Đây là ý kiến của nhiều chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp tại tọa đàm "Hướng đến hình thành Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia tại TP.HCM " diễn ra ngày 31/7.

TP.HCM hội đủ yếu tố để trở thành trung tâm công nghiệp năng lượng 

Theo Đề án đang được lấy ý kiến, Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia tại TP.HCM sẽ được phát triển theo mô hình đa cực, gồm ba cực chính là Long Sơn, Phú Mỹ - Cái Mép - Thị Vải và Rạch Dừa - Sao Mai - Bến Đình, kết nối với hệ thống khu công nghiệp, trung tâm công nghệ, nghiên cứu phát triển (R&D), đào tạo và các dịch vụ hỗ trợ.

Mỗi cực đảm nhận một vai trò khác nhau trong chuỗi giá trị năng lượng. Trong đó, Long Sơn tập trung vào lọc hóa dầu, hóa chất, vật liệu mới và giảm phát thải; Phú Mỹ - Cái Mép - Thị Vải phát triển LNG, điện khí, kho cảng và logistics năng lượng; còn Rạch Dừa - Sao Mai - Bến Đình trở thành trung tâm dịch vụ kỹ thuật dầu khí, chế tạo thiết bị, điện gió ngoài khơi cùng các hoạt động vận hành, bảo dưỡng.

Các chuyên gia và doanh nghiệp cùng bàn thảo góp ý Đề án hình thành Trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia tại TP.HCM - Ảnh: Lê Anh

Mô hình tổng thể được đề xuất gồm ba lớp phát triển là năng lượng; công nghiệp - chế tạo; dịch vụ - logistics - số - R&D, dựa trên 7 trụ cột gồm khí, LNG và điện khí; lọc hóa dầu và hóa chất; điện gió ngoài khơi; cảng biển và logistics; hydrogen, thu hồi - sử dụng - lưu trữ carbon (CCUS); công nghiệp số và dữ liệu; nghiên cứu phát triển và nguồn nhân lực.

Ông Nguyễn Tuấn, Trưởng ban Thương mại Tổng công ty cổ phần Dịch vụ kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC) đánh giá, TP.HCM sở hữu những lợi thế lớn nhất cả nước trong việc hình thành Trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia cũng như triển khai dự án bến cảng và trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo (RE-Hub).

Trung tâm công nghiệp năng lượng khi kết hợp với Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM sẽ tạo ra cú hích lớn, thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế cho hệ sinh thái năng lượng mới cho TP.HCM.

Cần cơ chế đủ mạnh để biến lợi thế thành năng lực cạnh tranh

Góp ý cho Đề án, ông Lê Việt Cường, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) cho rằng, đề án cần trả lời được 7 vấn đề cốt lõi để có thể chuyển từ "định hướng tốt" sang "thực thi được".

Trong đó, cần xác định rõ vai trò quốc gia của trung tâm trong bảo đảm an ninh năng lượng phía Nam và phát triển chuỗi giá trị năng lượng quốc gia, phân vai cụ thể cho từng cực phát triển. Đồng thời, bảo đảm đồng bộ với các quy hoạch điện, cảng biển, đất đai, biển, hóa chất và môi trường.

Đề án cũng cần làm rõ lộ trình chuyển đổi xanh đối với cụm dầu khí - hóa dầu, cơ chế thu hút FDI có điều kiện gắn với chuyển giao công nghệ; phương án đầu tư hạ tầng dùng chung cũng như mô hình quản trị, điều phối và cơ chế một cửa.

Theo ông Cường, TP.HCM cần được xác định là trung tâm trong chuỗi giá trị công nghiệp năng lượng xanh, sạch của quốc gia. Trung tâm không nên chỉ tập trung vào hạ tầng cứng mà phải ưu tiên "hạ tầng mềm", gồm cơ chế liên kết, chia sẻ hạ tầng, dữ liệu, R&D và tài chính xanh.

"Nếu hình thành quá muộn, Việt Nam sẽ tiếp tục phụ thuộc vào dịch vụ nước ngoài, khó nâng cao năng lực cạnh tranh. Điều kiện cần hiện đã có, nhưng điều kiện đủ chính là cơ chế chính sách", ông Cường nhấn mạnh.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Lê Chiến Thắng, Phó tổng giám đốc PTSC, cho rằng kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy muốn phát triển các trung tâm năng lượng như điện gió ngoài khơi quy mô lớn thì trước hết phải hình thành một "hub" dịch vụ đủ năng lực.

Đây sẽ là trung tâm cung cấp các dịch vụ kỹ thuật, logistics, bảo dưỡng, sửa chữa và hỗ trợ vận hành cho toàn bộ chuỗi dự án điện gió ngoài khơi.

Theo ông Thắng, hệ thống hạ tầng dùng chung của "hub" nên do Nhà nước đầu tư và quản lý để tối ưu chi phí và tạo nền tảng cho doanh nghiệp tham gia.

"Phần hạ tầng còn lại có thể cho doanh nghiệp đầu tư nhưng cần có cơ chế, chính sách ổn định, dài hạn, bởi các dự án trong lĩnh vực này có chu kỳ đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn có thể kéo dài tới 20 năm", ông Thắng phân tích.

Về phía cơ quan quản lý nhà nước, ông Bùi Tá Hoàng Vũ, Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM cho biết, việc mở rộng không gian phát triển sau khi sắp xếp đơn vị hành chính mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng tạo áp lực rất lớn về bảo đảm nguồn năng lượng đối với TP.HCM.

Nếu không chuẩn bị sớm hạ tầng và nguồn năng lượng sạch, Thành phố sẽ khó đáp ứng nhu cầu của các nhà đầu tư trong giai đoạn tăng trưởng mới.

Ông Vũ cho hay, hiện đề án mới ở giai đoạn đầu và đang tiếp tục lấy ý kiến từ các chuyên gia, doanh nghiệp và cơ quan quản lý để hoàn thiện trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét.