Trong công văn gửi UBND các tỉnh, thành phố ngày 10/8, Thứ trưởng Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà yêu cầu tăng cường quản lý hoạt động y, dược cổ truyền, trong bối cảnh vẫn tồn tại tình trạng kinh doanh dược liệu, thuốc cổ truyền không rõ nguồn gốc, xuất xứ; hàng giả, hàng kém chất lượng và vi phạm quy định về hành nghề khám, chữa bệnh.

Những vi phạm này không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn trực tiếp đặt sức khỏe người dân trước nguy cơ khi những sản phẩm không được kiểm soát về thành phần, chất lượng lại được quảng cáo như thuốc chữa bệnh.

Bộ Y tế đề nghị UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo quyết liệt, đồng bộ các giải pháp chấn chỉnh hoạt động y, dược cổ truyền trên địa bàn.

Theo Bộ Y tế, thời gian qua cơ quan chức năng từng phát hiện trường hợp các đối tượng mạo danh lương y, quảng cáo và bán thảo dược chữa yếu sinh lý nam, chốt khoảng 40.000 đơn hàng, thu lợi bất chính tới 120 tỷ đồng.

Đáng lo ngại hơn, kết quả giám định một số mẫu thuốc Đông y giả cho thấy có mẫu chứa tới khoảng 1/3 hàm lượng là hai hoạt chất corticoid và paracetamol.

Đây là những chất có tác dụng giảm đau, chống viêm nên người sử dụng có thể nhanh chóng cảm nhận triệu chứng thuyên giảm và lầm tưởng sản phẩm mang lại hiệu quả điều trị. Tuy nhiên, sử dụng không đúng chỉ định, quá liều hoặc kéo dài có thể gây nhiều hệ lụy đối với sức khỏe.

Nguy cơ càng lớn khi một số sản phẩm được quảng cáo bằng những lời mời chào như “chữa bách bệnh”, được khoác lên hình ảnh “thần dược” để đánh vào tâm lý muốn khỏi bệnh nhanh của người tiêu dùng.

Từ những vi phạm đã được phát hiện, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý từng sản phẩm hay từng cơ sở riêng lẻ, mà cần kiểm soát chặt chẽ cả chuỗi từ nguồn gốc dược liệu, sản xuất, lưu thông đến quảng cáo và sử dụng. Làm sạch thị trường cũng chính là cách bảo vệ những cơ sở, người hành nghề và sản phẩm y học cổ truyền tuân thủ đúng quy định.

Trước những nguy cơ trên, Bộ Y tế đề nghị UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo quyết liệt, đồng bộ các giải pháp chấn chỉnh hoạt động y, dược cổ truyền trên địa bàn.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tăng cường kiểm tra hoạt động kinh doanh dược liệu, thuốc cổ truyền cũng như khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền của các tổ chức, cá nhân.

Đáng chú ý, Bộ Y tế yêu cầu chấn chỉnh hoạt động kinh doanh dược liệu, thuốc cổ truyền không đúng quy định tại các khu di tích, đền, chùa, danh lam thắng cảnh và điểm du lịch.

Các địa phương phải xử lý nghiêm trường hợp vi phạm, đặc biệt là hành vi lừa đảo, hành nghề y, dược cổ truyền trái phép và lợi dụng nhu cầu chữa bệnh để trục lợi.

Đây là những địa điểm cần được chú ý bởi việc mua bán dược liệu có thể gắn với niềm tin vào những bài thuốc được giới thiệu là “gia truyền”, “đặc trị” hoặc những sản phẩm được quảng bá bằng kinh nghiệm truyền miệng. Nếu nguồn gốc, thành phần và chất lượng không được kiểm soát, người sử dụng khó có cơ sở để đánh giá mức độ an toàn.

Cùng với kiểm tra thị trường, Bộ Y tế yêu cầu các địa phương tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật để tổ chức, cá nhân tuân thủ quy định về hành nghề khám, chữa bệnh, quảng cáo, sản xuất và kinh doanh thuốc cũng như các sản phẩm chăm sóc sức khỏe bằng y học cổ truyền.

Công tác thông tin cũng cần được đẩy mạnh nhằm cung cấp nguồn tin chính thống, phản bác thông tin sai lệch và giúp người dân nhận diện những chiêu thức quảng cáo thổi phồng công dụng.

Trong bối cảnh thuốc, dược liệu và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe ngày càng được quảng bá rộng rãi trên nhiều nền tảng, đặc biệt là môi trường trực tuyến, những tuyên bố như chữa khỏi hoàn toàn, điều trị nhiều loại bệnh hay cam kết hiệu quả quá mức có thể khiến người bệnh đặt niềm tin vào sản phẩm chưa được kiểm chứng, từ đó bỏ qua hoặc trì hoãn phương pháp điều trị phù hợp.

Vì vậy, kiểm soát quảng cáo cần được đặt song hành với kiểm soát nguồn gốc và chất lượng sản phẩm. Một thị trường minh bạch đòi hỏi người tiêu dùng phải biết sản phẩm mình sử dụng đến từ đâu, thành phần thế nào, được phép lưu hành ra sao và công dụng thực tế được cơ quan có thẩm quyền công nhận ở mức độ nào.

Điểm đáng chú ý trong yêu cầu lần này của Bộ Y tế là quản lý chặt không đồng nghĩa thu hẹp vai trò của y học cổ truyền. Ngược lại, cùng với xử lý sai phạm, các địa phương được đề nghị rà soát, xây dựng cơ chế và giải pháp nhằm bảo tồn, kế thừa, phát huy giá trị của nền y học cổ truyền Việt Nam.

Y học cổ truyền có vị trí quan trọng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe. Chính vì vậy, những sản phẩm giả, kém chất lượng, không rõ nguồn gốc hay hoạt động hành nghề trái phép không chỉ gây nguy hiểm cho người sử dụng mà còn có thể làm ảnh hưởng đến uy tín của lĩnh vực này.

Bài toán quản lý vì thế cần được giải quyết theo cả hai hướng, loại bỏ những sản phẩm và hoạt động vi phạm, đồng thời tạo điều kiện cho dược liệu, bài thuốc và các cơ sở y học cổ truyền chính thống phát triển trên nền tảng chất lượng, khoa học và tuân thủ pháp luật.

Bộ Y tế đề nghị các địa phương xây dựng và nhân rộng những mô hình hiệu quả về bảo tồn, kế thừa, phát triển y học cổ truyền gắn với vùng trồng dược liệu, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh.

Định hướng này có ý nghĩa quan trọng bởi giá trị của dược liệu Việt Nam không chỉ nằm ở những bài thuốc được lưu truyền qua nhiều thế hệ mà còn phụ thuộc vào khả năng chuẩn hóa nguồn nguyên liệu, kiểm soát chất lượng, chứng minh tính an toàn và nâng cao hiệu quả sử dụng.

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên ngày càng lớn, một thị trường y, dược cổ truyền phát triển bền vững phải được xây dựng trên niềm tin có cơ sở, thay vì những lời quảng cáo về “thần dược” hay công dụng chưa được kiểm chứng.

Siết chặt thuốc cổ truyền không rõ nguồn gốc vì thế không chỉ nhằm ngăn một sản phẩm giả đến tay người bệnh. Quan trọng hơn, đây là yêu cầu để bảo vệ sức khỏe người dân, lập lại trật tự thị trường và tạo môi trường cho những giá trị thực sự của y học cổ truyền Việt Nam được bảo tồn, phát triển đúng hướng.