Quan ngại tính công bằng

Có 2 lý do khiến cơ quan nhà nước có thẩm quyền là Bộ Giao thông - Vận tải (GTVT) vừa phải kiến nghị Thủ tướng Chính phủ cho dừng Dự án BOT Nâng cấp tuyến kênh Chợ Gạo - giai đoạn II, dù công trình này từng được kỳ vọng là lối mở cho việc xã hội hóa đầu tư vào lĩnh vực hạ tầng đường thủy nội địa.

Kênh Chợ Gạo hiện là tuyến đường thủy nội địa quan trọng nối TP.HCM với Đồng bằng sông Cửu Long. Ảnh: Lê Hoàng Vũ

Trong Công văn số 12336/BGTVT-ĐTCT, Bộ GTVT cho biết, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, năm 2016, Bộ GTVT đã phê duyệt Dự án BOT kênh Chợ Gạo - giai đoạn II nhằm đáp ứng kịp thời nhu cầu vận tải thủy trên tuyến hiện tại và lâu dài.

Theo tính toán sơ bộ, tổng vốn đầu tư Dự án là 1.337 tỷ đồng. Trong đó, chi phí xây lắp 600 tỷ đồng; giải phóng mặt bằng 427 tỷ đồng; dự phòng 166 tỷ đồng; lãi vay 76 tỷ đồng; chi phí quản lý dự án, tư vấn và chi phí khác 68 tỷ đồng.

Để hoàn vốn, nhà đầu tư sẽ thu phí các phương tiện có tải trọng toàn phần lớn hơn 300 tấn có hàng và không hàng, các phương tiện quy đổi với mức thu phí khởi điểm tạm xác định là 1.430 đồng/tấn/lượt, tương đương 50 đồng/tấn/km. Với các tiêu chí tài chính này, Dự án dự kiến hoàn vốn sau 18 năm 2 tháng.

Tuy nhiên, qua 2 năm triển khai và đã chọn được nhà đầu tư là Liên danh Công ty TNHH Đầu tư và Thương mại Nam Phương - Công ty TNHH MTV Long Hải - Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Bình Lệ Xuân, phương án tài chính sau khi được “đong, đếm” chính xác các yếu tố tác động đã không mang lại kết quả dương như kỳ vọng.

Theo Thứ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Nhật, do đây là công trình nâng cấp, cải tạo tuyến luồng hiện có, trên cơ sở thực tiễn triển khai các dự án BOT đường bộ, để đảm bảo công khai minh bạch và quyền lợi hợp pháp của người sử dụng, Bộ GTVT đã tổ chức lấy ý kiến UBND, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh và các doanh nghiệp vận tải (đối tượng chịu tác động trực tiếp của dự án). 

Kết quả tham vấn cộng đồng cho thấy, có tới 33% doanh nghiệp đề nghị giảm 50% mức thu phí; 8% doanh nghiệp đề nghị tăng trọng tải phương tiện thu phí lên 400 tấn; 8% doanh nghiệp có ý kiến giảm trọng tải phương tiện thu phí xuống còn 200 tấn và hạ mức phí xuống 1.200 đồng/tấn/lượt.

“Phương án tài chính của Dự án điều chỉnh theo kết quả tham vấn là không khả thi”, ông Nhật cho biết.

Theo lãnh đạo Bộ GTVT, do không thể đảm bảo công bằng tuyệt đối cho tất các đối tượng khi sử dụng dự án và tình hình an ninh trật tự tại một số trạm thu phí BOT đường bộ đang phức tạp, nên việc tiếp tục triển khai dự án này sẽ tiềm ẩn mất an ninh trật tự.

Lo trần nợ công

Được biết, trong trường hợp được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận dừng thực hiện Dự án, Bộ GTVT kiến nghị giao Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính đưa Dự án Nâng cấp tuyến kênh Chợ Gạo - giai đoạn II vào Kế hoạch trung hạn vốn ngân sách nhà nước giai đoạn 2016 - 2020. 

Trường hợp không bố trí được nguồn vốn dự phòng trung hạn, Bộ GTVT kiến nghị Thủ tướng cho phép thực hiện đầu tư dự án này trong Dự án Phát triển các hành lang đường thủy và logistics khu vực phía Nam (Dự án SWLC).

Bộ GTVT đã phối hợp với Ngân hàng Thế giới (WB) hoàn thành nghiên cứu lập Dự án SWLC, phạm vi nghiên cứu bao gồm cả Dự án Nâng cấp tuyến kênh Chợ Gạo - giai đoạn II. Tuy nhiên, do dự án này mới dừng ở đề xuất đầu tư, nên việc triển khai trên thực địa sẽ mất tối thiểu 2 - 3 năm nữa, với điều kiện trần nợ công tại thời điểm đó đủ sức “dung nạp”.

Điểm an ủi duy nhất cho các cơ quan quản lý nhà nước là để tránh tranh chấp pháp lý trong trường hợp dừng triển khai Dự án BOT Nâng cấp tuyến kênh Chợ Gạo - giai đoạn II, trong Hồ sơ yêu cầu, Bộ GTVT đã đưa vào quy định: “Trường hợp dự án dừng triển khai với bất kỳ nguyên nhân nào thì nhà đầu tư dự thầu phải tự chịu hoàn toàn chi phí đã thực hiện và bất cứ chi phí nào có thể phát sinh từ các hoạt động của nhà đầu tư, Bộ GTVT và các cơ quan trực thuộc Bộ GTVT được miễn trừ mọi trách nhiệm đến các chi phí nêu trên”. 

“Do vậy, nếu Thủ tướng cho dừng triển khai Dự án BOT Nâng cấp kênh Chợ Gạo - giai đoạn II, cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ không chịu trách nhiệm pháp lý, cũng như miễn trừ mọi trách nhiệm liên quan đến các chi phí phát sinh từ các hoạt động của nhà đầu tư”, Thứ trưởng Bộ GTVT khẳng định.