Sáng 1/10, tại Họp báo cung cấp thông tin về xây dựng, ban hành chính sách y tế tiêu biểu quý IV/2026, Bộ Y tế cho biết dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang được xây dựng theo hướng thay đổi mạnh cách thức quản lý, từ kiểm soát từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm dựa trên nguy cơ.

Sau hơn 15 năm thi hành, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã tạo khung pháp lý quan trọng cho công tác quản lý. Tuy nhiên, thực tế phát sinh nhiều vấn đề mới khi quy mô sản xuất, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng toàn cầu thay đổi nhanh, trong khi cơ chế quản lý vẫn còn phân tán, chồng chéo giữa các bộ, ngành.

Bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế trả lời phóng viên về công tác quản lý an toàn thực phẩm hiện nay

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, dự thảo lần này thể chế hóa 4 nhóm chính sách đã được Chính phủ thông qua, gồm quản lý theo nguy cơ trên chuỗi cung ứng; cải cách cơ chế kiểm tra trên thị trường; số hóa, xây dựng hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông; nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể.

Một thay đổi đáng chú ý là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Chỉ một số nhóm thực phẩm nguy cơ cao mới phải đăng ký bản công bố sản phẩm, như thực phẩm có khuyến cáo sức khỏe, thực phẩm dành cho trẻ dưới 36 tháng tuổi, người cao tuổi, phụ nữ có thai và người bệnh.

Phần lớn sản phẩm còn lại sẽ công bố tiêu chuẩn và được lưu thông, trong khi cơ quan quản lý tăng giám sát trên thị trường dựa trên mức độ nguy cơ. Dự thảo cũng thừa nhận các chứng nhận HACCP, ISO 22000, không yêu cầu cấp thêm giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện đối với những trường hợp đã đáp ứng yêu cầu, đồng thời áp dụng cơ chế kiểm tra giảm.

Bên cạnh đó, thực phẩm sẽ được phân loại theo nhóm nguy cơ cao và nguy cơ thấp, trong đó nhóm nguy cơ cao bắt buộc phải truy xuất nguồn gốc. Dự thảo cũng bổ sung quy định đối với cơ sở giao đồ ăn trực tuyến, bếp ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh và tăng chế tài với các hành vi vi phạm, gồm thu hồi giấy đăng ký, gỡ hồ sơ công bố và thu hồi sản phẩm không an toàn.

Một điểm được quan tâm tại Họp báo là cơ chế phân công trách nhiệm quản lý an toàn thực phẩm. Bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế cho biết dự thảo đề xuất thực hiện quản lý an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối từ Trung ương đến địa phương.

Theo đó, Bộ Y tế sẽ là đầu mối chịu trách nhiệm chính trong quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trên phạm vi cả nước, trong khi UBND các cấp chịu trách nhiệm quản lý tại địa phương. Các bộ, ngành vẫn thực hiện trách nhiệm quản lý chuyên ngành theo lĩnh vực được phân công.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường phụ trách các hoạt động thuộc khâu sản xuất ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi; Bộ Công Thương chịu trách nhiệm đối với các vấn đề về hàng giả, gian lận thương mại và hàng kém chất lượng. Cách tổ chức này nhằm khắc phục tình trạng trách nhiệm bị chia cắt giữa nhiều cơ quan, khó xác định đầu mối chịu trách nhiệm xuyên suốt.

Làm rõ hơn về cơ chế hậu kiểm, bà Thủy cho biết, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 dành nhiều quy định cho tiền kiểm, với yêu cầu công bố hợp quy đối với thực phẩm bao gói sẵn, phụ gia, chất hỗ trợ chế biến và một số sản phẩm liên quan đến bao bì, chế biến thực phẩm.

Dự thảo sửa đổi chuyển cách tiếp cận sang tăng cường giám sát sau lưu thông, thông qua lấy mẫu, thanh tra và kiểm tra trên thị trường. Đây cũng là lần đầu tiên dự thảo dành một điều riêng để quy định về hậu kiểm.

Tần suất kiểm tra cũng được phân loại theo mức độ nguy cơ. Với thực phẩm thông thường, cơ sở chỉ được kiểm tra một lần trong năm. Đối với thực phẩm nguy cơ cao hoặc cơ sở có lịch sử không bảo đảm an toàn thực phẩm, tần suất kiểm tra có thể tăng lên.

Cách tiếp cận mới hướng tới tập trung nguồn lực quản lý vào những sản phẩm và cơ sở có nguy cơ cao, thay vì áp dụng cùng một mức độ kiểm soát đối với tất cả. Đồng thời, việc thống nhất đầu mối và tăng hậu kiểm được kỳ vọng sẽ giảm chồng chéo, nâng trách nhiệm của cơ quan quản lý và tăng khả năng phát hiện vi phạm trong quá trình thực phẩm lưu thông trên thị trường.