Ông Trương Hiền Phương, Giám đốc cấp cao CTCP Chứng khoán KIS Việt Nam

Thủ tướng Chính phủ mới ban hành Quyết định 40 về tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhằm thực hiện cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước. Thưa ông, điểm nhấn quan trọng nhất của chính sách này đối với thị trường vốn là gì?

Tôi cho rằng, điểm quan trọng nhất là Quyết định 40 đã phân loại rõ những doanh nghiệp nhà nước sẽ tiếp tục nắm giữ 100% hoặc tỷ lệ cao, từ 65% trở lên, chủ yếu là các đơn vị quan trọng liên quan đến quốc phòng - an ninh, an ninh lương thực, hàng không... Quyết định cũng làm rõ 3 nhóm theo tỷ lệ sở hữu 100%, trên 65% và trên 50% đến dưới 65%. Đây là những nội dung trước đây chưa được quy định rõ ràng.

Nhóm Nhà nước nắm giữ 100% gồm doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực trọng yếu về quốc phòng - an ninh, độc quyền tự nhiên, công nghệ cao, dự án đầu tư quy mô vốn tối thiểu 12.000 tỷ đồng, lương thực, hóa chất cơ bản, thuốc lá điếu, hạ tầng dữ liệu số trọng yếu, năng lượng và khai thác, chế biến khoáng sản chiến lược.

Nhóm Nhà nước nắm giữ trên 65% gồm các doanh nghiệp quản lý, khai thác cảng hàng không, sân bay; giám sát, dịch vụ khí tượng; vận chuyển hàng không; khai thác khoáng sản quy mô lớn; quản lý, khai thác các bến cảng tại cảng biển đặc biệt; tài chính, ngân hàng, cơ khí chế tạo và những doanh nghiệp bảo đảm nhu cầu thiết yếu cho phát triển sản xuất, nâng cao đời sống tại vùng sâu, vùng xa...

Nhóm thứ ba là các doanh nghiệp nhà nước nắm giữ trên 50% đến dưới 65%, gồm doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu có thị phần trên 30%, cung cấp dịch vụ viễn thông có hạ tầng mạng đặc biệt, tìm kiếm, thăm dò trữ lượng khoáng sản, trừ dầu khí.

Với các doanh nghiệp nằm ngoài 3 nhóm trên, Nhà nước có thể thoái vốn toàn bộ hoặc chỉ giữ lại một tỷ lệ nhất định tùy điều kiện. Điều này tạo cơ chế rõ ràng hơn, giúp nhà đầu tư xác định được những doanh nghiệp có cơ hội tham gia thông qua cổ phần hóa, thoái vốn.

Một điểm quan trọng khác là việc phân quyền cho các bộ, cơ quan ngang bộ với vai trò đại diện chủ sở hữu được chủ động phê duyệt kế hoạch cơ cấu lại vốn, thay vì phải trình từng đề án lên Thủ tướng. Đây là bước cải cách đáng kể về thủ tục hành chính, giúp cơ quan quản lý xử lý công việc nhanh chóng, linh hoạt hơn.

Đầu năm nay, nhiều cổ phiếu doanh nghiệp có vốn nhà nước tăng mạnh sau Nghị quyết 79-NQ/TW. Liệu Quyết định 40 có tạo ảnh hưởng tương tự?

Quyết định 40 chủ yếu bổ sung, hoàn thiện khung chính sách về cơ cấu lại vốn nhà nước sau Nghị quyết 79 và Nghị định 57/2026/NĐ-CP. Vì vậy, tôi cho rằng, hiệu ứng lên thị trường sẽ không bùng nổ như giai đoạn đầu năm.

Dù vậy, Quyết định 40 có ý nghĩa “mở đường” cho dòng vốn ngoại và vốn tư nhân tham gia thị trường thông qua tái cấu trúc và thoái vốn nhà nước. Chính sách mới giúp môi trường thông thoáng hơn, tháo gỡ nhiều nút thắt và tạo nền tảng cho quá trình thoái vốn trong dài hạn.

Việc giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước cần thời gian dài để thực thi. Thị trường cần thêm điều kiện gì để quá trình này không chỉ tạo sóng ngắn hạn, mà thực sự nâng cao chất lượng quản trị, hiệu quả sử dụng vốn và thu hút dòng vốn dài hạn?

Chủ trương và quyết tâm chỉ đạo đã có, song để triển khai hiệu quả, các cơ quan chủ quản cần mạnh dạn thúc đẩy cổ phần hóa những doanh nghiệp chưa thực hiện và thoái bớt vốn nhà nước tại những doanh nghiệp không còn cần nắm giữ tỷ lệ cao. Quá trình này cần được công khai, minh bạch trên các phương tiện thông tin đại chúng và website doanh nghiệp bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh để thu hút nhà đầu tư quốc tế.

Đẩy mạnh công bố thông tin, đặc biệt là lộ trình, tỷ lệ và khối lượng cổ phần dự kiến thoái vốn. Việc nhà đầu tư chiến lược có tham gia hay không đôi khi phụ thuộc rất lớn vào tỷ lệ sở hữu được phép nắm giữ. Nếu tỷ lệ quá thấp, chẳng hạn chỉ 1-2%, các quỹ đầu tư hoặc tập đoàn đa quốc gia có thể không đủ động lực tham gia.

Do đó, với những doanh nghiệp không thuộc nhóm Nhà nước cần tiếp tục nắm giữ, nên mạnh dạn nâng tỷ lệ thoái vốn ở mức phù hợp, qua đó tăng sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư và thu hút dòng vốn dài hạn.