Các doanh nghiệp ngành thép đang trải qua giai đoạn đầy biến động của năm 2025

Vòng xoáy thua lỗ và nợ vay

Sau 3 quý đầu năm 2025, kết quả kinh doanh của nhóm doanh nghiệp thép thể hiện sự phân hóa rõ nét. Trong khi những đơn vị tái cơ cấu hoặc đẩy mạnh thị trường nội địa có phần khởi sắc, thì nhiều doanh nghiệp vẫn loay hoay trong vòng xoáy thua lỗ, nợ vay và áp lực chi phí.

Công ty cổ phần Đầu tư Thương mại SMC (mã SMC) là một ví dụ điển hình. Trong 3 quý đầu năm, doanh nghiệp ghi nhận doanh thu giảm 20,4%, xuống còn 5.368,84 tỷ đồng; lợi nhuận sau thuế lỗ 158,87 tỷ đồng (cùng kỳ lãi 6,8 tỷ đồng). Biên lợi nhuận gộp âm, cộng thêm chi phí tài chính và bán hàng cao khiến SMC quay lại thua lỗ.

Thực tế, sau giai đoạn thua lỗ nặng 2022-2023, SMC chỉ mới tạm thoát lỗ năm 2024 nhờ bán tài sản có tính thanh khoản cao, đặc biệt là việc thoái vốn khỏi Công ty cổ phần Thép Nam Kim. Tuy nhiên, tình hình nhanh chóng xấu đi trong năm nay. Đến cuối tháng 9/2025, lỗ lũy kế của công ty đã lên tới 318,08 tỷ đồng, chiếm hơn 43% vốn điều lệ. Đáng chú ý, doanh nghiệp đang sử dụng hơn 1.022,3 tỷ đồng vốn ngắn hạn để tài trợ cho tài sản dài hạn, đồng thời gánh khoản vay 2.293,87 tỷ đồng, bằng 352,4% vốn chủ sở hữu.

Để xử lý áp lực tài chính, SMC buộc phải giải chấp hàng loạt tài sản như hợp đồng tiền gửi, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, cổ phiếu và máy móc thiết bị nhằm tất toán nợ vay ngân hàng. Việc này phản ánh tình thế khó khăn và dòng tiền hạn hẹp, trong khi nỗ lực tái cơ cấu nhân sự vẫn chưa mang lại kết quả rõ rệt.

Tình cảnh tương tự diễn ra tại Công ty cổ phần Thép Pomina (mã POM). Dù doanh thu 9 tháng tăng 7,5% so với cùng kỳ, đạt 1.693,8 tỷ đồng, song doanh nghiệp vẫn lỗ ròng 512,4 tỷ đồng. Áp lực lớn nhất đến từ chi phí tài chính hơn 500,47 tỷ đồng. Tính đến ngày 30/9/2025, lỗ lũy kế của Pomina đã lên tới 3.050,9 tỷ đồng, vượt vốn điều lệ 2.796,8 tỷ đồng, khiến vốn chủ sở hữu âm 186,9 tỷ đồng.

Pomina hiện chỉ còn khoảng 22,37 tỷ đồng tiền mặt, trong khi nợ vay vẫn gần 5.949,4 tỷ đồng. Đặc biệt, Công ty đang dùng hơn 6.777 tỷ đồng vốn ngắn hạn để tài trợ cho tài sản dài hạn, khiến cấu trúc tài chính mất cân đối. Nhà máy Pomina 3 vẫn trong tình trạng tạm ngưng, các nhà máy khác hoạt động chưa ổn định, trong khi chi phí lãi vay ngắn hạn duy trì ở mức cao. Việc thua lỗ kéo dài khiến doanh nghiệp chính thức rơi vào tình trạng âm vốn, chưa có giải pháp thoát khỏi vòng luẩn quẩn.

Cả Công ty cổ phần Đầu tư Thương mại SMC và Công ty cổ phần Thép Pomina đều đang mắc kẹt trong bài toán tái cơ cấu và dòng vốn. Việc thiếu nguồn lực tài chính khiến tiến trình phục hồi gần như bế tắc, trong khi thị trường tiêu thụ chưa có tín hiệu rõ ràng. Áp lực duy trì thanh khoản và nợ vay lớn tiếp tục là “nút thắt” mà hai doanh nghiệp phải đối diện trong thời gian tới.

Phân hóa ở nhóm tôn mạ

Trái ngược với các doanh nghiệp thép xây dựng, nhóm sản xuất tôn mạ lại thể hiện sự linh hoạt hơn khi điều chỉnh chiến lược sang thị trường nội địa, thay vì quá phụ thuộc vào xuất khẩu như những năm trước.

Tại Công ty cổ phần Tập đoàn Hoa Sen (mã HSG), trong niên độ tài chính 2024-2025 (từ ngày 1/10/2024 đến 30/9/2025), doanh thu giảm 7%, xuống 36.537,8 tỷ đồng, nhưng lợi nhuận ròng lại tăng 42,1%, đạt 731,5 tỷ đồng nhờ biên lợi nhuận gộp cải thiện từ 10,9% lên 12,4%. Điểm sáng của Hoa Sen nằm ở khả năng quản trị dòng tiền, khi doanh nghiệp giảm 1.513,6 tỷ đồng hàng tồn kho, giảm 796,5 tỷ đồng phải thu ngắn hạn và trả thêm 960,2 tỷ đồng nợ vay ngắn hạn. Nhờ đó, dòng tiền hoạt động dương 3.659,8 tỷ đồng (cùng kỳ âm 1.414,9 tỷ đồng). Chính sự thận trọng này giúp Hoa Sen củng cố năng lực tài chính, tạo dư địa ứng phó rủi ro trong bối cảnh thị trường thép khó lường.

Trong khi đó, Công ty cổ phần Thép Nam Kim (mã NKG) có sự chuyển hướng đáng chú ý. Doanh thu 9 tháng đạt 11.671,69 tỷ đồng, giảm 27,7%; lợi nhuận sau thuế 206,53 tỷ đồng, giảm 52,5% và mới hoàn thành 57,3% kế hoạch năm. 

Thép Nam Kim đang dần củng cố vị thế trong nước khi tỷ lệ tiêu thụ nội địa tăng mạnh từ 32,2% lên 57,6%, trong khi xuất khẩu giảm từ 67,8% còn 42,4%. Sự dịch chuyển này cho thấy Thép Nam Kim đang chủ động thích ứng với bối cảnh xuất khẩu suy yếu, đồng thời mở rộng kênh phân phối nội địa để giữ sản lượng ổn định. Song song đó, công ty vẫn duy trì đầu tư dài hạn với tổng chi phí xây dựng dở dang tăng thêm 3.616,2 tỷ đồng, nâng tổng giá trị lên 3.902 tỷ đồng; nợ vay cũng tăng thêm 644,6 tỷ đồng, lên 6.956,3 tỷ đồng, bằng 91,1% vốn chủ sở hữu.

Đáng chú ý, trong 7 tháng đầu năm 2025, Thép Nam Kim đã tăng thêm 1.700 tỷ đồng cho Dự án Nhà máy thép Nam Kim Phú Mỹ, nâng tổng vốn đầu tư từ 4.500 tỷ đồng lên 6.200 tỷ đồng. Dự án này dự kiến vận hành đầu năm 2026, cần 2-3 quý để đạt 50-60% công suất và kỳ vọng vận hành toàn phần vào năm 2027.

Tuy nhiên, việc mở rộng đầu tư trong bối cảnh dòng tiền thắt chặt và nhu cầu chưa bền vững cũng là thách thức lớn. Thép Nam Kim cần kiểm soát rủi ro nợ vay và tiến độ dự án để tránh áp lực tài chính tương tự như các doanh nghiệp thép khác.

Dù nhiều khó khăn vẫn hiện hữu, ngành thép đang được kỳ vọng hưởng lợi khi đầu tư công và bất động sản có dấu hiệu khởi sắc. Sự phục hồi của nhu cầu trong nước có thể giúp các doanh nghiệp như Hoa Sen và Thép Nam Kim duy trì sản lượng, ổn định giá bán. Dù vậy, với những doanh nghiệp tài chính yếu, việc “sống sót” qua giai đoạn này vẫn là thử thách lớn.