Cơ quan soạn thảo cho biết việc xây dựng phương án điều chỉnh dựa trên nhiều căn cứ, bao gồm diễn biến chỉ số giá tiêu dùng, khả năng cân đối của ngân sách nhà nước và quỹ bảo hiểm xã hội, cùng yêu cầu cải thiện đời sống cho người nghỉ hưu trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng.

Theo dự thảo, phương án thứ nhất được thiết kế theo hướng kết hợp. Một số nhóm đối tượng sẽ được điều chỉnh tăng 4,5% kèm thêm 200.000 đồng/tháng trên mức lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng của tháng 6/2026. Các nhóm còn lại được điều chỉnh tăng 8% trên mức hưởng hiện tại.

Phương án thứ hai áp dụng mức tăng đồng loạt 8% đối với toàn bộ các đối tượng thuộc diện điều chỉnh. Đây là cách tiếp cận quen thuộc, đơn giản trong triển khai nhưng chưa xử lý được vấn đề chênh lệch giữa các nhóm hưởng.

Bộ Nội vụ đã phối hợp với các bộ, ngành có liên quan báo cáo Chính phủ trình cấp có thẩm quyền xem, xét quyết định mức điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng trong năm 2026.

Dù lựa chọn phương án nào, dự thảo cũng bổ sung cơ chế hỗ trợ riêng cho nhóm người nghỉ hưu trước năm 1995 có mức hưởng thấp. Những trường hợp có mức lương hưu dưới 3,5 triệu đồng/tháng sẽ được tăng thêm 300.000 đồng mỗi tháng. Với nhóm có mức hưởng từ 3,5 triệu đồng đến dưới 3,8 triệu đồng/tháng, mức lương hưu sẽ được nâng lên tối thiểu 3,8 triệu đồng/tháng.

Trong tờ trình, Bộ Nội vụ phân tích việc điều chỉnh lương hưu theo tỷ lệ phần trăm giúp bảo toàn giá trị thực trước tác động của lạm phát. Tuy nhiên, cách làm này lại tạo ra chênh lệch ngày càng lớn về giá trị tuyệt đối giữa người có mức lương cao và người có mức lương thấp.

Nếu áp dụng mức tăng chung 8%, người đang hưởng lương hưu cao sẽ được tăng nhiều hơn về số tiền, trong khi nhóm hưởng thấp vẫn cải thiện chậm. Điều này chưa phù hợp với định hướng cải cách chính sách bảo hiểm xã hội tại Nghị quyết 28-NQ/TW, trong đó nhấn mạnh yếu tố chia sẻ và công bằng trong hệ thống an sinh.

Cơ chế kết hợp giữa tăng theo tỷ lệ và tăng theo số tiền cụ thể được xem là giải pháp dung hòa hai mục tiêu: bảo toàn giá trị lương hưu và thu hẹp khoảng cách giữa các nhóm hưởng. Khi bổ sung một khoản tiền cố định, người có mức hưởng thấp sẽ nhận được tỷ lệ tăng cao hơn so với hiện tại, từ đó cải thiện rõ rệt thu nhập.

Số liệu từ cơ quan bảo hiểm xã hội cho thấy, hơn 2,4 triệu người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng có mức hưởng từ 3 triệu đồng đến dưới 10 triệu đồng/tháng, chiếm gần 80% tổng số người hưởng.

Đối với nhóm do ngân sách Nhà nước đảm bảo, mức lương hưu bình quân khoảng 5,7 triệu đồng/người/tháng. Mức trợ cấp mất sức lao động bình quân khoảng 3,3 triệu đồng/người/tháng, trong khi các khoản trợ cấp hằng tháng khác dao động từ 2,2 - 2,5 triệu đồng/người/tháng.

Ở nhóm do quỹ bảo hiểm xã hội chi trả, mức lương hưu bình quân khoảng 6,7 triệu đồng/người/tháng. Riêng cán bộ cấp xã, phường có mức hưởng thấp hơn, khoảng 2,7 triệu đồng/người/tháng.

Sự chênh lệch phản ánh khác biệt về thời điểm nghỉ hưu và mức đóng góp qua các giai đoạn. Những người nghỉ hưu trước năm 1995 thường có mức hưởng thấp hơn đáng kể do điều kiện kinh tế - xã hội và cơ chế tiền lương trước đây.

Cơ quan soạn thảo nhấn mạnh, phương án điều chỉnh được tính toán trên cơ sở cân đối nguồn lực, bảo đảm khả năng chi trả của ngân sách Nhà nước và quỹ bảo hiểm xã hội. Đây là điều kiện để duy trì tính bền vững của hệ thống an sinh trong bối cảnh dân số già hóa nhanh.

Việc duy trì yếu tố tăng theo tỷ lệ phần trăm giúp bảo toàn giá trị lương hưu trước biến động giá cả. Trong khi đó, phần tăng theo số tiền tuyệt đối thể hiện rõ tính chia sẻ trong hệ thống, hướng đến nhóm yếu thế.