Hội Kỹ sư Xây dựng Việt Nam vừa tổ chức Hội thảo “Quản trị carbon và giao dịch phát thải cho xây dựng xanh, thông minh” với sự đồng hành của Dragon Capital, mở ra diễn đàn chuyên sâu nhằm tìm lời giải cho bài toán chuyển đổi xanh của ngành xây dựng trong bối cảnh thế giới hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0.

Kinh tế xanh và thông minh đang trở thành xu hướng tất yếu. Tại Việt Nam, lĩnh vực này đóng góp khoảng 2 đến 4% GDP và duy trì tốc độ tăng trưởng từ 12 đến 15% mỗi năm.

Ông Trần Đình Tùng, Chủ tịch VSCE nhận định, ngành công nghiệp xây dựng Việt Nam đang bước vào “thời điểm vàng” trong chu kỳ 20 năm tới, từ 2026 đến 2045, với quy mô đầu tư ước tính lên tới 600 tỷ USD.

Dòng vốn này sẽ tập trung vào các siêu dự án hạ tầng như đường sắt tốc độ cao, metro, mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông, đô thị thông minh xanh, năng lượng xanh và chuyển đổi số. Đây không chỉ là cơ hội tăng trưởng mà còn là thời điểm để ngành xây dựng Việt Nam bứt phá, tái định vị vai trò trong nền kinh tế.

Bước vào kỷ nguyên mới, ngành xây dựng có điều kiện tiếp cận công nghệ tiên tiến và tham gia sâu hơn vào các dự án quy mô lớn mang tầm quốc tế. Tuy nhiên, theo Chủ tịch VSCE, một nghịch lý đang hiện hữu khi thị trường có xu hướng dư cung nhưng lại thiếu hụt nguồn nhân lực có kỹ năng thực chiến. Áp lực cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt đòi hỏi đội ngũ kỹ sư không chỉ giỏi chuyên môn mà còn phải thích ứng nhanh, làm chủ công nghệ và có tư duy hội nhập.

Để đáp ứng yêu cầu này, các kỹ sư xây dựng thế hệ mới cần được trang bị 5 năng lực cốt lõi gồm năng lực chuyên môn gắn với phát triển bền vững, năng lực số, năng lực quốc tế, năng lực hệ sinh thái xanh và năng lực lãnh đạo bản thân. Theo ông Tùng, kỹ sư hiện đại không còn chỉ làm công việc kỹ thuật thuần túy mà phải đóng vai trò kết nối giữa Chính phủ, doanh nghiệp, công nghệ và tài chính xanh nhằm tạo ra giá trị tổng thể cho toàn hệ sinh thái.

Trong bức tranh rộng hơn, kinh tế xanh và thông minh đang trở thành xu hướng tất yếu. Tại Việt Nam, lĩnh vực này đóng góp khoảng 2 đến 4% GDP và duy trì tốc độ tăng trưởng từ 12 đến 15% mỗi năm.

Năng lượng chiếm tỷ trọng lớn nhất với 41%, tiếp theo là nông lâm nghiệp 28%, công nghiệp 14% và các lĩnh vực giao thông, thông tin, xử lý chất thải và xây dựng chiếm 17%. Đáng chú ý, năm 2025, Việt Nam lần đầu tiên lọt vào nhóm 10 quốc gia và vùng lãnh thổ có số lượng công trình đạt chứng nhận LEED cao nhất, cho thấy xu hướng chuyển dịch rõ nét sang các tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Tuy nhiên, áp lực môi trường đang đặt ra những cảnh báo nghiêm trọng. Theo PGS-TS.Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường (ISPAE) cho biết, Việt Nam đang ở mức báo động đỏ khi thâm hụt tới 220% khả năng sinh học tự nhiên, kéo theo nguy cơ mất an ninh năng lượng và bất ổn kinh tế xã hội. Điều này đòi hỏi các chính sách phát triển phải đặt bảo vệ môi trường và giảm phát thải làm trụ cột trung tâm, thay vì chỉ là yếu tố bổ trợ như trước đây.

Ở góc nhìn quốc tế, theo ông Douglas Lee Snyder, Giám đốc điều hành Hội đồng Công trình xanh Việt Nam, Việt Nam hiện có gần 1.200 công trình xanh, trong đó tiêu chuẩn LOTUS chiếm hơn 800 công trình, LEED hơn 347 công trình. LOTUS được đánh giá có mức độ tương thích cao với hệ thống phân loại tài chính xanh của ASEAN, mở ra cơ hội thu hút nguồn vốn ESG trong khu vực và quốc tế.

Các xu hướng mới như đánh giá vòng đời vật liệu, đặc biệt với bê tông và xi măng, đang trở thành yêu cầu bắt buộc để đáp ứng các cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới. Đồng thời, các công trình hiện đại không chỉ cần xanh mà còn phải có khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Kinh nghiệm từ Hàn Quốc cho thấy vai trò của dữ liệu trong quản trị phát thải. Hệ thống cơ sở dữ liệu năng lượng công trình quốc gia, liên kết hàng triệu công trình với dữ liệu tiêu thụ năng lượng, đã trở thành nền tảng cho việc đo lường, báo cáo và xác minh phát thải một cách minh bạch. Đây cũng là hướng đi mà Việt Nam cần sớm triển khai để đáp ứng yêu cầu hội nhập.

Trong bối cảnh các tiêu chuẩn về phát thải ngày càng chặt chẽ, doanh nghiệp xây dựng và bất động sản buộc phải thích ứng với các chuẩn mực xanh như kiểm kê khí nhà kính, thiết lập hệ thống MRV và tham gia thị trường tín chỉ carbon. Đây không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ mà còn là cơ hội tạo lợi thế cạnh tranh và tiếp cận nguồn tài chính xanh.