Không che chắn công trình, vật liệu rơi vãi: phạt đến 25 triệu đồng

Một trong những vi phạm khá phổ biến trong thực tế là công trình đang thi công nhưng không được che chắn hoặc có che chắn nhưng không bảo đảm, để vật liệu xây dựng rơi vãi xuống khu vực xung quanh; hoặc tập kết vật liệu không đúng nơi quy định.

Đối với hành vi này, mức phạt được phân loại theo quy mô, tính chất của công trình.

Cụ thể, trường hợp xây dựng nhà ở riêng lẻ hoặc công trình xây dựng khác có thể bị phạt từ 3-5 triệu đồng. Với công trình phải lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật, mức phạt tăng lên 15-20 triệu đồng.

Đáng chú ý, đối với công trình phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, mức phạt có thể từ 20-25 triệu đồng.

Ngoài tiền phạt, chủ đầu tư còn phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả. Theo đó, phải che chắn công trình, thu gom, dọn dẹp toàn bộ vật liệu xây dựng rơi vãi và khôi phục tình trạng ban đầu của khu vực bị ảnh hưởng.

Nghị định số 339/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng, quản lý công trình hạ tầng kỹ thuật, quản lý, phát triển nhà, kinh doanh bất động sản.

Không công khai giấy phép xây dựng cũng bị phạt

Một yêu cầu khác trong quá trình thi công là giấy phép xây dựng phải được công khai tại địa điểm xây dựng theo quy định.

Đối với nhà ở riêng lẻ, hành vi không công khai giấy phép xây dựng có thể bị phạt từ 5-10 triệu đồng.

Nếu nhà ở riêng lẻ được xây dựng trong khu vực bảo vệ I của di tích, khu vực di sản thế giới, khu vực bảo vệ II của di tích hoặc vùng đệm của khu vực di sản thế giới, mức phạt từ 10-20 triệu đồng. Mức tương tự cũng được áp dụng đối với công trình xây dựng khác thuộc trường hợp quy định.

Đối với công trình phải lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật, mức phạt là 20-30 triệu đồng; còn công trình phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi có thể bị phạt 30-40 triệu đồng.

Đối với công trình đang thi công, bên vi phạm còn phải thực hiện việc công khai giấy phép xây dựng theo đúng quy định.

Xây dựng khác giấy phép: mức phạt tăng mạnh

Trường hợp giấy phép được cấp để sửa chữa, cải tạo, di dời công trình hoặc xây dựng có thời hạn, hành vi thi công không đúng nội dung giấy phép có thể bị phạt từ 15-20 triệu đồng đối với nhà ở riêng lẻ.

Đối với nhà ở riêng lẻ trong khu vực bảo vệ di tích, khu vực di sản thế giới, vùng đệm của khu vực di sản thế giới hoặc công trình xây dựng khác, mức phạt có thể từ 25-30 triệu đồng.

Với công trình phải lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật, mức phạt từ 70-90 triệu đồng; công trình phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi có thể bị phạt 90-110 triệu đồng.

Đối với trường hợp cấp giấy phép xây dựng mới, hành vi thi công không đúng nội dung giấy phép có mức phạt từ 30-40 triệu đồng đối với nhà ở riêng lẻ; từ 50-70 triệu đồng đối với một số công trình thuộc khu vực đặc thù; từ 100-120 triệu đồng đối với công trình phải lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật và từ 120-140 triệu đồng đối với công trình phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi.

Điểm cần lưu ý là không phải mọi sai khác so với giấy phép đều mặc nhiên bị coi là hành vi xây dựng sai phép. Trường hợp công trình xây dựng không đúng nội dung giấy phép nhưng pháp luật không yêu cầu phải điều chỉnh giấy phép thì không bị coi là xây dựng không đúng nội dung giấy phép và không bị xử phạt hành chính về hành vi này.

Xây dựng không phép: có thể bị phạt tới 160 triệu đồng

Đối với công trình thuộc trường hợp phải có giấy phép xây dựng nhưng chủ đầu tư tổ chức thi công khi chưa được cấp phép, mức xử phạt còn cao hơn.

Nhà ở riêng lẻ có thể bị phạt từ 60-80 triệu đồng. Nếu nhà ở nằm trong khu vực bảo vệ I của di tích, khu vực di sản thế giới, khu vực bảo vệ II của di tích hoặc vùng đệm của khu vực di sản thế giới, mức phạt từ 80-100 triệu đồng.

Đối với công trình phải lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật, mức phạt từ 120-140 triệu đồng. Trong khi đó, công trình phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi có thể bị phạt từ 140-160 triệu đồng.

Đáng chú ý, xử phạt hành chính không có nghĩa chủ đầu tư được mặc nhiên tiếp tục xây dựng. Tùy trường hợp và thời điểm phát hiện vi phạm, chủ đầu tư có thể phải thực hiện thủ tục cấp hoặc điều chỉnh giấy phép, điều chỉnh dự án hoặc điều chỉnh thiết kế theo quy định.

Gây lún, nứt, hư hỏng công trình bên cạnh: phạt đến 120 triệu đồng

Một trong những nhóm vi phạm có tính chất nghiêm trọng là tổ chức thi công không đúng biện pháp thi công được phê duyệt, không bảo đảm an toàn cho công trình liền kề, dẫn đến lún, nứt hoặc hư hỏng công trình hạ tầng kỹ thuật, công trình lân cận.

Trường hợp nghiêm trọng hơn, việc thi công có thể gây sụp đổ hoặc có nguy cơ gây sụp đổ công trình lân cận.

Nếu chưa gây thiệt hại về sức khỏe hoặc tính mạng người khác, nhà ở riêng lẻ có thể bị phạt 30-40 triệu đồng. Với nhà ở riêng lẻ trong khu vực đặc thù hoặc công trình xây dựng khác, mức phạt từ 50-60 triệu đồng.

Công trình phải lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật có thể bị phạt từ 80-100 triệu đồng, còn công trình phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi có mức phạt từ 100-120 triệu đồng.

Đây là quy định đặc biệt đáng lưu ý đối với các công trình xây dựng trong khu dân cư, nhất là nhà cao tầng, công trình có tầng hầm hoặc sử dụng các biện pháp thi công có khả năng tác động đến nền móng, kết cấu của công trình liền kề.

Thi công không đúng quy hoạch: phạt tới 200 triệu đồng

Hành vi tổ chức thi công không đúng quy hoạch có thể bị phạt từ 80-100 triệu đồng đối với nhà ở riêng lẻ.

Nếu là nhà ở riêng lẻ trong khu vực bảo vệ di tích, khu vực di sản thế giới, vùng đệm của khu vực di sản thế giới hoặc công trình xây dựng khác, mức phạt từ 100-120 triệu đồng.

Đối với công trình phải lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật, mức phạt có thể lên tới 160-180 triệu đồng; công trình phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi có thể bị phạt 180-200 triệu đồng.

Như vậy, việc có giấy phép xây dựng không đồng nghĩa chủ đầu tư được quyền xây dựng tùy ý. Công trình vẫn phải phù hợp với quy hoạch và các yêu cầu quản lý kiến trúc, xây dựng có liên quan.

Cơi nới, lấn chiếm khu vực chung: phạt đến 220 triệu đồng

Một hành vi khác thường phát sinh tại các khu dân cư là cơi nới, lấn chiếm diện tích hoặc không gian đang được tổ chức, cá nhân khác quản lý, sử dụng hợp pháp; hoặc lấn chiếm khu vực công cộng, khu vực sử dụng chung.

Đối với nhà ở riêng lẻ, mức phạt từ 80-100 triệu đồng.

Nếu thuộc khu vực đặc thù như khu vực bảo vệ di tích, khu vực di sản thế giới hoặc vùng đệm của khu vực di sản thế giới, mức phạt từ 100-120 triệu đồng.

Đối với công trình phải lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật, mức phạt từ 180-200 triệu đồng; còn công trình phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi có thể bị phạt tới 220 triệu đồng.

Đáng chú ý, với các hành vi thuộc nhóm này, biện pháp khắc phục hậu quả có thể là buộc phá dỡ công trình hoặc phần công trình xây dựng vi phạm.

Điều này có nghĩa chi phí thực tế mà chủ đầu tư phải gánh chịu có thể lớn hơn rất nhiều so với số tiền phạt hành chính, bởi ngoài tiền phạt còn có chi phí tháo dỡ, hoàn trả hiện trạng và khắc phục các thiệt hại phát sinh.

Tiếp tục vi phạm sau khi bị yêu cầu chấm dứt: mức phạt có thể tới 600 triệu đồng

Quy định cũng đặc biệt nghiêm khắc với trường hợp chủ đầu tư đã bị lập biên bản vi phạm hành chính và được người có thẩm quyền yêu cầu chấm dứt hành vi nhưng vẫn tiếp tục thi công.

Đối với các hành vi thuộc nhóm xây dựng không đúng nội dung giấy phép, xây dựng không phép, hồ sơ thiết kế không hợp lệ, xây dựng không đúng quy hoạch hoặc cơi nới, lấn chiếm, mức phạt có thể từ 60-80 triệu đồng đối với nhà ở riêng lẻ.

Đối với một số công trình đặc thù, mức phạt từ 80-100 triệu đồng.

Đáng chú ý, công trình phải lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật có thể bị phạt 400-500 triệu đồng, trong khi công trình phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi có thể bị phạt 500-600 triệu đồng.

Quy định này tạo ra sức ép rất lớn buộc chủ đầu tư phải dừng hành vi vi phạm ngay khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền, thay vì tiếp tục thi công với tâm lý "xây xong rồi tính".

Tái phạm có thể bị phạt tới 1 tỷ đồng

Mức xử phạt còn cao hơn đối với trường hợp đã bị xử phạt vi phạm hành chính mà tiếp tục tái phạm, hoặc tái phạm hành vi liên quan đến hồ sơ thiết kế nhưng chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Đối với nhà ở riêng lẻ, mức phạt từ 80-100 triệu đồng; trong các khu vực đặc thù, mức phạt từ 100-120 triệu đồng.

Đối với công trình phải lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật, mức phạt từ 400-800 triệu đồng.

Đặc biệt, công trình phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi có thể bị phạt từ 800 triệu đồng đến 1 tỷ đồng.

Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn có thể bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép xây dựng trong thời hạn từ 3 tháng đến 12 tháng, tùy trường hợp; đồng thời có thể bị tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính.

Không chỉ phạt tiền, có thể buộc phá dỡ công trình vi phạm

Điểm đáng chú ý trong cơ chế xử lý vi phạm trật tự xây dựng là các biện pháp khắc phục hậu quả được đặt song song với hình thức phạt tiền.

Tùy hành vi, chủ đầu tư có thể phải thực hiện thủ tục cấp hoặc điều chỉnh giấy phép xây dựng, điều chỉnh dự án đầu tư xây dựng hoặc điều chỉnh thiết kế.

Trong trường hợp vi phạm đã kết thúc, có những hành vi buộc phải phá dỡ công trình hoặc phần công trình xây dựng vi phạm.

Đối với hành vi xây dựng không đúng quy hoạch, cơi nới, lấn chiếm, cũng như trường hợp tiếp tục vi phạm hoặc tái phạm theo quy định, biện pháp phá dỡ công trình, phần công trình vi phạm có thể được áp dụng.

Vì vậy, đối với chủ đầu tư, đặc biệt là chủ đầu tư nhà ở riêng lẻ, việc "xây trước, hợp thức hóa sau" tiềm ẩn rủi ro rất lớn. Một sai phạm tưởng như nhỏ trong quá trình thi công có thể dẫn tới hậu quả tài chính lớn nếu công trình không thể điều chỉnh, khắc phục theo quy định.