Lời chào mùa xuân của người Mông

Những ngày này, hoa đào, hoa mận, hoa mơ, hoa hồng nô nức khoe sắc trong những khu vườn nhỏ của đồng bào Mông, trải dài men theo hai bên lối đi vào bản Lao Chải 1. Giữa biển hoa xuân bồng bềnh trong sương sớm, con đường trải sỏi độc đáo dẫn lối len lỏi khắp bản như một nét chấm phá tinh tế, không trộn lẫn với bất cứ bản làng nào nơi miền cao. Từ trung tâm TP. Lai Châu, vượt gần 20 km đường núi để đến với Lao Chải 1, điều đọng lại trong cảm nhận của người lữ khách không chỉ có những sườn núi trập trùng hay mây mù bảng lảng, mà còn có con đường đá cuội được tạo nên từ đôi bàn tay cần mẫn của 47 hộ dân người Mông - những con người bao đời gắn bó với nương ngô, ruộng lúa và cái rét cắt da của miền sơn cước.

Ở Lao Chải 1, buổi sáng mở mắt ra đã thấy sương. Nhưng điều ở lại lâu nhất không phải sương, mà là cảm giác bình yên và ấm áp giữa những con người hiền hậu”.

Khi sương mù giăng nhẹ trên lưng núi, con đường đá hiện lên như một dải lụa xám mềm mại vắt ngang sườn đồi, lặng lẽ dẫn bước người lữ khách vào không gian yên bình của bản làng đang khẽ khàng chuyển mình đón một mùa xuân mới. Ông Cứ A Lồng, một trong những hộ làm homestay đầu tiên của bản, vừa đi vừa cười hiền: “Chính con đường này là tiền đấy, nhà báo ạ. Bà con góp từng viên đá, tự tay ghép lại. Mệt nhưng vui, vì mình đang làm đẹp cho bản, cho quê hương. Con đường này là lời chào của người Mông gửi đến du khách”.

Những viên đá ấy được nhặt trong những buổi chiều sương xuống sớm, trong tiếng gọi nhau í ới, trong niềm tin giản dị rằng khi bản làng đổi thay, cái Tết của mỗi gia đình sẽ ấm hơn. Con đường nối những mái nhà, nối cả khát vọng vươn lên của một cộng đồng từng quen sống lặng lẽ giữa mây núi.

Hai bên lối đi, những giỏ địa lan rừng, hoa hồng cổ và hoa mùa xuân đua nhau khoe sắc. Không gian sạch, xanh, gọn gàng được giữ gìn như một thói quen đã ăn sâu vào nếp nghĩ. Ở độ cao khoảng 2.000 m, sương mù bao phủ quanh năm, khí hậu mát lành khiến từng bước chân trở nên chậm rãi, đủ để người lữ khách cảm nhận nhịp sống an yên của một bản làng đang vào xuân.

Lao Chải 1 có 43 hộ với 247 nhân khẩu, 100% là người Mông. Trước kia, cuộc sống nơi đây gắn chặt với cây lúa, cây ngô. Điện chỉ về bản từ năm 2014, đường nội bản được đầu tư trong giai đoạn 2015-2016. Hạ tầng mở lối, nhưng phải đến khi tư duy đổi thay, bản làng mới thực sự chuyển mình.

Anh Cứ A Páo, chủ một homestay khang trang, chia sẻ thẳng thắn: “Ngày trước chỉ nghĩ làm sao đủ ăn. Giờ phải nghĩ làm sao bán được cái mình có. Đó là văn hóa, là nếp nhà gỗ, là phong cảnh, là ẩm thực. Thấy Nhà nước hỗ trợ, bà con mạnh dạn hơn”.

Từ suy nghĩ ấy, 8 hộ đã đầu tư làm homestay, giữ nguyên kiến trúc nhà gỗ truyền thống, cải tạo không gian bên trong gọn gàng, ấm cúng, đủ tiện nghi cho du khách. Cùng với đó, cảnh quan bản làng được chỉnh trang đồng bộ, từ cổng nhà, sân vườn đến lối đi chung, tạo nên một tổng thể hài hòa giữa cũ và mới.

Sự đổi thay ấy gắn chặt với vai trò của người dẫn dắt cộng đồng. Ông Cứ A Chu, Bí thư Chi bộ bản Lao Chải 1, nhớ lại những ngày đầu vận động người dân làm du lịch: “Tôi trăn trở nhiều lắm, tự hỏi làm sao để thay đổi cuộc sống của bà con. Lúc đầu, nhiều hộ chưa đồng thuận. Nhưng mưa dầm thấm lâu, khi thấy lợi ích rõ ràng, cả bản cùng làm”.

Theo ông, việc gắn xây dựng nông thôn mới với phát triển du lịch cộng đồng đã tạo nền tảng bền vững, từ chỉnh trang nhà cửa đến giữ gìn cảnh quan. Từ đó, Tết trong mỗi gia đình người Mông cũng dần khác. Bếp lửa ấm hơn, mâm cơm đủ đầy hơn, tiếng cười trẻ nhỏ vang lên rõ ràng hơn giữa sương núi Khun Há.

Những món quà Tết mang hương vị núi rừng

Ở Lao Chải 1, homestay không đơn thuần là nơi ngủ lại. Đó là không gian để du khách bước vào đời sống người Mông. Những căn nhà trệt trên nền đất, cổng gỗ có mái che được trang trí theo thẩm mỹ riêng của mỗi gia đình; sân vườn rộng rãi, bể nước sạch đặt gọn gàng, tạo cảm giác gần gũi và ấm áp.

Du khách đến đây được cùng chủ nhà giã bánh giầy, thêu hoa văn trên váy áo, học cách nhuộm chàm, nghe tiếng khèn vang lên trong chiều muộn. Các lễ hội, trò chơi dân gian, làn điệu dân ca được tái hiện tự nhiên, không phô diễn. Mỗi trải nghiệm đều mang nhịp chậm, đủ để người ta lắng lại giữa nhịp sống vội vã thường ngày.

Buổi tối mùa xuân ở Lao Chải 1, bên bếp lửa hồng, du khách nhâm nhi chén trà nóng, nghe chủ nhà kể chuyện bản làng, chuyện những ngày đói nghèo đã lùi xa. Ngoài kia, sương xuống nhẹ, tiếng khèn ngân lên giữa núi rừng, tạo nên một cái Tết rất khác, bình dị mà sâu lắng.

Chị Nguyễn Hồng Hà, du khách đến từ Hà Nội, bày tỏ cảm nhận: “Tôi ấn tượng nhất là con đường đá sỏi và sự sạch sẽ của bản. Người dân thân thiện, gần gũi. Lao Chải 1 vẫn giữ được vẻ hoang sơ và bản sắc Mông. Homestay gọn gàng, ấm cúng, ở rất dễ chịu”.

Cũng bởi vậy, nhiều du khách chọn ở lại lâu hơn dự định, để sáng săn mây, chiều tản bộ, tối ngồi bên bếp lửa nghe chuyện bản làng.

Du lịch cộng đồng ở Lao Chải 1 không dừng ở lưu trú. Tháng 10/2024, nhà trưng bày sản phẩm của bản đi vào hoạt động, giao cho Tổ hợp tác du lịch cộng đồng quản lý. Anh Lù A Sỉu, Tổ trưởng, giới thiệu với niềm tự hào: “Ở đây bày bán mật ong rừng, chè cổ thụ, váy áo, khèn, đàn nhị do chính bà con làm. Dịp cuối tuần, lễ, Tết khách đến đông, thu nhập của người dân cũng khá hơn”.

Không gian trưng bày trở thành điểm dừng chân để du khách hiểu thêm về sinh kế, về bàn tay khéo léo của người Mông. Những lọ mật ong, túi chè cổ thụ không chỉ là sản phẩm bán cho khách, mà còn trở thành món quà Tết vùng cao, mang theo hương rừng Khun Há về xuôi.

Nhờ cách làm này, đời sống người dân cải thiện rõ rệt. Du lịch trở thành nguồn thu ổn định, song song với nông nghiệp. Bản làng vì thế giữ được nhịp sống cân bằng, không xô bồ, không quá tải.

Năm 2024, Lao Chải 1 được công nhận là bản du lịch cộng đồng đạt chuẩn OCOP 3 sao. Danh hiệu ấy là sự ghi nhận cho nỗ lực bền bỉ của cộng đồng người Mông nơi đây. Ông Cứ A Chu cho biết, từ sau khi được công nhận, ý thức giữ gìn cảnh quan, chất lượng dịch vụ của bà con ngày càng nâng lên.

Không gian bản làng được chăm chút từ những chi tiết nhỏ: thùng rác làm từ vật liệu thân thiện môi trường, guồng nước mini trang trí dọc lối đi, bàn ghế nghỉ chân đặt ở những điểm ngắm cảnh. Cây “Cầu đá gặp nhau”, hay còn gọi là nơi gặp gỡ tình yêu, trở thành điểm check-in được nhiều du khách yêu thích, nơi có thể phóng tầm mắt ra biển mây trắng lưng chừng núi.

Anh Lê Minh Nghĩa, du khách đến từ Quảng Ninh, chia sẻ sau chuyến đi đầu tiên: “Tôi rất thích sự sáng tạo của bà con. Từ đài phun nước bằng đá đến rãnh nước có guồng quay nhỏ, mọi thứ đều mộc mạc mà tinh tế. Đi bộ quanh bản thấy dễ chịu và rất yên bình”.

Du lịch cộng đồng Lao Chải 1 cũng đang gắn với công nghệ. Một số điểm được số hóa 3D, giúp du khách tiếp cận không gian và văn hóa bản làng từ xa. Cách làm mới này vẫn giữ tinh thần lấy cộng đồng làm trung tâm, lấy văn hóa làm gốc.

Ở tầm rộng hơn, Lao Chải 1 là một trong những điểm sáng của du lịch cộng đồng Lai Châu, bên cạnh Sin Suối Hồ, Vàng Pheo, Sì Thâu Chải. Sự khác biệt của Lao Chải 1 nằm ở cách người Mông kể câu chuyện của mình bằng chính đời sống thường nhật, không tô vẽ, không làm quá.

Mùa xuân về, cờ Tổ quốc được treo trang trọng trước mỗi mái nhà. Trong sắc váy Mông rực rỡ, tiếng khèn ngân lên giữa sương mù. Lao Chải 1 lúc ấy vừa bình yên, vừa tràn đầy sinh khí. Đóa hoa rừng ấy không khoe sắc ồn ào, nhưng nở đúng độ xuân thì, đủ hương để níu chân người lữ khách, đủ bền bỉ để trở thành nơi đáng sống, đáng đến, đáng để yêu.