Cập nhật xu hướng điều trị ung thư hiện đại

Tại Hội thảo “Y học hạt nhân chẩn đoán và điều trị trong kỷ nguyên y học chính xác” do Bệnh viện Đại học Phenikaa (PhenikaaMec) tổ chức, các chuyên gia quốc tế cùng nhiều bệnh viện tuyến đầu trong lĩnh vực ung bướu và y học hạt nhân đã có những báo cáo chuyên sâu phác họa bức tranh đang chuyển động mạnh mẽ của y học chính xác, với các liệu pháp điều trị đích nhằm kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng sống cho bệnh nhân ung thư.

Y học chính xác, với các liệu pháp điều trị đích đã kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng sống cho bệnh nhân ung thư.

TS.BS Nguyễn Xuân Cảnh, Trưởng khoa Y học hạt nhân, Bệnh viện Chợ Rẫy chia sẻ báo cáo “Tiềm năng phát triển và ứng dụng PET/CT với những thuốc phóng xạ mới ở Việt Nam”, mở ra triển vọng nâng cao năng lực chẩn đoán sớm, cá thể hóa điều trị cho người bệnh ung thư.

Ở lĩnh vực điều trị can thiệp, PGS.TS.BS Phạm Văn Thái - Chủ nhiệm Bộ môn Y học hạt nhân, Trường Đại học Y Hà Nội, kiêm Phó Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai trình bày chuyên đề “Điều trị ung thư gan bằng hạt vi cầu phóng xạ 90Y-Resin”, kỹ thuật đang được đánh giá cao nhờ khả năng tác động trúng đích, hạn chế ảnh hưởng tới mô lành.

TS.BSCC.TTND Nguyễn Kim Lưu, Phó Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Trưởng Đơn nguyên Xạ trị - Y học hạt nhân, Bệnh viện Đại học Phenikaa trình bày chuyên đề “Y học hạt nhân PhenikaaMec: Hiện tại và tương lai”, phác họa định hướng phát triển của lĩnh vực này trong hệ sinh thái y tế công nghệ cao.

BSCKI Nguyễn Huỳnh Khánh An giới thiệu ứng dụng dược chất phóng xạ Samarium-153 trong điều trị giảm đau cho bệnh nhân ung thư di căn xương, giải pháp hỗ trợ cải thiện chất lượng sống cho nhiều trường hợp bệnh giai đoạn tiến triển.

Trong khi đó, BSCKI Lê Quốc Khánh, bác sỹ Khoa Y học hạt nhân, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 mang tới tham luận về tim mạch hạt nhân trong kỷ nguyên y học chính xác, lĩnh vực được kỳ vọng tạo thêm bước tiến trong phát hiện sớm và theo dõi các bệnh lý tim mạch phức tạp.

Thông qua Hội thảo, PhenikaaMec tiếp tục thể hiện định hướng phát triển theo mô hình công nghệ cao, tập trung vào ung bướu và y học chính xác. Bệnh viện đang thúc đẩy mô hình Theranostics, kết hợp giữa chẩn đoán và điều trị bằng các cặp đồng vị phóng xạ trong ung thư tuyến tiền liệt và u nội tiết, mở ra hướng tiếp cận mới cho điều trị cá thể hóa.

Song song với đó, trí tuệ nhân tạo (AI) cũng được tích hợp vào phân tích hình ảnh PET/CT và tối ưu hóa liều xạ trị nhằm nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán, hỗ trợ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng bệnh nhân.

Hiện PhenikaaMec đã triển khai nhiều kỹ thuật y học hạt nhân hiện đại như xạ hình xương toàn thân phát hiện di căn xương, xạ hình tưới máu cơ tim đánh giá chức năng tim mạch và hệ thống chụp PET/CT phục vụ chẩn đoán ung thư chuyên sâu. Đáng chú ý, bệnh viện thuộc nhóm ít cơ sở y tế áp dụng thanh toán bảo hiểm y tế cho dịch vụ PET/CT, giúp người bệnh giảm áp lực chi phí trong quá trình điều trị kéo dài.

Để đáp ứng yêu cầu phát triển chuyên sâu, Trung tâm Ung bướu PhenikaaMec được đầu tư đồng bộ hệ thống thiết bị hiện đại cùng các phòng kiểm soát và điều chế thuốc phóng xạ theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt, hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả điều trị và đưa các thành tựu của y học chính xác đến gần hơn với người bệnh Việt Nam.

Vệt đen trên móng tay suốt 6 năm, người đàn ông phát hiện mắc ung thư hắc tố

Suốt nhiều năm, người đàn ông hơn 60 tuổi thấy xuất hiện một vạch đen chạy dọc móng tay nhưng không đau, không ngứa hay gây khó chịu nên cho rằng chỉ là “sẹo móng” thông thường. Chỉ tới lúc móng biến dạng, bong tách và sần sùi bất thường, ông mới đi khám và được xác định mắc ung thư hắc tố móng, một trong những dạng ung thư da ác tính nguy hiểm nhất.

Tiến sỹ, bác sỹ Nguyễn Hữu Quang, Phó Trưởng khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và phục hồi chức năng, Bệnh viện Da liễu Trung ương cho biết, bệnh viện vừa tiếp nhận một trường hợp lâm sàng đáng chú ý liên quan đến ung thư hắc tố móng. Theo bác sỹ, đây là lời cảnh báo với những người xuất hiện các vệt sọc đen bất thường trên móng tay nhưng chủ quan, trì hoãn thăm khám.

Người bệnh cho biết vạch màu nâu đen xuất hiện dọc móng tay đã khoảng 6 năm. Ban đầu, ông nghĩ đây chỉ là vết thâm hoặc tổn thương móng thông thường. Tuy nhiên, theo thời gian, vệt đen ngày càng lan rộng, ăn sang vùng da quanh móng. Khoảng nửa năm gần đây, móng bắt đầu biến dạng, xù xì, tách khỏi nền móng và nổi gồ cao.

Qua thăm khám, các bác sỹ chỉ định thực hiện Dermoscopy, kỹ thuật phân tích tổn thương da và móng có độ nhạy cao trong phát hiện sớm ung thư da. Kết quả cho thấy tổn thương nghi ngờ ung thư tế bào hắc tố.

Sau đó, bệnh nhân tiếp tục được sinh thiết toàn bộ tổn thương. Kết quả giải phẫu bệnh xác định người bệnh mắc ung thư tế bào hắc tố thể đầu cực giai đoạn 1A. Đây là dạng ung thư có khả năng tiến triển nhanh và nguy cơ di căn cao nếu phát hiện muộn.

Hiện bệnh nhân đã được phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ tổn thương theo đúng tiêu chuẩn điều trị và tình trạng sức khỏe ổn định.

Theo bác sỹ Nguyễn Hữu Quang, ung thư tế bào hắc tố chỉ chiếm khoảng 5% số ca ung thư da nhưng lại là nhóm nguy hiểm nhất do tốc độ di căn nhanh và diễn tiến khó lường. Ở châu Á, ung thư hắc tố vùng móng chiếm tỷ lệ cao hơn đáng kể so với châu Âu.

Điều đáng lo ngại là ung thư hắc tố móng rất dễ bị nhầm với tụ máu do chấn thương hoặc nấm móng. Nhiều người có tâm lý chờ “móng mọc dài rồi cắt đi là hết”. Trên thực tế, tế bào ung thư nằm ở phần mầm móng nên vệt đen sẽ không tự biến mất. Giai đoạn đầu của bệnh cũng hầu như không gây đau hay khó chịu, khiến người bệnh dễ chủ quan.

Nếu không được phát hiện sớm, tế bào ung thư có thể nhanh chóng di căn tới xương, não và nhiều cơ quan nội tạng khác.

Các bác sỹ khuyến cáo người dân đặc biệt lưu ý với những dấu hiệu bất thường trên móng tay, móng chân. Một số đặc điểm cần cảnh giác gồm vệt đen rộng trên 3 mm, bờ không đều, màu ngày càng đậm hoặc lan rộng theo chiều ngang; sắc tố đen lan ra vùng da quanh móng; móng biến dạng, xù xì, bong tách hoặc nổi gồ.

Ung thư hắc tố là bệnh ác tính nhưng vẫn có tiên lượng tốt nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm và điều trị đúng phác đồ. Theo bác sỹ Quang, nhiều trường hợp được can thiệp kịp thời có tỷ lệ sống sau 5 năm rất cao.

Các chuyên gia khuyến cáo người dân nên theo dõi những thay đổi bất thường trên da và móng, khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt không chủ quan với các tổn thương màu đen xuất hiện ở ngón tay, ngón chân hay lòng bàn tay, bàn chân. Với ung thư hắc tố, đôi lúc một vệt đen nhỏ tưởng vô hại lại có thể là tín hiệu sớm của căn bệnh nguy hiểm.

Các phương pháp chẩn đoán ung thư tụy

Xét nghiệm máu, chụp CT, MRI, PET/CT hay nội soi hiện là những phương pháp phổ biến hỗ trợ bác sỹ chẩn đoán ung thư tụy, đánh giá mức độ tiến triển của bệnh và lựa chọn hướng điều trị phù hợp cho từng bệnh nhân.

Tuyến tụy nằm phía sau dạ dày, kéo ngang trước cột sống, đảm nhiệm hai vai trò quan trọng gồm sản xuất hormone insulin, glucagon để kiểm soát đường huyết và tiết men tụy hỗ trợ tiêu hóa thức ăn tại ruột non.

Ung thư tụy có thể xuất phát từ tế bào nội tiết hoặc ngoại tiết của tuyến tụy. Theo bác sỹ Kim Thị Bé Diệp, khoa Ung bướu, Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, khoảng 90% trường hợp ung thư tụy hình thành từ tế bào ngoại tiết, chủ yếu là các tế bào biểu mô lót ống tụy. Phần lớn bệnh nhân mắc ung thư biểu mô tuyến ống tụy, dạng ung thư phổ biến và có diễn tiến phức tạp.

Để tiếp cận một trường hợp nghi ngờ ung thư tụy, ngoài khai thác bệnh sử, đánh giá triệu chứng và thăm khám tổng quát, bác sỹ thường chỉ định nhiều phương pháp cận lâm sàng nhằm xác định nguyên nhân cũng như mức độ tổn thương.

Xét nghiệm máu được sử dụng để đánh giá chức năng gan thông qua nồng độ enzyme gan, bilirubin và các chất do gan tổng hợp hoặc chuyển hóa. Những bất thường của các chỉ số này có thể gợi ý tổn thương gan hoặc tình trạng tắc mật do khối u chèn ép đường mật.

Trong nhóm chẩn đoán hình ảnh, chụp CT và MRI giữ vai trò quan trọng nhờ khả năng quan sát rõ cấu trúc tụy, đường mật cùng các cơ quan lân cận. Các kỹ thuật này giúp phát hiện khối u, đánh giá kích thước, mức độ xâm lấn và khả năng di căn của ung thư tụy.

PET/CT là phương pháp hiện đại sử dụng chất đánh dấu phóng xạ, phổ biến nhất là 18F-FDG, được tiêm qua đường tĩnh mạch. Chất này tập trung nhiều tại các mô có chuyển hóa glucose cao. Do tế bào ung thư thường tiêu thụ glucose mạnh hơn bình thường nên hình ảnh PET có thể ghi nhận các vùng tăng hấp thu, hỗ trợ phát hiện tổn thương nghi ngờ ác tính.

Tuy nhiên, bác sỹ lưu ý không phải mọi vùng tăng hấp thu trên PET/CT đều là ung thư. Một số tình trạng lành tính như viêm hoặc nhiễm trùng cũng có thể tạo hình ảnh tương tự, đòi hỏi bác sỹ phải kết hợp thêm nhiều dữ liệu lâm sàng và xét nghiệm khác để đưa ra kết luận.

Nội soi cũng là nhóm kỹ thuật quan trọng trong chẩn đoán ung thư tụy. Bằng cách đưa ống mềm có gắn camera và nguồn sáng vào cơ thể, bác sỹ có thể quan sát trực tiếp tổn thương bên trong và thực hiện các thủ thuật cần thiết.

Trong đó, siêu âm nội soi giúp đánh giá chi tiết tuyến tụy và các cấu trúc xung quanh, đồng thời có thể kết hợp sinh thiết kim nhỏ để lấy mẫu mô. Nội soi mật tụy ngược dòng thường được chỉ định trong can thiệp đặt stent dẫn lưu mật cho bệnh nhân tắc mật, ngoài ra còn hỗ trợ chẩn đoán ở một số trường hợp. Nội soi ổ bụng lại có giá trị trong đánh giá giai đoạn bệnh, đặc biệt là phát hiện di căn phúc mạc và hỗ trợ điều trị.

Sinh thiết vẫn là phương pháp then chốt để xác định bản chất tế bào ung thư. Bác sỹ sẽ lấy mẫu mô hoặc cụm tế bào, sau đó phân tích dưới kính hiển vi kết hợp nhuộm hóa mô miễn dịch để xác định loại tế bào và đánh giá tính chất lành hay ác tính.

Dù vậy, không phải mẫu sinh thiết nào cũng đủ điều kiện để kết luận chính xác ngay từ lần đầu. Một số bệnh nhân cần sinh thiết lặp lại bằng phương pháp khác hoặc lấy mẫu từ nhiều vị trí như hạch, cơ quan di căn để tăng độ chính xác. Từ kết quả này, bác sỹ nội ung bướu sẽ xây dựng chiến lược điều trị phù hợp.

Các kỹ thuật sinh thiết hiện nay gồm sinh thiết kim nhỏ dưới hướng dẫn siêu âm nội soi hoặc sinh thiết xuyên da dưới hướng dẫn của siêu âm và chụp cắt lớp vi tính.

Ngoài các phương pháp chẩn đoán truyền thống, xét nghiệm gene ngày càng được quan tâm trong ung thư tụy nhằm phát hiện các đột biến di truyền có thể truyền từ cha mẹ sang con. Xét nghiệm thường thực hiện bằng mẫu máu hoặc nước bọt, giúp nhận diện nguy cơ di truyền trong gia đình.

Song song đó, xét nghiệm dấu ấn sinh học gồm phân tích gene và protein liên quan đến gene đang mở ra hướng tiếp cận điều trị cá thể hóa cho bệnh nhân ung thư tụy giai đoạn tiến triển hoặc di căn. Kết quả xét nghiệm hỗ trợ bác sỹ lựa chọn liệu pháp nhắm trúng đích hoặc miễn dịch phù hợp, dù không được sử dụng để chẩn đoán xác định ung thư.