Tiền khan, vốn đắt

Báo cáo tài chính riêng lẻ quý II/2026 của VPBank cho thấy, nửa đầu năm nay, VPBank đã cho vay hơn 200.000 tỷ đồng (tín dụng tăng 24,8%) trong khi chỉ huy động được 100.000 tỷ đồng tiền gửi (tăng 15,8%). Đáng lưu ý, giá vốn tại VPBank tăng lên khi CASA giảm cả về giá trị tuyệt đối lẫn tỷ trọng (CASA chỉ còn 12,5%, thay vì 14,6% so với cuối năm trước).

Tương tự, tại LPBank, tính đến cuối tháng 6/2026 tín dụng tăng 9,8%, trong khi tiền gửi khách hàng chỉ tăng 4,7%. Trong 6 tháng đầu năm nay, ngân hàng này chỉ thu hút thêm được 16.000 tỷ đồng tiền gửi, trong khi cho vay ra tới 38.000 tỷ đồng. Cũng giống như VPBank, CASA của LPBank giảm tới 6.000 tỷ đồng, tương ứng giảm 22% về giá trị. Tỷ trọng CASA trong tổng tiền gửi khách hàng giảm từ 8,45% cuối năm ngoái xuống còn 6,3% vào thời điểm 30/6/2026.

Tại ACB, trong nửa đầu năm nay, cho vay khách hàng tăng 8,18% (tăng 54.000 tỷ đồng) trong khi tiền gửi khách hàng thậm chí còn giảm 9.000 tỷ đồng, tỷ trọng CASA trong tổng số dư tiền gửi cũng giảm so với cuối năm ngoái.

Trong bối cảnh dòng vốn vừa khan hiếm, vừa đắt đỏ như hiện nay, NHNN không nới lỏng tín dụng trên diện rộng mà nỗ lực nắn vốn vào các lĩnh vực ưu tiên, đồng thời nhà điều hành cũng có nhiều giải pháp hỗ trợ thanh khoản cho hệ thống.

Bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước - NHNN) cho biết, đến ngày 13/7/2026, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đạt gần 20,1 triệu tỷ đồng, tăng 7,86% so với cuối năm 2025. Như vậy, chỉ trong hơn nửa đầu năm, hệ thống ngân hàng đã cung ứng thêm khoảng 1,46 triệu tỷ đồng cho nền kinh tế.

NHNN chưa cập nhật số liệu huy động vốn tính tới thời điểm này. Số liệu công khai mới nhất của NHNN cho thấy, tính tới cuối tháng 5/2026, tín dụng toàn nền kinh tế tăng 5,96%, tương đương quy mô 19,7 triệu tỷ đồng, trong khi tiền gửi của người dân và doanh nghiệp tăng 4,76%, tương đương gần 17 triệu tỷ đồng. Tất nhiên, nguồn huy động tiền gửi của ngân hàng không chỉ gồm tiền gửi của người dân và doanh nghiệp, mà còn bao gồm các loại giấy tờ có giá khác, song con số trên cũng phần nào cho thấy sự căng thẳng thanh khoản của hệ thống ngân hàng.

Bà Hà Thu Giang thừa nhận, hệ thống ngân hàng đang chịu áp lực ngày càng lớn trong việc cung ứng vốn cho nền kinh tế. Nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội năm 2026 dự kiến khoảng 5,1 triệu tỷ đồng và giai đoạn 2026-2030 lên tới 38,5 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, tỷ lệ tín dụng/GDP năm 2025 đã ở mức khoảng 145%, cho thấy nền kinh tế vẫn phụ thuộc rất lớn vào vốn ngân hàng.

Nhìn vào báo cáo tài chính quý II/2026 của các ngân hàng thương mại, có thể thấy, nguồn vốn huy động không chỉ khan hiếm mà ngày càng đắt đỏ. Do lãi suất huy động tăng cao, người dân có xu hướng ít để tiền gửi không kỳ hạn trong tài khoản ngân hàng. Nguồn tiền gửi có kỳ hạn tăng lên cũng đồng nghĩa giá vốn ngân hàng ngày càng đắt đỏ.

Theo các chuyên gia phân tích Công ty Chứng khoán MBS, với tình trạng chênh lệch huy động và tín dụng như hiện nay, áp lực thanh khoản toàn hệ thống chưa thể giảm nhiệt. Do đó, các ngân hàng sẽ phải tiếp tục duy trì lãi suất huy động cao để thu hẹp chênh lệch giữa tín dụng và nguồn vốn, giảm áp lực thanh khoản và đảm bảo các tỷ lệ an toàn theo quy định. Trong khi lãi suất huy động tăng mạnh thì lãi suất cho vay chưa thể tăng tương ứng, khiến biên lợi nhuận (NIM) toàn ngành sẽ bị thu hẹp.

Trong bối cảnh dòng vốn vừa khan hiếm, vừa đắt đỏ như hiện nay, NHNN không nới lỏng tín dụng trên diện rộng mà nỗ lực nắn vốn vào các lĩnh vực ưu tiên. Đồng thời, nhà điều hành cũng tiến hành nhiều giải pháp hỗ trợ thanh khoản cho hệ thống. Dù vậy, do vòng quay tiền trong nền kinh tế chậm lại, lượng vốn lớn bị mắc kẹt trong Kho bạc Nhà nước, câu chuyện thanh khoản khó có thể giải quyết trong ngày một ngày hai. Một khi dòng tiền còn nghẽn, lãi suất sẽ duy trì ở mức cao thời gian tới, dù tiền gửi dân cư vẫn chảy vào các nhà băng.

Thiếu vốn, vì sao ngân hàng phát hành trái phiếu chậm lại?

Cũng theo bà Hà Thu Giang, hệ thống ngân hàng đang chịu áp lực ngày càng lớn trong việc cung ứng vốn cho nền kinh tế. Nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội năm 2026 dự kiến khoảng 5,1 triệu tỷ đồng và giai đoạn 2026-2030 lên tới 38,5 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, tỷ lệ tín dụng/GDP tại thời điểm cuối năm 2025 đã ở mức khoảng 145%, cho thấy nền kinh tế vẫn phụ thuộc rất lớn vào vốn ngân hàng.

"Cần phát triển thị trường vốn, đặc biệt là thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN), để tạo kênh dẫn vốn trung và dài hạn hiệu quả cho nền kinh tế, qua đó giảm áp lực cung ứng vốn cho hệ thống ngân hàng", bà Hà Thu Giang kiến nghị.

Tương tự, TS. Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia cũng cho rằng, kênh tín dụng ngân hàng đã gần tới hạn về tỷ lệ đòn bẩy và điều cấp bách nhất hiện nay là tái cấu trúc hệ thống dẫn vốn.

Theo chuyên gia này, thị trường cổ phiếu, trái phiếu và các quỹ đầu tư của Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa nhưng phát triển chưa tương xứng. Đầu tư công cũng còn khả năng mở rộng, song hiệu quả sử dụng vốn cần tiếp tục được nâng cao khi quy mô đầu tư ngày càng lớn.

Những năm gần đây, hành lang pháp lý về TPDN đã được cải thiện, song lượng TPDN phát hành vẫn còn nhỏ bé so với quy mô tín dụng.

Trong 6 tháng đầu năm nay, quy mô dư nợ thị trường TPDN mới đạt hơn 1,4 triệu tỷ đồng, trong khi quy mô tín dụng toàn hệ thống đạt xấp xỉ 20 triệu tỷ đồng. Lượng vốn mới mà hệ thống ngân hàng bơm ra nền kinh tế nửa đầu năm đạt khoảng 1,4 triệu tỷ đồng, trong khi lượng TPDN phát hành mới - sau khi loại trừ lượng mua lại trước hạn và lượng TPDN đáo hạn thì thặng dư rất nhỏ. Nói cách khác, lượng vốn mới mà doanh nghiệp huy động được qua kênh TPDN không đáng kể.

Riêng đối với ngân hàng, những năm trước, thị trường trái phiếu là một trong những kênh huy động vốn trung - dài hạn hiệu quả trong bối cảnh tiền gửi dân cư tăng chậm và tiền gửi kỳ hạn ngắn chiếm tỷ trọng chủ yếu, nhưng trong nửa đầu năm nay, phát hành trái phiếu của nhóm ngân hàng giảm mạnh tới 55% so với cùng kỳ năm trước.

Ông Trần Minh Hoàng, Giám đốc Phân tích & Nghiên cứu Công ty Chứng khoán Vietcombank và nhóm phân tích cho rằng, có 3 nguyên nhân khiến hoạt động phát hành trái phiếu của nhóm ngân hàng sụt giảm.

Thứ nhất, phát hành trái phiếu ngân hàng nửa đầu năm nay giảm do so sánh với mức nền cao cùng kỳ năm ngoái - khi các nhà băng đẩy mạnh phát hành nhằm bổ sung nguồn vốn đáp ứng tăng trưởng tín dụng cao.

Thứ hai, chi phí huy động trái phiếu tăng mạnh theo mặt bằng lãi suất huy động. Cụ thể, lãi suất phát hành bình quân của nhóm ngân hàng tăng đáng kể lên khoảng 9%/năm. Một số lô phát hành của nhóm ngân hàng quy mô vừa và nhỏ như VietABank, VietBank, TPBank phát hành trái phiếu với lãi suất thả nổi quanh 9 - 9,7%/năm, góp phần kéo mức bình quân ngành đi lên.

Thứ ba, các ngân hàng ưu tiên sử dụng nguồn vốn linh hoạt hơn trong ngắn hạn và thận trọng hơn với việc khóa nguồn vốn trung - dài hạn ở mức lãi suất cao.

Mặc dù vậy, nhóm phân tích kỳ vọng, hoạt động phát hành trái phiếu ngân hàng sẽ phục hồi trong nửa cuối năm nay do áp lực cân đối nguồn vốn và thanh khoản tiếp tục căng thẳng khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động. Bên cạnh đó, các nhà băng cũng phải đối mặt với nhu cầu bổ sung nguồn vốn trung - dài hạn nhằm đáp ứng tín dụng dự án và kéo dài kỳ hạn nguồn vốn.

Ngoài ra, yêu cầu củng cố vốn cấp 2 và Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) cũng buộc các ngân hàng phải tăng tốc hoạt động phát hành trái phiếu trở lại.

Đương nhiên, khoảng chênh giữa lãi suất cho vay và lợi suất phát hành trái phiếu ngân hàng ngày càng thu hẹp khiến các ngân hàng thận trọng hơn về quy mô và thời điểm phát hành, dù nhu cầu bổ sung vốn trung - dài hạn và vốn cấp 2 vẫn duy trì cao.

Không chỉ tăng cường huy động vốn trung - dài hạn qua thị trường trái phiếu doanh nghiệp nội địa, tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với doanh nghiệp mới đây, Chủ tịch HĐQT Vietcombank Nguyễn Thanh Tùng còn kiến nghị Bộ Tài chính nghiên cứu phát hành trái phiếu quốc tế để được hưởng lãi suất tốt, thay vì để các doanh nghiệp tự đi huy động như hiện nay, nhằm giảm áp lực huy động trong nước.