Thứ trưởng Bộ Khoa học và công nghệ Hoàng Minh - Ảnh TT.

Điểm sáng nổi bật nhất và mang tính tiên phong trong Luật Công nghệ cao (CNC) chính là việc lần đầu tiên luật hóa khái niệm “Công nghệ chiến lược”.

Nội dung trên được Thứ trưởng Bộ Khoa học và công nghệ Hoàng Minh nhấn mạnh khi giới thiệu Luật Công nghệ cao tại họp báo công bố lệnh của Chủ tịch nước công bố 13 luật đã được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10, trong đó có Luật Công nghệ cao, chiều 5/1.

Việc luật hóa khái niệm “Công nghệ chiến lược” nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về công nghệ chiến lược (CNCL), tạo đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để đất nước phát triển đột phá, theo lời ông Minh.

Theo quy định mới, CNCL được xác định là những công nghệ có tính đột phá, lan tỏa mạnh mẽ, đóng vai trò then chốt trong việc tăng cường năng lực tự chủ công nghệ, tạo lợi thế cạnh tranh quốc gia và đảm bảo quốc phòng, an ninh.

Việc đưa CNCL vào luật thể hiện tư duy mới, nếu CNC là công cụ để bứt phá kinh tế thì CNCL chính là chìa khóa để khẳng định vị thế và sự độc lập của Việt Nam trên bản đồ công nghệ thế giới.

Nhà nước cam kết tập trung nguồn lực quốc gia để đầu tư phát triển, ứng dụng và làm chủ các công nghệ này nhằm thúc đẩy phát triên kinh tế - xã hội bền vững. Đây không chỉ là một định nghĩa pháp lý mà là một tuyên ngôn vê định hướng ưu tiên cao nhất của quốc gia trong kỷ nguyên số, ông Minh cho biết.

Đại diện cơ quan soạn thảo cũng nêu rõ, thay vì các chính sách ưu đãi dàn trải, Luật CNC 2025 thiết lập một hệ thống tiêu chí định lượng minh bạch đê xác định danh mục CNC và CNCL. Các tiêu chí này tập trung vào hiệu quả thực chất bao gôm: Năng suất nhân tố tổng hợp (TFP); tỷ trọng giá trị gia tăng trong cấu trúc sản phẩm; tỷ lệ nội địa hóa: Khuyến khích sự tham gia của chuỗi cung ứng trong nước; tỷ lệ chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D): Bắt buộc doanh nghiệp phải đầu tư vào trí tuệ thay vì chỉ gia công.

Đặc biệt, yếu tố làm chủ và tự chủ công nghệ lần đầu tiên được bổ sung như một tiêu chí cốt lõi để hưởng ưu đãi, nhằm chấm dứt tình trạng phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ chuyển giao từ bên ngoài.

Đáng chú ý, Luật CNC 2025 đánh dấu bước ngoặt trong chính sách tài chính bằng việc triển khai mô hình ưu đãi thuế theo bậc thang. Cơ chế này được thiết kế để dẫn dắt dòng vốn đầu tư vào các lĩnh vực có giá trị cao nhất.

Cụ thể, mức ưu đãi cao nhất dành cho các dự án đầu tư vào CNCL, các trung tâm R&D về CNCL và các doanh nghiệp công nghệ cao có tính dẫn dắt, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về tỷ lệ nội địa hóa và đầu tư cho nghiên cứu.

Về ưu đãi khuyến khích sản xuất thì lần đầu tiên, đối tượng doanh nghiệp sản xuất sản phẩm CNC cũng được đưa vào diện hưởng ưu đãi thuế. Điều này giúp tạo ra một hệ sinh thái hoàn chỉnh từ nghiên cứu đến sản xuất thực tiễn.

Mức ưu đãi nền tảng dành cho các hoạt động ứng dụng CNC trong sản xuất và dịch vụ.

Việc phân tầng này đảm bảo nguồn lực tài chính của quốc gia được tập trung đúng chỗ, tạo động lực để các doanh nghiệp không ngừng nâng cấp trình độ công nghệ để tiến lên những bậc ưu đãi cao hơn.

Cùng với đó, ông Minh cho biết, Luật mới thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và thu hút nhân tài.

Luật mới tạo ra một hành lang pháp lý thông thoáng và đầy sức hút cho đội ngũ chuyên gia và các nhà khoa học. Chính sách khuyến khích nghiên cứu, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực CNCL được chú trọng đặc biệt.

Như, bổ sung chức năng sản xuất thử nghiệm sản phẩm CNC, CNCL ngay tại các khu CNC, cho phép chuyển hóa kêt quả nghiên cứu thành sản phẩm thương mại một cách nhanh chóng.

Thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox): Luật cho phép triển khai các hoạt động thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, sản phâm và cả các chính sách mới về CNC, CNCL. Đây là cơ sở quan trọng để các startup công nghệ mạo hiêm thực hiện các ý tưởng đột phá.

Về đãi ngộ nhân lực, Luật tập trung xây dựng môi trường làm việc và chính sách đặc thù để thu hút, giữ chân các chuyên gia đâu ngành, đảm bảo họ có đủ điêu kiện để cống hiến và sáng tạo tại Việt Nam.

Một trong những điểm mới mang tính nhân văn và tầm nhìn dài hạn của Luật được đại diện Ban Soạn thảo đề cập là việc luật hóa hệ sinh thái công nghệ cao và khu đô thị công nghệ cao.

Hệ sinh thái CNC được xác định là trụ cột phát triển, trong đó doanh nghiệp CNC giữ vai trò trung tâm, kết nối tương hỗ với các viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức dịch vụ.

Khu đô thị công nghệ cao là mô hình không gian mới, không chỉ là nơi làm việc mà còn là một "hệ sinh thái sống" lý tưởng. Các khu đô thị này được thiết kế với tiện ích hiện đại, môi trường xanh, sạch, văn minh để phục vụ các chuyên gia, nhà khoa học và gia đình họ, giúp họ yên tâm công tác và sáng tạo. 

Các khu CNC và khu nông nghiệp ứng dụng CNC sẽ chuyển dịch từ sản xuất đại trà sang tập trung vào nghiên cứu, giải mã công nghệ và sản xuất quy mô thử nghiệm.

Ngoài ra, Luật đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để cho ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong việc quyết định thành lập, quản lý các khu CNC, giúp các địa phương chủ động, linh hoạt trong việc thu hút đầu tư. Mọi quy trình quản lý sẽ được thực hiện trên nền tảng số quốc gia, đảm bảo tính minh bạch, khách quan và cắt giảm tối đa thủ tục hành chính.

Mọi hoạt động quản lý sẽ được thực hiện trên nền tảng số quốc gia. Việc đánh giá hiệu quả hoạt động công nghệ cao sẽ khách quan, minh bạch dựa trên hệ thống chỉ tiêu thống kê, tiêu chí đo lường và dữ liệu số. Đây là cơ sở để Chính phủ phân cấp triệt để cho các địa phương, giúp cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án, ông Minh cho hay.

Luật CNC có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026.