Thi công các hạng mục bê tông cốt thép tại Nhà ga T2 - Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc.

Năm 2025 đánh dấu kỷ lục hiếm thấy khi trên phạm vi cả nước, các bộ, ngành và địa phương đã khởi công, khánh thành 564 công trình, dự án với tổng vốn đầu tư vượt 5,14 triệu tỷ đồng, thể hiện tinh thần “hạ tầng đi trước, mở đường cho phát triển”.

Trong đó, Phú Quốc được đặt vào vị trí đặc biệt: vừa là địa bàn tổ chức APEC 2027, vừa là “đại công trường” của hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược, chuẩn bị cho tương lai có tầm nhìn trăm năm cho đảo Ngọc.

Căng thẳng nguồn cấp phối đá dăm

Tuy nhiên, khi nhịp độ triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm được đẩy lên cao nhất, một nút thắt cốt tử đang lộ rõ: thiếu hụt nghiêm trọng nguồn cung vật liệu xây dựng, đặc biệt là cấp phối đá dăm – loại vật liệu phục vụ thi công nền, bê tông xi măng và bê tông nhựa.

Đây là vấn đề tưởng chừng không mới, từng xuất hiện tại hầu hết các dự án trọng điểm trong thời gian vừa qua nhưng thường quyết định sự thành bại trong việc kiểm soát tiến độ, chất lượng và giá thành các công trình phục vụ APEC 2027 được triển khai tại đặc khu Phú Quốc, vốn gần như không còn quỹ thời gian dự phòng.

Trong bối cảnh các sự kiện APEC 2027 tại Phú Quốc đang đến rất gần, vấn đề thiếu hụt cấp phối đá dăm càng thêm cấp bách.

Cần phải nói thêm rằng, APEC 2027 là sự kiện đánh dấu bước ngoặt lịch sử, biến Phú Quốc từ một hòn đảo nguyên sơ cách đây 20 năm thành biểu tượng cho khát vọng “thần tốc tiến vượt” của Việt Nam trên bản đồ kinh tế toàn cầu.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam: “APEC 2027 là cơ hội không thể bỏ lỡ để Phú Quốc định hình tương lai ở tầm cao mới, trở thành miền đất của khát vọng và hình mẫu cạnh tranh toàn cầu”.

Tuy nhiên, trước khi khát vọng có cơ hội thành hiện thực, chính quyền và nhà đầu tư các dự án APEC phải giải quyết ngay những điểm nghẽn cụ thể, trong đó thiếu hụt nguồn cung vật liệu xây dựng đang trở thành rào cản lớn nhất.

Mất cân đối cung – cầu

Với mục tiêu hoàn thành các công trình trước APEC 2027, các dự án đang và sắp triển khai tại Phú Quốc cần khoảng 1,5 – 2,5 triệu m³ cấp phối đá dăm để đảm bảo nền móng vững chắc cho hệ thống hạ tầng.

Theo phản ánh của Ban quản lý dự án và đơn vị thi công APEC, nhu cầu vật liệu cấp phối đá dăm cho các dự án APEC trong năm 2026 lên tới 2.670.212 m³, nhưng đến nay chỉ nhập về 169.379 m³, dẫn đến nguy cơ chậm tiến độ nghiêm trọng nếu không có giải pháp kịp thời.

Điều đáng lo ngại là từ nay đến tháng 5/2027 – khi những sự kiện đầu tiên của APEC 2027 bắt đầu, các đơn vị thi công chỉ còn 15 tháng để hoàn thành tất cả các hạng mục xây dựng.

Để đáp ứng tiến độ, các dự án cần được cung cấp trung bình 100.000 m³/tháng. Tuy nhiên, nguồn cung hiện tại chỉ đạt 60.000 m³/tháng, thậm chí thấp hơn do vận chuyển chậm trễ vì Phú Quốc bắt đầu mùa sóng lớn và các cảng biển tại đảo đã quá tải. Kết quả dự kiến sẽ thiếu hụt khoảng 600.000 m³ nếu tiến độ không được cải thiện.

Công văn thống kê chi tiết yêu cầu hàng tháng cho thấy nhu cầu đang tăng cao do hiện đang là mùa khô của Phú Quốc, cần đẩy nhanh tiến độ, sau đó nhu cầu sẽ giảm dần đến tháng 9 chỉ còn 55.429 m³.

Các dự án liên quan bao gồm Sân bay Phú Quốc, Đại lộ APEC, Trung tâm Hội nghị APEC, ĐT 975, tái định cư, kè APEC và LRT. Đây không chỉ là vấn đề địa phương mà phản ánh bài toán quốc gia, khi cả nước đang đẩy mạnh xây dựng cao tốc Bắc – Nam và các siêu dự án hạ tầng, khiến cung không đủ cầu.

Đại diện đơn vị thi công dự án chia sẻ, mọi khó khăn bắt nguồn từ nhiều yếu tố. Đầu tiên, năng lực sản xuất tại các mỏ đá địa phương như Hòn Sóc và Trà Đuốc (do Công ty cổ phần Sản xuất vật liệu xây dựng Kiên Giang, Công ty TNHH Quý Hải – ACM, Công ty TNHH An Phát khai thác) bị hạn chế, chỉ đạt 2.000 – 3.000 m³/ngày nhưng phải chia sẻ cho nhiều dự án khác.

Thứ hai, logistics gặp trở ngại lớn. Tại nguồn cung cấp, tàu bè vận chuyển hạn chế, đặc biệt tàu lớn 2.000 – 3.000 tấn không vào được cảng sông gần mỏ, dẫn đến chậm trễ. Tại Phú Quốc, cảng tiếp nhận quá tải, mùa sóng lớn càng làm tình hình tồi tệ hơn.

Để gỡ nút thắt nói trên, bên cạnh sự nỗ lực từ các chủ đầu tư, nhà thầu, cần hành động quyết liệt từ UBND tỉnh Kiên Giang và các bộ, ngành.

Cần sớm có cơ chế đặc thù

Trước hết, áp dụng cơ chế đặc thù theo Nghị quyết số 66.4/2025/NQ-CP của Chính phủ về việc ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn trong triển khai Luật Địa chất và khoáng sản năm 2024 để nâng trữ lượng và công suất khai thác tại các mỏ hiện hữu (Hòn Sóc, Trà Đuốc), hoàn tất thủ tục trong tháng 1/2026 và ưu tiên phân bổ 80 – 90% sản lượng cho APEC.

Bên cạnh đó, chính quyền địa phương phải chỉ đạo các đơn vị như Công ty Xây dựng Kiên Giang, An Phát, Quý Hải cam kết cung cấp tối thiểu 70.000 m³/tháng/mỏ.

Thứ hai, cấp phép khai thác mới cho các đơn vị tại mỏ Hòn Sóc và tìm thêm mỏ mới như Cô Tô (huyện Tri Tôn, An Giang). Đồng thời, nạo vét luồng lạch để nâng công suất cảng sông, cho phép tàu lớn tiếp cận và bổ sung 1 – 2 cảng tạm tại bờ đông – tây Phú Quốc để linh hoạt theo mùa.

Cuối cùng, tìm nguồn thay thế từ các tỉnh lân cận như Ninh Thuận, Bình Dương, Vũng Tàu, dù chi phí vận chuyển cao hơn (7 – 10 ngày/chuyến so với 2 – 3 ngày từ An Giang). Tuy nhiên, giải pháp này chỉ là tạm thời, cần ưu tiên nguồn địa phương để giảm chi phí và thời gian.

Đại diện đơn vị thi công dự án APEC nhấn mạnh: “Việc nâng trữ lượng cần cơ chế đặc thù theo Nghị quyết Quốc hội và chúng tôi rất mong được áp dụng triệt để cho các dự án APEC. Chúng ta phải ưu tiên cung cấp tối đa cho dự án này để đảm bảo tiến độ”.

Thực tế, “khát” vật liệu xây dựng đang là bài toán nan giải trên phạm vi cả nước nhưng Phú Quốc cần được ưu tiên như một dự án trọng điểm quốc gia.

Theo các chuyên gia, nếu không giải quyết kịp thời, không chỉ chậm tiến độ mà còn ảnh hưởng hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế. Vì vậy, các bên liên quan cần phối hợp chặt chẽ, từ chính quyền đến doanh nghiệp, để biến thách thức thành cơ hội phát triển bền vững cho đảo Ngọc.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, APEC 2027 là “cơ hội không thể bỏ lỡ” để Phú Quốc định hình tương lai ở tầm cao mới, trở thành “miền đất của khát vọng” và hình mẫu cạnh tranh toàn cầu. Chuyên gia Võ Trí Thành bổ sung rằng sự kiện sẽ tạo đột phá dài hạn cho kinh tế đảo, thúc đẩy đầu tư, du lịch MICE và bất động sản.

“Nếu không giải quyết kịp thời, không chỉ chậm tiến độ mà còn ảnh hưởng hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế. Các bên liên quan cần phối hợp chặt chẽ, từ chính quyền đến doanh nghiệp, để biến thách thức thành cơ hội phát triển bền vững cho đảo Ngọc”, PGS.TS Trần Đình Thiên chia sẻ.