TP. Đà Nẵng đang mở rộng ươm trồng sâm giống Ngọc Linh để phát triển ngành công nghiệp dược liệu

Giàu tiềm năng

Với không gian mở rộng sau sáp nhập, TP. Đà Nẵng có đủ điều kiện để hình thành nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả, tạo động lực phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Vì thế, nông nghiệp công nghệ cao, chế biến sâu ngành dược liệu và nâng tầm sản phẩm OCOP trở thành một giải pháp đột phá để nâng cao thu nhập cho người dân, bảo vệ môi trường, bảo tồn bản sắc.

Sau sáp nhập, TP. Đà Nẵng có phần lớn diện tích là đất lâm nghiệp, chiếm trên 70% diện tích tự nhiên, sở hữu nguồn tài nguyên dược liệu phong phú với hơn 1.200 loài thực vật làm thuốc, trong đó có 36 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam, đặc biệt là sâm Ngọc Linh. Đây là lợi thế lớn để phát triển ngành dược liệu gắn với kinh tế lâm nghiệp dưới tán rừng.

Có diện tích trồng lớn, điều kiện tự nhiên thuận lợi, xã Trà Linh trở thành thủ phủ sâm Ngọc Linh của TP. Đà Nẵng. Theo ông Trịnh Minh Hải, Chủ tịch xã Trà Linh, tổng diện tích rừng tự nhiên vùng quy hoạch sâm Ngọc Linh trên địa bàn xã là hơn 7.365 ha, trong đó rừng đặc dụng chiếm 2.708 ha, rừng phòng hộ 4.349,70 ha và rừng sản xuất 307,33 ha.

Hiện tổng diện tích đã cho thuê mặt tiền rừng trên địa bàn xã Trà Linh mới chỉ đạt 671,86 ha. Thực tế diện tích đang trồng Sâm Ngọc Linh tại xã ước tính hơn 2.000 ha, số lượng cây lên tới hơn 50 triệu cây. Giá trị quý hiếm của sâm Ngọc Linh không chỉ giúp người dân xã vùng cao này thoát nghèo, mà còn vươn lên làm giàu.

Không chỉ xã Trà Linh, mà các xã vùng cao như Trà Leng, Trà Tập, Nam Trà My và xã Trà Vân đều sở hữu diện tích sâm Ngọc Linh rất lớn. Khu vực quy hoạch vùng bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh định hướng đến năm 2030 tại TP. Đà Nẵng có tổng diện tích là 17.000 ha.

Thống kê cho thấy, đến nay, có 18 tổ chức, doanh nghiệp và 41 nhóm hộ thuê môi trường rừng trồng sâm Ngọc Linh với tổng diện tích 825,44 ha. Trên địa bàn Thành phố cũng có trên 10 doanh nghiệp thu mua và chế biến sâm Ngọc Linh. Trong đó, các doanh nghiệp tập trung vào các sản phẩm chế biến từ sâm Ngọc Linh với lượng nguyên liệu tiêu thụ khoảng 50 - 60 kg/năm.

Những năm qua, TP. Đà Nẵng đã đầu tư nhiều tỷ đồng để triển khai các dự án bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh. Đồng thời, triển khai các dự án giao thông đến vùng phát triển sâm Ngọc Linh như tuyến Tắc Pong - Tắc Ngo, tuyến xã Trà Linh đi Măng Lùng tuyến Măng Lùng -  Đắc G’Lây… Mới đây, TP. Đà Nẵng thống nhất điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đường giao thông đến vùng phát triển sâm Ngọc Linh, tuyến Măng Lùng - Đắk Lây (xã Trà Linh), với mục đích phát triển vùng sâm.

Đáng chú ý, lĩnh vực dược liệu của TP. Đà Nẵng đang nhận được sự quan tâm của các tập đoàn lớn. Có 9 doanh nghiệp đã ký kết thỏa thuận nghiên cứu khảo sát đầu tư phát triển sâm Ngọc Linh và dược liệu, với tổng cam kết đầu tư hơn 5.000 tỷ đồng.

Hiện nay, 3 doanh nghiệp là Công ty cổ phần Tập đoàn Trường Hải, Công ty cổ phần Capella Quảng Nam, Công ty cổ phần Thương mại dịch vụ và Công nghệ OSP đã đăng ký khảo sát thực địa để nghiên cứu đầu tư xây dựng vùng trồng, chế biến sâm Ngọc Linh. Trong đó, Công ty cổ phần Tập đoàn Trường Hải đang tiến hành lập dự án đầu tư dự án trồng sâm Ngọc Linh và các loài cây dược liệu với diện tích khoảng 3.000 ha.

Cần cơ chế ưu đãi

Sự tham gia của những tập đoàn lớn đã cho thấy tiềm năng và sức hút của lĩnh vực dược liệu Đà Nẵng, đặc biệt là sâm Ngọc Linh. Tuy nhiên, để phát triển trên quy mô công nghiệp là cả một chặng đường dài phía trước.

Hiện tại, doanh nghiệp, cơ sở tham gia chế biến các sản phẩm từ cây sâm Ngọc Linh còn rất ít và sản phẩm chưa phong phú, sản lượng dược liệu chưa đáp ứng được nhu cầu. Việc thu hút đầu tư, mở rộng khu vực nuôi trồng, phát triển, thu hoạch sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu khác đang gặp vướng mắc trong quy định pháp luật.

Sâm Ngọc Linh chỉ phân bố ở độ cao từ 1.500 m trở lên so với mực nước biển, phát triển thuận lợi ở độ cao từ 1.800 m trở lên; dưới tán rừng tự nhiên có độ ẩm trung bình 85-90%. Dự kiến có khoảng 5.000 ha có khả năng cao nuôi trồng và phát triển sâm Ngọc Linh.

Tuy nhiên, quy định của pháp luật là: “Không nuôi, trồng phát triển, thu hoạch cây dược liệu ở phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, phân khu phục hồi sinh thái của vườn quốc gia…”. Vì vậy, không thể triển khai cho thuê môi trường rừng để phát triển dược liệu; cũng như chưa thu hút được các nhà đầu tư vào khảo sát, mở rộng vùng trồng dược liệu tại khu vực đặc hữu… 

Ngoài ra, giá thuê môi trường rừng tại Nghị định 183/2025/NĐ-CP của Chính phủ là “không thấp hơn 5% tổng doanh thu”. Đây là mức giá cao, nên không khuyến khích được các doanh nghiệp đầu tư, nhất tại các khu vực khó khăn và đặc biệt khó khăn.

Quy định cũng yêu cầu thời gian thuê môi trường rừng không quá 10 năm. Điều này không phù hợp với đặc thù sinh trưởng của cây sâm Ngọc Linh, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong triển khai đầu tư dự án do thời gian thuê ngắn.

Bên cạnh đó, nguồn lực đầu tư cho hạ tầng phục vụ phát triển du lịch miền núi nói chung và khu vực vùng sâm Ngọc Linh, dược liệu nói riêng còn hạn chế; kết nối với các điểm du lịch như Hội An, Mỹ Sơn… để tạo thành tour du lịch hấp dẫn cho du khách còn khó khăn do khoảng cách xa. Tình trạng sản phẩm sâm Ngọc Linh giả vẫn diễn ra thường xuyên và phức tạp, ảnh hưởng đến công tác quảng bá xúc tiến hình ảnh, chất lượng sâm Ngọc Linh…

Để phát triển dược liệu lên quy mô công nghiệp, TP. Đà Nẵng sẽ chú trọng đầu tư hoàn thiện kết cấu hạ tầng và giao thông kết nối vùng, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển và thu hút đầu tư vào công nghiệp dược liệu. Ngoài ra, từng bước đầu tư xây dựng hạ tầng trung tâm công nghiệp dược liệu tại các khu công nghiệp trên địa bàn, trước mắt tập trung tại Khu kinh tế mở Chu Lai. Hiện Khu kinh tế mở Chu Lai đã có 8 khu công nghiệp được chấp thuận chủ trương đầu tư có quy hoạch ngành nghề thu hút đầu tư là dược liệu.

TP. Đà Nẵng cũng đang triển khai xúc tiến đầu tư theo Nghị quyết 259/2025/QH15 sửa đổi Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm chính sách đặc thù phát triển Thành phố. Trong đó, dự án nuôi, trồng phát triển, chế biến các sản phẩm từ sâm Ngọc Linh, các loại dược liệu quý có quy mô vốn đầu tư từ 4.000 tỷ đồng trở lên thuộc dự án ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược và được hưởng chế độ ưu tiên về thủ tục hải quan, thủ tục về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu. Đà Nẵng cũng đang xây dựng cơ chế khuyến khích bảo tồn, phát triển cây sâm Ngọc Linh và các cây dược liệu khác.

Ông Hồ Quang Bửu, Phó chủ tịch TP. Đà Nẵng cho biết, để phát triển ngành sâm Ngọc Linh và dược liệu, Thành phố kiến nghị điều chỉnh quy định nhằm tạo điều kiện cho việc triển khai cho thuê môi trường rừng, tăng thời hạn thuê rừng lên trên 40 năm để bảo đảm đầu tư lâu dài. Đồng thời, có chính sách miễn giá thuê môi trường rừng cho các hộ, cá nhân, nhóm hộ đồng bào trực tiếp bảo vệ và phát triển rừng, chăm sóc sâm Ngọc Linh.

TP. Đà Nẵng cũng kiến nghị xây dựng Chiến lược quốc gia phát triển sâm Ngọc Linh, huy động tổng lực nguồn lực, cơ chế, chính sách để khai thác tiềm năng kinh tế - văn hóa “tỷ đô” của loài dược liệu này; ban hành Luật Bảo tồn và phát triển dược liệu quý Việt Nam, bảo đảm khai thác hợp lý, bền vững các nguồn gen quý hiếm…

Những bước đi bài bản của TP. Đà Nẵng trong kiến tạo cơ chế chính sách, thu hút dòng vốn đầu tư của doanh nghiệp sẽ tạo nền tảng để Thành phố khai thác thế mạnh về công nghiệp dược liệu và sâm Ngọc Linh.