Với sự tham dự của đại diện lãnh đạo các Cục, Vụ, Viện, Trung tâm thuộc Bộ Y tế, lãnh đạo các hội chuyên ngành, bệnh viện tuyến trung ương và địa phương, cùng các chuyên gia và tổ chức quốc tế, sự kiện tập trung thảo luận về sự cần thiết và các giải pháp dựa trên bằng chứng nhằm dự phòng, phát hiện sớm và quản lý bệnh thận mạn (CKD) một cách liên tục, tích hợp và hiệu quả.

Quang cảnh hội thảo

Gánh nặng bệnh thận mạn: nhu cầu cấp thiết đẩy mạnh phát hiện sớm

Theo các số liệu được chia sẻ, Việt Nam hiện có trên 10 triệu người mắc bệnh thận mạn, tương đương 12,8% dân số trưởng thành. Tuy nhiên, trên 90% người mắc chưa biết tình trạng bệnh, trong khi mỗi năm chỉ khoảng 8.000 trường hợp được tầm soát. Phần lớn bệnh nhân được chẩn đoán muộn ở giai đoạn 3–5, kèm nhiều biến chứng tim mạch, thiếu máu và rối loạn điện giải, làm tăng nguy cơ tử vong và chi phí điều trị.

Ở giai đoạn cuối, gánh nặng điều trị đặc biệt lớn. Năm 2023, ước tính có khoảng 46.000 người bệnh cần lọc máu, trong khi năng lực hệ thống mới chỉ đáp ứng khoảng 7.000 máy. 50% bệnh nhân chạy thận tử vong trong vòng 5 năm.

Bệnh thận mạn chủ yếu khởi nguồn từ tổn thương mạch thận, cầu thận, ống - mô kẽ và đường tiết niệu. Các yếu tố nguy cơ phổ biến bao gồm: đái tháo đường, tăng huyết áp, tuổi cao, bệnh tim mạch, tiền sử tổn thương thận cấp, tiền sử gia đình mắc bệnh thận, hút thuốc, béo phì, gout và sử dụng kéo dài thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs).

Đặc biệt, ở bệnh nhân ung thư, tổn thương thận cấp và CKD thường gặp do nhiều cơ chế phối hợp như thâm nhiễm, hội chứng tiêu khối u, tắc nghẽn, nhiễm trùng và độc tính của hóa trị, thuốc điều trị đích hoặc xạ trị, đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa và sự tham gia sớm của bác sĩ thận.

Hội thảo công bố các kết quả từ nghiên cứu IMPACT-CKD, lần đầu tiên tại Việt Nam đánh giá tác động phát thải carbon và chi phí y tế trong chăm sóc bệnh thận mạn. Kết quả cho thấy các nguồn phát thải lớn nhất đến từ nhập viện, di chuyển bệnh nhân và điều trị thay thế thận ở giai đoạn cuối.

Phát thải carbon từ chăm sóc một bệnh nhân CKD giai đoạn 5 ước tính lên tới 6,6 tấn CO₂/năm, tương đương một chuyến bay khứ hồi Hà Nội - New York. Tổng phát thải hằng năm từ điều trị CKD giai đoạn cuối tại Việt Nam hiện khoảng 0,5 triệu tấn CO₂. Các phân tích cho thấy nếu làm chậm tiến triển bệnh, tăng cường quản lý tại cộng đồng và tối ưu mô hình điều trị, đặc biệt là các lựa chọn điều trị thay thế thận tại nhà khi phù hợp, có thể đồng thời giảm chi phí y tế và dấu chân carbon của hệ thống y tế, góp phần thực hiện cam kết Net Zero 2050 của Chính phủ.

Khuyến nghị triển khai và vai trò của các mô hình thực tiễn

Tại hội thảo, bốn nhóm giải pháp trọng tâm được thảo luận và khuyến nghị, gồm chuẩn hóa sàng lọc chủ động bằng bộ câu hỏi SCORED CKD, que thử nhanh protein niệu, tăng chỉ định xét nghiệm eGFR và UACR cho nhóm nguy cơ; nâng cao nhận thức cộng đồng về yếu tố nguy cơ, dấu hiệu sớm và kiểm tra sức khỏe định kỳ; xây dựng mô hình quản lý CKD lấy người bệnh làm trung tâm, tăng phối hợp giữa y tế cơ sở và các chuyên khoa tim mạch - nội tiết - thận học; cải thiện chất lượng sống giai đoạn cuối, tối ưu điều trị thay thế thận, giảm chi phí ngoài y tế và giảm phát thải.

Bên cạnh các khuyến nghị chính sách, hội thảo ghi nhận hiệu quả của Chương trình CAREME - Yêu lấy mình, sáng kiến hợp tác giữa Cục Quản lý Khám, Chữa bệnh (Bộ Y tế) và AstraZeneca Việt Nam, cùng các hội chuyên ngành. Triển khai từ năm 2022, sau 3 năm, CAREME đã sàng lọc hơn 200.000 người, phát hiện gần 10.000 ca bệnh thận mạn giai đoạn sớm, đồng thời mở rộng tầm soát, chuyển hóa và tích hợp dữ liệu vào hồ sơ sức khỏe điện tử. Chương trình được Bộ Y tế đánh giá cao và định hướng nhân rộng trong Chiến lược quốc gia phòng, chống bệnh không lây nhiễm giai đoạn 2026-2035.

Việc đưa bệnh thận mạn vào nhóm ưu tiên trong các chiến lược y tế quốc gia, phù hợp với Nghị quyết Đại hội đồng Y tế Thế giới lần thứ 78 về Sức khỏe thận, được kỳ vọng sẽ góp phần giảm gánh nặng bệnh tật, chi phí y tế và tác động môi trường, hướng tới một hệ thống y tế bền vững và công bằng hơn cho người dân Việt Nam.