Cao tốc Bắc - Nam phía Đông, đoạn Diễn Châu - Bãi Vọt. Ảnh: Trân Châu

Sớm mở rộng lên 6 làn

Chưa đầy 2 năm sau khi tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017 - 2020 được đưa vào khai thác, Bộ Xây dựng đã bắt đầu xây dựng kịch bản cho một giai đoạn phát triển mới của trục giao thông huyết mạch quốc gia: mở rộng các đoạn tuyến được đầu tư phân kỳ lên quy mô hoàn chỉnh theo quy hoạch nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng gia tăng và yêu cầu phát triển của nền kinh tế.

Trong đó, động thái mới nhất là việc Bộ Xây dựng vừa gửi hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi Dự án đầu tư mở rộng các đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông tới Bộ Công an và UBND các tỉnh, thành phố có tuyến đi qua để lấy ý kiến trước khi hoàn thiện phương án trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Cụ thể, Bộ Xây dựng đề nghị Bộ Công an tham gia ý kiến đối với Hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, tập trung vào sự cần thiết và tính cấp bách của việc mở rộng các đoạn cao tốc từ quy mô 4 làn xe hạn chế lên 6 làn xe hoàn chỉnh; những vấn đề liên quan đến bảo đảm trật tự, an toàn giao thông, công tác cứu hộ, cứu nạn, xử lý sự cố trong quá trình khai thác cũng như các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư Dự án.

Bộ Xây dựng cũng đề nghị Bộ Công an đánh giá những tồn tại, hạn chế trong công tác tổ chức giao thông, tuần tra kiểm soát, xử lý tai nạn và sự cố trên các đoạn cao tốc 4 làn xe hạn chế đang khai thác.

Trên thực tế, trong quá trình vận hành một số đoạn tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế, bao gồm các dự án thành phần thuộc Dự án đầu tư xây dựng một số đoạn đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017 - 2020, Bộ Công an từng cảnh báo về những bất cập trong công tác bảo đảm an toàn giao thông. Theo cơ quan này, đối với các tuyến không có làn dừng xe khẩn cấp liên tục, khi xảy ra tai nạn hoặc sự cố, lực lượng chức năng gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận hiện trường, làm gia tăng nguy cơ tai nạn liên hoàn và ùn tắc giao thông kéo dài.

“Đây cũng được xem là một trong những cơ sở quan trọng để Bộ Xây dựng nghiên cứu phương án mở rộng các đoạn tuyến cao tốc được đầu tư phân kỳ nhằm nâng cao năng lực khai thác và bảo đảm an toàn giao thông trên toàn tuyến”, ông Lê Anh Tuấn, Thứ trưởng Bộ Xây dựng đánh giá.

Trong khi đó, các địa phương có tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông đi qua được Bộ Xây dựng đề nghị tham gia ý kiến về sự cần thiết và tính cấp bách của việc đầu tư mở rộng các đoạn tuyến trên cơ sở hiện trạng khai thác, nhu cầu vận tải, định hướng phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương.

Bộ Xây dựng cũng đề nghị các địa phương đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của Dự án, đặc biệt là mức độ đóng góp đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế, khả năng tạo động lực phát triển không gian kinh tế mới và hỗ trợ hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn tới.

Bên cạnh đó, các địa phương còn được yêu cầu cho ý kiến về phương thức đầu tư phù hợp, bao gồm đầu tư công hoặc phương thức PPP; đồng thời đề xuất các cơ chế, chính sách đặc thù thuộc thẩm quyền nhằm tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ triển khai Dự án, nhất là trong công tác giải phóng mặt bằng và khai thác, cung ứng vật liệu xây dựng thông thường phục vụ thi công.

Trước khi lấy ý kiến các bộ, ngành và địa phương liên quan, Bộ Xây dựng đã tổ chức cuộc họp do Bộ trưởng Trần Hồng Minh chủ trì để xem xét Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi Dự án đầu tư mở rộng các đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, do Ban Quản lý dự án Thăng Long đề xuất.

Tại Thông báo số 260/TB-BXD được ban hành sau đó ít ngày, người đứng đầu Bộ Xây dựng yêu cầu rà soát, đánh giá tổng thể hiện trạng toàn bộ tuyến đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông, từ Cao Bằng đến Cà Mau; đồng thời phân chia thành 3 phân đoạn gồm Cao Bằng - Hà Nội, Hà Nội - TP.HCM và TP.HCM - Đất Mũi để đánh giá chi tiết hiện trạng khai thác, lưu lượng giao thông, quy mô đầu tư và các tiêu chuẩn kỹ thuật của từng dự án thành phần, làm cơ sở đề xuất phạm vi đầu tư phù hợp.

Đáng chú ý, Bộ trưởng Trần Hồng Minh đã thống nhất về nguyên tắc phương án nghiên cứu mở rộng các đoạn cao tốc Bắc - Nam phía Đông hiện có quy mô 4 làn xe hạn chế lên 6 làn xe theo quy hoạch. Riêng đoạn Phan Thiết - Dầu Giây được nghiên cứu mở rộng nhằm tránh tình trạng thắt hẹp quy mô trên toàn tuyến.

“Trước mắt, thống nhất phương án nghiên cứu đầu tư mở rộng tuyến đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông có quy mô 4 làn xe hạn chế lên quy mô 6 làn xe theo quy hoạch, bảo đảm đồng bộ, lâu dài, hạn chế việc phải tiếp tục mở rộng nhiều lần, gây lãng phí thời gian, nguồn lực và ảnh hưởng đến quá trình khai thác toàn tuyến”, Bộ trưởng Trần Hồng Minh chỉ đạo.

Xác định thứ tự ưu tiên

Một nội dung định hướng quan trọng khác tại Thông báo số 260/TB-BXD là việc xác định thứ tự ưu tiên đầu tư mở rộng các đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế và cả nước đồng thời triển khai nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn.

Theo đó, Bộ trưởng Trần Hồng Minh thống nhất nguyên tắc chỉ xem xét bố trí vốn cho Dự án sau khi đã bảo đảm nguồn lực cho các nhiệm vụ ưu tiên thuộc Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương và các dự án cao tốc khởi công mới, nhằm hoàn thành mục tiêu 5.000 km đường cao tốc vào năm 2030.

Đối với Dự án mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông, Bộ trưởng Bộ Xây dựng yêu cầu sắp xếp thứ tự ưu tiên theo nhu cầu vận tải và khả năng cân đối nguồn lực. Trong đó, các đoạn tuyến có lưu lượng giao thông lớn thuộc Dự án đầu tư xây dựng một số đoạn đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017 - 2020 sẽ được ưu tiên mở rộng trước, phấn đấu khởi công trong năm 2027. Các đoạn còn lại sẽ được triển khai từ năm 2028, với mục tiêu hoàn thành mở rộng toàn tuyến vào năm 2030.

Đáng chú ý, đối với 3 dự án thành phần được đầu tư theo phương thức PPP gồm Diễn Châu - Bãi Vọt, Nha Trang - Cam Lâm và Cam Lâm - Vĩnh Hảo, Bộ trưởng giao Cục Đường bộ Việt Nam làm việc với các nhà đầu tư BOT hiện hữu để thống nhất phương án mở rộng. Đối với các dự án thành phần được đầu tư bằng vốn ngân sách nhà nước, cơ quan chuyên môn được yêu cầu tiếp tục đánh giá, so sánh giữa phương án đầu tư công và PPP trước khi báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Theo kết quả nghiên cứu của Ban Quản lý dự án Thăng Long, hiện đoạn cao tốc Bắc - Nam phía Đông từ Hà Nội đến TP.HCM vẫn còn khoảng 1.144 km đang được khai thác theo quy mô phân kỳ với 4 làn xe hạn chế. Riêng đoạn Cần Thơ - Cà Mau mới hoàn thành đầu tư nhưng nhu cầu vận tải chưa lớn, điều kiện thi công phức tạp và nguồn vật liệu xây dựng tại khu vực còn hạn chế nên chưa được đưa vào phạm vi ưu tiên mở rộng trong giai đoạn này.

Trên cơ sở rà soát hiện trạng toàn tuyến từ Lạng Sơn đến Cà Mau, nhu cầu vận tải, quy hoạch mạng lưới đường bộ và khả năng kết nối vùng, Ban Quản lý dự án Thăng Long đề xuất hai phương án đầu tư.

Phương án 1, tập trung mở rộng các đoạn tuyến có nhu cầu vận tải cao và cần thiết phải đầu tư ngay, gồm các đoạn từ Mai Sơn đến Bãi Vọt và từ Nha Trang đến Dầu Giây, với tổng chiều dài khoảng 534 km. Sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 63.411 tỷ đồng, trong đó phần mở rộng của 5 dự án đầu tư công khoảng 38.158 tỷ đồng và phần mở rộng của 3 dự án PPP khoảng 25.253 tỷ đồng.

Phương án 2, mở rộng toàn bộ đoạn tuyến từ Mai Sơn đến Cam Lộ và từ Quảng Ngãi đến Dầu Giây với tổng chiều dài khoảng 1.144 km nhằm bảo đảm kết nối liên tục từ Hà Nội đến TP.HCM theo tiêu chuẩn cao tốc hoàn chỉnh. Sơ bộ tổng mức đầu tư của phương án này khoảng 154.246 tỷ đồng, trong đó phần đầu tư công khoảng 128.994 tỷ đồng và phần mở rộng các dự án PPP khoảng 25.253 tỷ đồng.

“Để bảo đảm hiệu quả đầu tư, phù hợp khả năng cân đối nguồn lực trong bối cảnh cả nước đang triển khai nhiều dự án quan trọng quốc gia, phương án 1 được đề xuất ưu tiên nghiên cứu thực hiện trước. Trường hợp cân đối được nguồn vốn, phương án 2 sẽ được xem xét triển khai nhằm hoàn thiện toàn bộ các đoạn tuyến còn đang khai thác theo quy mô phân kỳ”, ông Đinh Công Minh, Giám đốc Ban Quản lý dự án Thăng Long kiến nghị.