Những chuyển biến tích cực sau sửa đổi Luật Đấu thầu và yêu cầu tiếp tục hoàn thiện

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, từ năm 2023 đến nay, Luật Đấu thầu đã được sửa đổi, bổ sung nhằm thể chế hóa các chủ trương, định hướng lớn của Đảng về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Qua các lần sửa đổi, bổ sung, Luật Đấu thầu và hệ thống văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành đã từng bước được hoàn thiện theo hướng tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục, nâng cao tính chủ động của chủ đầu tư; đồng thời hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm và giải quyết kiến nghị trong hoạt động đấu thầu.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc làm việc với Bộ Tài chính và một số bộ, ngành, hiệp hội - Ảnh: VGP

Kể từ khi Luật Đấu thầu được sửa đổi trong các năm 2024, 2025, hoạt động đấu thầu đã có những chuyển biến tích cực, góp phần đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án trọng điểm, cấp bách như dự án đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, nhà máy điện hạt nhân, các dự án công nghệ thông tin, chuyển đổi số...

Cùng với việc đẩy mạnh phân cấp, đơn giản hóa thủ tục, thời gian lựa chọn nhà thầu được rút ngắn đáng kể. Đối với các gói thầu áp dụng hình thức chỉ định thầu, thời gian lựa chọn nhà thầu giảm từ khoảng 14 ngày xuống còn khoảng 7 ngày. Số lượng gói thầu áp dụng hình thức chỉ định thầu tăng từ 70% năm 2024 lên 80% năm 2025. Tỷ lệ tiết kiệm thông qua đấu thầu năm 2025 tăng lên khoảng 7% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, trong quá trình theo dõi thi hành pháp luật về đấu thầu, Bộ Tài chính nhận thấy mặc dù hệ thống pháp luật hiện nay đã tạo cơ chế thông thoáng, thuận lợi, linh hoạt và chủ động hơn cho chủ đầu tư, nhưng trên thực tế nhiều chủ đầu tư vẫn có tâm lý e ngại, sợ trách nhiệm, nhất là trong việc xác định giá gói thầu.

Bên cạnh đó, một bộ phận cán bộ cấp xã còn lúng túng trong triển khai hoạt động đấu thầu sau khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động. Công tác giám sát hoạt động đấu thầu tại một số nơi chưa kịp thời, chưa phát huy đầy đủ hiệu quả phòng ngừa, cảnh báo và chấn chỉnh vi phạm.

Tại cuộc họp, các ý kiến cơ bản thống nhất với báo cáo của Bộ Tài chính, cho rằng các vướng mắc hiện nay chủ yếu nằm ở khâu tổ chức thực hiện pháp luật đấu thầu, nhất là trong các văn bản hướng dẫn dưới luật như nghị định, thông tư.

Các đại biểu cho rằng cần xác định Luật Đấu thầu là luật khung, luật chung, tập trung quy định các nguyên tắc, hình thức, phương thức lựa chọn nhà thầu, trình tự, thủ tục, thẩm quyền, trách nhiệm của các chủ thể và công tác quản lý nhà nước về đấu thầu.

Các nội dung chuyên môn, kỹ thuật của từng ngành, lĩnh vực như điều kiện năng lực, tiêu chuẩn kỹ thuật, hợp đồng, xác định giá gói thầu, dự toán... nên được điều chỉnh theo pháp luật chuyên ngành tương ứng; đồng thời xây dựng quy trình liên thông, thống nhất giữa các luật, tránh chồng chéo, hạn chế việc phải lập lại cùng một loại số liệu.

Về chỉ định thầu, các đại biểu thống nhất định hướng tiếp tục mở rộng các trường hợp áp dụng, nhất là đối với các trường hợp đặc biệt, nhằm đẩy nhanh tiến độ, rút ngắn thời gian lựa chọn nhà đầu tư, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát.

Các nhóm đề xuất mở rộng gồm: Gói thầu thuộc dự án đầu tư công trọng điểm, cấp bách; gói thầu thuộc hạ tầng khu công nghiệp, khu kinh tế, logistics; gói thầu phục vụ chỉnh trang, cải tạo chung cư cũ, khu đô thị; gói thầu chuyển đổi số, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học công nghệ; gói thầu cần triển khai ngay theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương phát biểu - Ảnh: VGP

Các đại biểu kiến nghị tiếp tục đẩy mạnh đấu thầu số, sử dụng hồ sơ trên mạng theo hướng doanh nghiệp chỉ phải nộp hồ sơ một lần; khai thác cơ sở dữ liệu về hồ sơ dự thầu, năng lực, kinh nghiệm của nhà thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia để rút ngắn thời gian lựa chọn nhà thầu; đồng thời khai thác cơ sở dữ liệu về giá để hỗ trợ xác định giá gói thầu sát với thị trường.

Bên cạnh đó, các đại biểu đề nghị tăng cường áp dụng phương pháp đánh giá tổng hợp giữa kỹ thuật và giá đối với các gói thầu có yêu cầu kỹ thuật cao; hoàn thiện cơ chế đặt hàng sản phẩm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; tiếp tục tăng cường phân cấp, phân quyền, nâng cao quyền chủ động và trách nhiệm của chủ đầu tư; nghiên cứu chuyển từ đánh giá chủ yếu dựa trên tuân thủ quy trình, thủ tục sang đánh giá hiệu quả dự án.

Các ý kiến cũng đề nghị hoàn thiện quy định về giải quyết kiến nghị, nhà thầu phụ, xử lý các vấn đề phát sinh sau khi lựa chọn nhà thầu, bảo đảm quá trình thực hiện hợp đồng đạt kết quả thực chất.

Cùng với việc khẩn trương rà soát, xác định đầy đủ các khó khăn, vướng mắc để nghiên cứu, đề xuất sửa đổi toàn diện Luật Đấu thầu, Bộ Tài chính và các đại biểu kiến nghị trước mắt sửa đổi, bổ sung Nghị định 214/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà thầu nhằm mở rộng trường hợp chỉ định và nâng hạn mức áp dụng chỉ định thầu, đặt hàng; đơn giản hóa quy trình, thủ tục lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư; hoàn thiện quy định về xác định giá gói thầu, quản lý nhà thầu phụ, tiêu chuẩn hiệu quả sử dụng đất đối với dự án khu đô thị bảo đảm đồng bộ với pháp luật có liên quan.

Tổng kết thực tiễn thi hành, xác định rõ các vướng mắc cần giải quyết

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nêu rõ, tại Thông báo số 213/TB-VPCP ngày 25/4/2026 về Hội nghị toàn quốc đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026, Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng dự án Luật hợp nhất Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước; sửa đổi Luật Đấu thầu, trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI; tiếp tục rà soát các vướng mắc trong thể chế, cơ chế, chính sách liên quan đến đầu tư công, nhất là các quy định về đấu thầu, xây dựng... để tháo gỡ theo thẩm quyền hoặc báo cáo, đề xuất cấp có thẩm quyền cho chủ trương thực hiện, trước mắt như cơ chế chỉ định thầu đối với gói thầu tư vấn, gói thầu xây lắp.

Nhấn mạnh việc sửa đổi pháp luật về đấu thầu phải bảo đảm công khai, minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho nhà thầu, đồng thời góp phần phòng, chống tham nhũng, lãng phí, Phó Thủ tướng Thường trực cho biết định hướng xây dựng pháp luật hiện nay là chuyển từ việc quy định chi tiết, cụ thể trong luật sang xây dựng luật khung, luật ống, chỉ quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc; các nội dung cụ thể giao Chính phủ quy định tại các nghị định để tạo thuận lợi trong quá trình tổ chức thực hiện.

Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu việc sửa đổi Luật Đấu thầu phải trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành, xác định rõ các vướng mắc cần giải quyết, từ đó xây dựng đề xuất sửa đổi phù hợp. Quá trình xây dựng luật phải bảo đảm các văn bản hướng dẫn dưới luật được chuẩn bị đồng thời, trình kèm theo.

Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh, Luật Đấu thầu đã được đưa vào chương trình xây dựng luật năm 2026. Cùng với đề xuất sửa đổi một số quy định về đấu thầu ở cấp nghị định, Bộ Tài chính cần báo cáo rõ nội dung nghiên cứu, sửa đổi toàn diện Luật Đấu thầu trình Quốc hội theo đúng chỉ đạo của cấp có thẩm quyền.

Về sửa đổi Nghị định số 214/2025/NĐ-CP và các nghị định liên quan, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu Bộ Tài chính tiếp thu đầy đủ ý kiến các bộ, ngành, hiệp hội; nghiên cứu, xác định mức hạn mức áp dụng chỉ định thầu phù hợp đối với các gói thầu tư vấn, giải phóng mặt bằng theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.