Ngân hàng Nhà nước đang lấy ý kiến về Dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng.

Theo đó, ngoài hoạt động giám sát tuân thủ, NHNN cũng đưa ra các quy định về hoạt động giám sát trên cơ sở rủi ro. Theo đó, đơn vị thực hiện giám sát thực hiện giám sát trên cơ sở rủi ro thông qua việc sử dụng phương pháp, công cụ chấm điểm rủi ro do Thống đốc NHNN phê duyệt đối với nhóm đối tượng giám sát trong từng thời kỳ để phân tích, đánh giá, chấm điểm và xếp loại mức độ rủi ro rửa tiền. 

Theo đó, thông tin cung cấp phải bao gồm các thông tin tổng quan như về cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị, điều hành và hệ thống kiểm soát nội bộ; Thông tin về cổ đông, bao gồm tổng số cổ đông, số cổ đông là cá nhân và tổ chức nước ngoài (yêu cầu báo cáo tỷ lệ sở hữu 10 cổ đông cá nhân và 10 cổ đông tổ chức nước ngoài lớn nhất); Thông tin về mạng lưới hoạt động trong nước và nước ngoài; Thông tin về quy mô/tổng tài sản; Thông tin về số lượng, lĩnh vực hoạt động của công ty mẹ, công ty con, đối tác liên kết nước ngoài (nếu có)...

Ngoài ra, các đối tượng giám sát phải báo cáo nhiều thông tin liên quan đến khách hàng, trong đó có thông tin về tổng số khách hàng đang duy trì quan hệ/hoạt động với đối tượng báo cáo cũng như số khách hàng cá nhân và tổ chức.

Trong đó, dữ liệu đối với khách hàng cá nhân gồm: Tổng số và tỷ lệ khách hàng, kết quả phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro; số lượng, tỷ lệ khách hàng là người có ảnh hưởng chính trị (PEP); số lượng, tỷ lệ khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên…

Đối với khách hàng tổ chức, ngoài các nội dung trên, các đối tượng giám sát còn phải báo cáo và phân loại rủi ro đối với các tổ chức hoạt động trong các ngành nghề kinh doanh như: Tổ chức cung cấp dịch vụ chuyển tiền; Doanh nghiệp kinh doanh ngoại tệ;  Sòng bạc và các doanh nghiệp kinh doanh trò chơi có thưởng (ví dụ: nhà điều hành trò chơi điện tử và nhà điều hành xổ số); Ngân hàng đại lý;  Tổ chức Phi lợi nhuận; Công ty kinh doanh bất động sản (bao gồm cả đại lý); Cửa hàng kinh doanh kim loại quý, đá quý và trang sức;  Tổ chức trung gian (luật sư, kế toán); Quỹ tín thác và các nhà cung cấp dịch vụ công ty; 15/10 hàng năm hoặc khi có yêu cầu 30/9 hàng năm hoặc khi có yêu cầu; Tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa.

Kết quả phân loại theo ba mức rủi ro thấp, trung bình hoặc cao sẽ là căn cứ then chốt để Ngân hàng Nhà nước xác định đối tượng trọng điểm, tần suất, nội dung và quy mô thanh tra, kiểm tra, bảo đảm nguyên tắc giám sát chính xác, khách quan, kịp thời.

Theo NHNN, thời gian qua, công tác giám sát, thanh tra, kiểm tra về phòng chống rửa tiền đối với các đối tượng báo cáo trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng được thực hiện theo phương pháp giám sát tuân thủ, tập trung vào hoạt động thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các quy định pháp luật, quy định nội bộ của các đối tượng báo cáo.

Phương pháp này bộc lộ một số hạn chế như chưa phản ánh đầy đủ mức độ rủi ro thực tế của từng đối tượng, chưa cho phép phân bổ nguồn lực giám sát một cách hiệu quả, chưa hỗ trợ tối ưu việc phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro và vi phạm tại các đối tượng báo cáo.

Được sự hỗ trợ của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), NHNN đã xây dựng công cụ giám sát trên cơ sở rủi ro về phòng chống rửa tiền đối với các đối tượng báo cáo là tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam (TCTD) và đã áp dụng bộ tiêu chí đánh giá trên cơ sở rủi ro để thực hiện chấm điểm, phân loại TCTD theo mức độ rủi ro và căn cứ vào kết quả chấm điểm rủi ro để lập kế hoạch và triển khai thanh tra, kiểm tra.

Kết quả thực hiện bước đầu trong thời gian qua cho thấy việc áp dụng phương pháp tiếp cận dựa trên rủi ro sử dụng bộ công cụ của IMF đã góp phần nâng cao hiệu quả công tác giám sát, giúp NHNN có thể nhận diện tốt hơn các đối tượng, lĩnh vực có mức độ rủi ro cao để ưu tiên nguồn lực thanh tra, kiểm tra.

Mặc dù vậy, việc áp dụng vẫn đang ở giai đoạn bước đầu, chưa được áp dụng đồng bộ trong toàn hệ thống và đặc biệt còn thiếu khuôn khổ pháp lý quy định về hoạt động giám sát phòng, chống rửa tiền nói chung và giám sát trên cơ sở rủi ro nói riêng.

Thực trạng trên đặt ra yêu cầu NHNN cần xây dựng khuôn khổ pháp lý về giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền (bao gồm giám sát trên cơ sở rủi ro) để làm cơ sở triển khai hoạt động giám sát một cách toàn diện, đồng bộ và hiệu quả hơn.