộc đời tu hành, giảng pháp, độ tăng của Phật hoàng Trần Nhân Tông, là Thánh địa linh thiêng của Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử. Ngọa Vân tọa lạc trên đỉnh Bảo Đài sơn quanh năm mây phủ, là một phần quan trọng trong tổng thể khu di tích nhà Trần. 

Ngọa Vân được thiết kế theo cấu trúc ba tầng độc đáo, mỗi tầng đều mang những giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh riêng biệt. Cách bố trí này không chỉ thể hiện tài năng kiến trúc của người xưa mà còn phản ánh triết lý Phật giáo sâu sắc.

Chùa Ngọa Vân mang những giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh.

Tại lớp thấp nhất của chùa Ngọa Vân Quảng Ninh, du khách sẽ bắt gặp tập hợp 15 điểm di tích nằm dưới chân núi Bảo Đài. Những di tích tiêu biểu có thể kể đến như: khu rừng già Tàn Lọng, Phủ Am Trà, Đô Kiệu, Thông Đàn, Đá Chồng, Ba Bậc… Tất cả các điểm di tích này được kết nối với nhau bằng một con đường uốn lượn dọc theo triền dốc, dẫn du khách dần lên đến đỉnh núi thiêng.

Tiếp đó, lớp thứ hai trong di tích Ngọa Vân chính là chùa Ngọa Vân trung, tọa lạc tại sườn phía Nam núi Bảo Đài. Sau quá trình trùng tu và xây dựng lại trên nền chùa cũ vào năm 2014, ngôi chùa ngày nay hiện lên với công trình bằng gạch, mái cuốn vòm khang trang theo lối kiến trúc chữ Nhị, mô phỏng kiến trúc đặc trưng từ thời Lê Trung Hưng. Kiến trúc chùa gồm hai tòa chính: Tiền đường và Hậu đường, tạo nên không gian trang nghiêm và tĩnh tại. Chùa Ngọa Vân trungcòn đóng vai trò là trung tâm của lễ hội Xuân Ngọa Vân - lễ hội diễn ra từ mùng 9 tháng Giêng đến hết tháng 3 Âm lịch hàng năm. Đây là nơi diễn ra các nghi lễ quan trọng như lễ khai xuân, lễ cầu quốc thái dân an với quy mô tổ chức long trọng.

Lớp cao nhất của di tích Ngọa Vân bao gồm: chùa Ngọa Vân thượng, am Ngọa Vân, Phật Hoàng tháp, Đoan Nghiêm tháp và Am Sơn thần. Tọa lạc trên đỉnh núi huyền bí với mây phủ quanh năm, đây là nơi lưu giữ nhiều dấu tích thiêng liêng về những ngày cuối cùng trong cuộc đời tu thiền của Phật hoàng Trần Nhân Tông.

Hằng năm, cứ vào đầu xuân, nhân dân và du khách thập phương lại hướng về Ngọa Vân để dâng lễ thành kính lên Phật Hoàng, mong cầu một năm mới bình an, khang thái, chiêm ngưỡng vẻ đẹp linh thiêng. 

Một nét riêng có của Lễ hội Ngọa Vân chính là thời điểm khai hội vào mùng 9 tháng Giêng. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, đây là nghi thức "Tiền nhất nhật" (đi trước một ngày), mang hàm ý khởi đầu sớm cho cả mùa lệ hội xuân trên vùng non thiêng.

Lễ khai hội năm nay diễn ra tại Nhà Trúc, không gian đặc biệt của Làng thiền Ngọa Vân. Điểm nhấn của buổi lễ là nghi thức cầu Quốc thái dân an, gửi gắm ước nguyện bình an, thịnh vượng cho đất nước và mỗi gia đình trong năm Bính Ngọ 2026. Trong truyền thống Trúc Lâm, cầu an không phải là lời xin ban phát tài lộc, mà là lời tự nhắc mình sống thiện lành, phụng sự cộng đồng.

Lễ hội Xuân Ngọa Vân 2026 không chỉ là hoạt động văn hóa mang ý nghĩa sâu sắc, hướng về cội nguồn, mà còn là sự kiện nhằm giới thiệu, quảng bá, kích cầu, thu hút khách du lịch đến với tỉnh Quảng Ninh, Quần thể di sản văn hóa thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc. Đồng thời, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch của tỉnh trong năm Du lịch Yên Tử 2026 và những năm tiếp theo. Hoạt động cũng là cơ hội giúp các địa phương tăng cường liên kết, hợp tác phát triển du lịch, tạo cơ hội để các doanh nghiệp lữ hành tìm hiểu, mở rộng thị trường, xây dựng các tour du lịch mới, giới thiệu sản phẩm du lịch mới đến với du khách.