Dinh dưỡng không chỉ giúp người bệnh duy trì thể trạng mà còn quyết định khả năng đáp ứng điều trị, giảm biến chứng và cải thiện tiên lượng sống. Tuy nhiên, tại Việt Nam, phần lớn chi phí dinh dưỡng điều trị vẫn do người bệnh tự chi trả, trong khi bảo hiểm y tế chưa thanh toán cho dịch vụ này.

Khoảng 20% bệnh nhân ung thư tử vong do suy dinh dưỡng trước khi khối u tiến triển.

Thông tin được các chuyên gia đưa ra tại Hội thảo "Cuộc chiến phòng chống ung thư: Cần bước đột phá toàn diện" vừa diễn ra. Tại đây, TS.Lưu Ngân Tâm, Trưởng Khoa Dinh dưỡng Bệnh viện Chợ Rẫy, Chủ tịch Hội Nuôi dưỡng đường tĩnh mạch và đường tiêu hóa Việt Nam cho biết, khoảng 60% bệnh nhân ung thư nhập viện đã sụt cân hoặc suy dinh dưỡng. Tại Việt Nam, tỷ lệ này dao động từ 45-85%, tùy loại ung thư và khu vực, cao hơn đáng kể so với mức 30-70% trên thế giới.

Theo bác sỹ Tâm, nhiều người bệnh đã thiếu máu, suy mòn ngay từ thời điểm được chẩn đoán. Khoảng 20% bệnh nhân ung thư tử vong do suy dinh dưỡng trước khi khối u tiến triển. Vì vậy, dinh dưỡng cần được xem là một phần không thể tách rời của quá trình điều trị, được triển khai ngay từ khi phát hiện bệnh thay vì chỉ can thiệp khi người bệnh đã suy kiệt.

Trong quá trình điều trị, nguy cơ suy dinh dưỡng càng trở nên nghiêm trọng hơn. Hóa trị và xạ trị có thể gây buồn nôn, nôn, tiêu chảy, viêm loét miệng, khiến người bệnh ăn uống khó khăn.

Trong khi đó, khối u vẫn tiếp tục tiêu hao năng lượng, thúc đẩy mất khối cơ, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, chậm lành vết mổ, kéo dài thời gian nằm viện và giảm khả năng đáp ứng điều trị. Không ít trường hợp phải giảm liều hoặc gián đoạn hóa trị do thể trạng suy kiệt.

Các nghiên cứu cho thấy bệnh nhân mất khối cơ có nguy cơ tử vong cao hơn khoảng 1,68 lần so với người có khối cơ bình thường. "Dinh dưỡng không chỉ là chăm sóc hỗ trợ mà cần được xem là một phương pháp điều trị thực thụ", TS.Lưu Ngân Tâm nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, chế độ dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư cần được cá thể hóa, bảo đảm đủ năng lượng từ carbohydrate và chất béo, bổ sung đầy đủ protein để duy trì và phục hồi khối cơ, đồng thời cung cấp vitamin, khoáng chất và các dưỡng chất chuyên biệt như HMB hay EPA khi có chỉ định. Việc xây dựng chế độ ăn cần được thực hiện bởi bác sỹ và chuyên gia dinh dưỡng, kết hợp với vận động phù hợp.

Hiện nay, nhiều bệnh viện tuyến cuối như Bệnh viện Chợ Rẫy và Bệnh viện K đã triển khai sàng lọc, đánh giá tình trạng dinh dưỡng ngay từ khi người bệnh nhập viện, tích hợp kết quả vào hồ sơ điều trị để xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp.

PGS-TS.Đỗ Anh Tú, Phó Giám đốc Bệnh viện K cho biết, tất cả bệnh nhân tại Bệnh viện đều được đánh giá nguy cơ suy dinh dưỡng từ đầu. Dinh dưỡng hợp lý không chỉ giúp vết mổ mau lành, giảm biến chứng mà còn nâng cao khả năng đáp ứng điều trị. Với một số loại ung thư, tình trạng dinh dưỡng còn quyết định việc người bệnh có thể hoàn thành đầy đủ phác đồ điều trị hay không.

Tuy nhiên, việc triển khai chăm sóc dinh dưỡng vẫn gặp nhiều khó khăn. Ngoài hạn chế về nhân lực chuyên ngành tại nhiều bệnh viện, rào cản lớn nhất hiện nay là chi phí dinh dưỡng điều trị chưa được bảo hiểm y tế chi trả. Trong khi phải dành phần lớn nguồn lực cho thuốc, phẫu thuật, hóa trị và xạ trị, nhiều người bệnh không còn đủ khả năng đầu tư cho chế độ dinh dưỡng phù hợp.

Về phía Bộ Y tế, Ths.Nguyễn Trí Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế) cho biết, cơ quan này đang tiếp thu ý kiến chuyên gia về việc đưa dinh dưỡng điều trị vào phạm vi thanh toán của bảo hiểm y tế.

Theo ông Dũng, việc mở rộng quyền lợi bảo hiểm cần được cân nhắc trên cơ sở bảo đảm cân đối quỹ. Hiện Vụ Bảo hiểm y tế đang rà soát danh mục thuốc và các quy định liên quan để nghiên cứu khả năng bổ sung các sản phẩm dinh dưỡng phục vụ điều trị vào phạm vi chi trả. Nếu điều kiện quỹ cho phép, chính sách này sẽ từng bước được xem xét nhằm giảm gánh nặng tài chính cho người bệnh ung thư. 

Đượcc biết, Bộ Y tế vừa ban hành "Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị dinh dưỡng cho người bệnh ung thư" nhằm chuẩn hóa công tác chăm sóc dinh dưỡng tại các cơ sở khám, chữa bệnh. 

Thực tế, từ 50% đến 80% người bệnh ung thư bị sụt cân hoặc suy dinh dưỡng trong quá trình điều trị. Nhiều trường hợp vẫn thừa cân nhưng đã mất khối cơ nghiêm trọng, làm giảm khả năng đáp ứng hóa trị, xạ trị hoặc phẫu thuật, tăng nguy cơ nhiễm trùng, biến chứng, kéo dài thời gian hồi phục, thậm chí phải trì hoãn điều trị.

Theo các chuyên gia, suy dinh dưỡng xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Bản thân khối u làm thay đổi chuyển hóa, tăng tiêu hao năng lượng, trong khi tác dụng phụ của hóa trị, xạ trị khiến người bệnh chán ăn, buồn nôn, khó nuốt. Bên cạnh đó, nhiều người vẫn kiêng khem quá mức hoặc áp dụng các chế độ ăn thiếu cơ sở khoa học, khiến cơ thể suy kiệt nhanh hơn.

Nhiều nghiên cứu cho thấy người bệnh được đánh giá và can thiệp dinh dưỡng sớm có khả năng đáp ứng điều trị tốt hơn, giảm biến chứng, rút ngắn thời gian nằm viện và cải thiện chất lượng cuộc sống. Vì vậy, dinh dưỡng đã trở thành một phần quan trọng trong chiến lược điều trị toàn diện.

Tại Bệnh viện K, các chuyên gia Khoa Dinh dưỡng lâm sàng tư vấn chế độ ăn bệnh lý hằng ngày cho người bệnh, đặc biệt áp dụng với 100% người bệnh sau phẫu thuật ung thư tiêu hóa. Người bệnh được hướng dẫn chế độ ăn phù hợp, vận động thể chất và hỗ trợ tâm lý trong suốt quá trình điều trị.

Thời gian tới, Bệnh viện K sẽ tiếp tục duy trì sàng lọc nguy cơ suy dinh dưỡng cho toàn bộ người bệnh ngay từ khi nhập viện, tăng cường phối hợp giữa bác sỹ điều trị, bác sỹ dinh dưỡng và điều dưỡng để xây dựng kế hoạch dinh dưỡng cá thể hóa, đồng thời đẩy mạnh truyền thông giúp người bệnh và người nhà thực hành dinh dưỡng đúng cách.

Các bác sỹ khuyến cáo người bệnh không tự ý áp dụng các chế độ ăn kiêng cực đoan hoặc loại bỏ các nhóm thực phẩm thiết yếu nếu không có chỉ định của bác sỹ. Thực đơn cần đa dạng, cân đối, ưu tiên thực phẩm giàu năng lượng và protein để bảo vệ khối cơ, tăng khả năng hồi phục.

Ngay khi xuất hiện các dấu hiệu như sụt cân, ăn uống kém, mệt mỏi kéo dài hoặc giảm sức cơ, người bệnh cần được bác sỹ dinh dưỡng đánh giá và can thiệp sớm nhằm bảo đảm hiệu quả điều trị.

Việt Nam ghi nhận 177.404 ca ung thư mới và 111.015 ca tử vong trong năm 2024. Tổ chức Y tế Thế giới dự báo số ca ung thư tại Việt Nam có thể tăng thêm 61% vào năm 2050, cho thấy nhu cầu hoàn thiện mô hình điều trị toàn diện, trong đó có chăm sóc dinh dưỡng, ngày càng trở nên cấp thiết.