Việc tuân thủ kỷ luật công bố thông tin không chỉ là trách nhiệm pháp lý, mà còn là một lợi thế cạnh tranh mềm của doanh nghiệp.

“Vênh” nhiều tỷ đồng sau soát xét

Ghi nhận khoản thua lỗ “đậm” nhất trong lịch sử hoạt động, Công ty cổ phần Dịch vụ Nông nghiệp Bình Thuận (Bitagco, mã ABS, sàn HoSE) báo lợi nhuận sau thuế âm gần 270 tỷ đồng trong quý II/2025, tương đương hơn 33% quy mô vốn điều lệ, nâng mức lỗ ròng nửa đầu năm lên hơn 271 tỷ đồng. Tuy nhiên, theo báo cáo tài chính soát xét bán niên vừa công bố, con số thua lỗ theo tính toán của đơn vị kiểm toán còn lớn hơn, khi “vênh” thêm 23 tỷ đồng, lên gần 295 tỷ đồng.

Khoản lỗ lớn nửa đầu năm thực tế đã phát sinh trong năm tài chính 2024, bao gồm chi phí dự phòng phải thu nợ khó đòi và chi phí dự phòng đầu tư tài chính. Bitagco không điều chỉnh hồi tố các số liệu vào báo cáo tài chính năm 2024, mà ghi vào khoản chi phí quản lý doanh nghiệp ở quý II vừa qua. Còn khoản lỗ tăng thêm sau soát xét lại chủ yếu đến từ khoản phải trích lập dự phòng đầu tư tài chính cho phần vốn góp vào Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Vật tư nông nghiệp III.

“Đây là doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa, sở hữu nhiều quỹ đất ở các vị trí thuận lợi. Ban Lãnh đạo Bitagco đánh giá, Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Vật tư nông nghiệp III có tiềm năng và số cổ phần nắm giữ sẽ được chuyển nhượng với giá trị cao hơn đáng kể so với giá gốc”, ông Đỗ Viết Hà, Giám đốc Bitagco giải thích về lý do chưa trích lập dự phòng cho khoản đầu tư.

Dù đã qua nhiều mùa soát xét và kiểm toán báo cáo tài chính, nhưng bức tranh tài chính bán niên 2025 của các doanh nghiệp niêm yết tiếp tục có độ “vênh” lớn giữa báo cáo tự lập và báo cáo sau soát xét. Không riêng Bitagco, Công ty cổ phần Đầu tư Xây dựng và Vật liệu Đồng Nai (mã DND) là trường hợp khác cho thấy sự thiếu cập nhật trong báo cáo tự lập đối với nghiệp vụ được kiểm toán viên coi là trọng yếu. Doanh nghiệp này ban đầu công bố lỗ nhẹ hơn 1,1 tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm, nhưng báo cáo sau soát xét ghi nhận khoản lỗ ròng hơn 11 tỷ đồng.

Nguyên nhân do bổ sung chi phí khác liên quan đến khoản phạt hành chính gần 11,2 tỷ đồng theo quyết định của UBND tỉnh Đồng Nai, liên quan đến vi phạm tại Dự án Mỏ đá Tân Cang 5. Quyết định xử phạt được ban hành từ đầu tháng 6, nhưng khoản mục này không được phản ánh trong báo cáo tự lập, dù khoản tiền phạt được nêu trong quyết định tương đương 10% quy mô vốn điều lệ của doanh nghiệp này.

Theo Thông tư số 96/2020/TT-BTC hướng dẫn công bố thông tin trên thị trường chứng khoán, tổ chức niêm yết cổ phiếu, công ty đại chúng quy mô lớn phải công bố báo cáo tài chính quý trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày kết thúc quý. Tổ chức niêm yết phải công bố báo cáo bán niên đã được soát xét trong thời hạn 5 ngày kể từ ngày ký báo cáo kiểm toán, nhưng không được vượt quá 45 ngày kể từ khi kết thúc nửa đầu năm tài chính.

Công ty cổ phần Sametel (mã SMT) cũng có mức chênh lệch lớn sau soát xét, với khoản lỗ tăng từ 1,2 tỷ đồng lên hơn 10,6 tỷ đồng. Theo giải trình, nguyên nhân chính đến từ việc phía kiểm toán yêu cầu trích lập bổ sung dự phòng giảm giá hàng tồn kho, khiến giá vốn đội lên gần 8,8 tỷ đồng. Việc đánh giá sai chất lượng hàng tồn kho có thể làm lệch đi đáng kể bức tranh tài chính của doanh nghiệp. Ngoài ra, Sametel còn ghi nhận thêm các khoản chi phí quản lý do tăng dự phòng khoản công nợ khó đòi.

Trong khi đó, với trường hợp Công ty cổ phần Dược phẩm CPC1 Hà Nội (mã DTP), cách thức hạch toán đã gây ra sai khác đáng kể giữa báo cáo tự lập và báo cáo soát xét. Lợi nhuận sau thuế sau kiểm toán của công ty này giảm từ 139 tỷ đồng, xuống còn 123 tỷ đồng. Lý do là chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp của các năm trước được điều chỉnh lại và hạch toán vào chi phí hiện tại, thay vì giảm trực tiếp vào lợi nhuận chưa phân phối như trong báo cáo tự lập. Việc sai khác này không xuất phát từ yếu tố bất thường, nhưng lại phản ánh sự chưa nhất quán trong vận dụng quy định kế toán tại doanh nghiệp.

Siết kỷ luật công bố thông tin

Kỷ luật công bố thông tin đối với các công ty đại chúng lớn, các doanh nghiệp niêm yết trên sàn cùng các khung xử phạt cụ thể đã được quy định rõ tại các văn bản pháp luật. Từ đầu năm 2025 đến nay, riêng Sở Giao dịch chứng khoán TP.HCM (HoSE) đã gửi hơn 70 văn bản nhắc nhở vi phạm công bố thông tin tới các doanh nghiệp niêm yết, phần lớn liên quan đến việc chậm nộp báo cáo tài chính hay nghị quyết hội đồng quản trị.

Gần nhất, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã xử phạt Simco Sông Đà tổng cộng 235 triệu đồng liên quan đến vi phạm công bố thông tin, bao gồm 150 triệu đồng do công bố sai lệch kết quả kinh doanh. Cụ thể, Simco Sông Đà đã công bố sai chỉ tiêu lợi nhuận sau thuế năm 2023, 6 tháng đầu năm 2024 trên báo cáo tài chính tổng hợp tự lập quý IV/2023, quý II/2024, khiến kết quả kinh doanh chuyển từ lãi sang lỗ. Ngoài ra, công ty này cũng bị phạt 85 triệu đồng vì công bố chậm và thiếu nhiều báo cáo.

Trước đó, Công ty cổ phần Hùng Vương (mã HVG), “vua” cá tra trên sàn một thời, cũng bị xử phạt do chậm công bố loạt báo cáo tài chính trong nhiều kỳ liên tiếp, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền tiếp cận thông tin của nhà đầu tư.

Không đơn thuần là những “sai số” trong kế toán, chênh lệch lớn sau các kỳ soát xét bán niên hay kiểm toán năm ảnh hưởng đến quyết định đầu tư và cũng đặt ra câu hỏi lớn về năng lực, ý thức tuân thủ trong hoạt động công bố thông tin của doanh nghiệp niêm yết, nhất là khi vi phạm thường xuyên lặp lại. Nhiều trường hợp phát sinh sai lệch từ những yếu tố có thể kiểm soát được, đòi hỏi tuân thủ sát hơn nguyên tắc thận trọng trong kế toán, như việc trích lập đủ dự phòng giảm giá hàng tồn kho, công nợ phải thu khó đòi, hay bỏ sót chi phí, dù chưa đến hạn thanh toán, nhưng chắc chắn sẽ phát sinh…

Báo cáo tài chính không chỉ phục vụ mục đích quản trị nội bộ, mà còn là cơ sở cho các quyết định đánh giá cổ phiếu, định giá doanh nghiệp và thu hút nhà đầu tư, nhất là với nhóm doanh nghiệp đã niêm yết trên sàn. Do đó, tuân thủ kỷ luật công bố thông tin không chỉ là trách nhiệm pháp lý, mà còn là một lợi thế cạnh tranh mềm của doanh nghiệp trong mắt nhà đầu tư.