Ông Nguyễn Phi Lân, Vụ trưởng Vụ Dự báo thống kê, ổn định tiền tệ - tài chính (Ngân hàng Nhà nước - NHNN) cho biết, Việt Nam đang đối mặt với thực trạng nền kinh tế phụ thuộc lớn vào vốn tín dụng. Trong bối cảnh mặt bằng lãi suất quốc tế vẫn ở mức cao, NHNN phải điều hành chính sách tiền tệ theo hướng chủ động, linh hoạt và thận trọng để vừa kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá, vừa hỗ trợ tăng trưởng.

Trong 5 tháng đầu năm 2026, NHNN giữ nguyên các mức lãi suất điều hành nhằm tạo điều kiện cho các tổ chức tín dụng tiếp cận nguồn vốn chi phí thấp, đồng thời chỉ đạo ổn định mặt bằng lãi suất cho vay. Đến ngày 20/4, lãi suất cho vay bình quân đối với các khoản vay mới ở mức 8,38%/năm, giảm 0,44 điểm phần trăm so với cuối năm 2025.

Tuy nhiên, sức khỏe tài chính của doanh nghiệp và hệ thống ngân hàng vẫn là vấn đề đáng lo ngại. Kết quả điều tra xu hướng kinh doanh quý I/2026 cho thấy, các tổ chức tín dụng đánh giá triển vọng năm nay vẫn tích cực nhưng thận trọng hơn so với năm trước. Nhu cầu tín dụng được kỳ vọng tiếp tục phục hồi, song không đồng đều giữa các nhóm khách hàng và ngành nghề.

Nhiều ngân hàng lo ngại rủi ro nợ xấu gia tăng khi chi phí vốn tăng, khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp còn hạn chế và môi trường kinh doanh quốc tế tiềm ẩn nhiều bất định. Bên cạnh đó, áp lực cạnh tranh huy động vốn và biến động tỷ giá có thể khiến lãi suất huy động tăng trở lại, ảnh hưởng đến khả năng duy trì mặt bằng lãi suất cho vay thấp.

Theo ông Nguyễn Phi Lân, khoảng cách giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn đang có xu hướng nới rộng, trong khi tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam ở mức rất cao so với nhiều nước trong khu vực. Điều này phản ánh mức độ phụ thuộc lớn của nền kinh tế vào vốn vay ngân hàng, đồng thời tiềm ẩn rủi ro đối với thanh khoản và an toàn hệ thống nếu xuất hiện các cú sốc từ bên ngoài.

Đồng quan điểm, TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn (Đại học Fulbright Việt Nam) phân tích, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đã lên khoảng 145% vào tháng 4/2026, tương đương 19,4 triệu tỷ đồng. Ngân hàng Thế giới cũng nhiều lần cảnh báo về những rủi ro khi nền kinh tế phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng. Sự gia tăng nợ xấu cùng tình trạng sử dụng vốn ngắn hạn cho các mục tiêu đầu tư dài hạn đang tạo ra những rủi ro cấu trúc đối với doanh nghiệp và toàn bộ hệ thống tài chính.

Trong khi đó, nhu cầu vốn cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số là rất lớn. Ông Tuấn chỉ ra, để đạt tốc độ tăng trưởng khoảng 10% mỗi năm, nền kinh tế cần lượng vốn đầu tư xã hội lên tới khoảng 40 triệu tỷ đồng nếu tính cả yếu tố lạm phát. Riêng TP.HCM cần huy động khoảng 1,18 triệu tỷ đồng trong năm 2026 để thúc đẩy tăng trưởng 2 con số.

Năm 2026, NHNN định hướng tăng trưởng tín dụng khoảng 15%, tương đương tăng trưởng GDP danh nghĩa. Theo tính toán, tín dụng ròng bổ sung cho nền kinh tế khoảng 2,8 triệu tỷ đồng, tương đương gần 19% GDP. Sau khi loại trừ tín dụng tiêu dùng, phần vốn dành cho sản xuất và kinh doanh vẫn chưa đủ đáp ứng nhu cầu tăng trưởng, buộc nền kinh tế phải tìm kiếm nguồn lực từ thị trường vốn.

Việc nâng tỷ lệ huy động vốn qua cổ phiếu và trái phiếu từ khoảng 3% GDP hiện nay lên 4-5% GDP là mục tiêu khả thi. Để làm được điều đó, ông Tuấn khuyến nghị, cần tái cấu trúc thị trường vốn theo hướng tăng phát hành đại chúng, mở rộng vai trò của doanh nghiệp sản xuất, đẩy nhanh quá trình nâng hạng thị trường chứng khoán và thu hút mạnh hơn dòng vốn quốc tế.

PGS-TS. Nguyễn Hữu Huân, Phó chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC) cũng cho rằng, phát triển thị trường vốn và các định chế tài chính mới là giải pháp quan trọng để giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng. Bên cạnh việc phát huy vai trò của Ngân hàng Phát triển Việt Nam thông qua phát hành trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh, việc xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế được kỳ vọng sẽ trở thành cửa ngõ thu hút nguồn vốn dài hạn từ nước ngoài.

Theo ông Huân, doanh nghiệp cũng cần nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính và chủ động cơ cấu lại dòng tiền, duy trì tỷ lệ đòn bẩy hợp lý để tăng khả năng tiếp cận các nguồn vốn ngoài ngân hàng. Đồng thời, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, cải cách thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ đầu tư cũng là những giải pháp quan trọng giúp giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.