Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư tại Nghị quyết 172/2024/QH15, ngày 30/11/2024 với nội dung chủ yếu như sau

Lộ đường găng tiến độ

Vừa có thêm những chỉ đạo, định hướng quan trọng để Bộ Xây dựng và các đơn vị liên quan đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị đầu tư Dự án xây dựng tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.

Tại phiên họp thứ sáu của Ban Chỉ đạo các công trình, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt, diễn ra vào cuối tuần trước, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã giao Bộ Xây dựng hoàn thành công tác lập Báo cáo nghiên cứu khả thi Dự án xây dựng tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, chậm nhất trong quý IV/2026.

“Bộ Xây dựng khẩn trương đề xuất lựa chọn công nghệ, hình thức đầu tư với nhiều phương án, tìm ra phương án tối ưu; khuyến khích đầu tư tư nhân; bảo đảm khoa học, minh bạch, lợi ích quốc gia; phòng, chống tham nhũng, tiêu cực”, người đứng đầu Chính phủ chỉ đạo.

Theo Bộ Xây dựng, việc lựa chọn đơn vị tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi hiện được xác định là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, đồng thời là “đường găng” quyết định tiến độ của Dự án xây dựng tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.

Ông Nguyễn Danh Huy, Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho biết, Báo cáo nghiên cứu khả thi sẽ làm rõ các tham số then chốt nhằm xác định chính xác công nghệ, quy mô, hướng tuyến, tổng mức đầu tư, phương án phân chia Dự án thành các dự án thành phần, cũng như thiết kế FEED - thiết kế kỹ thuật tiền triển khai.

“Đây cũng là những cơ sở quan trọng để cấp có thẩm quyền xem xét, lựa chọn hình thức đầu tư, bao gồm đầu tư công, đầu tư theo phương thức PPP và đầu tư kinh doanh, qua đó bảo đảm tính khả thi về tài chính, tiến độ và khả năng, mức độ tham gia của các doanh nghiệp trong nước”, lãnh đạo Bộ Xây dựng cho biết.

Trên thực tế, công tác lập Báo cáo nghiên cứu khả thi Dự án đã chậm khoảng 6 tháng so với mốc tiến độ được Quốc hội đề ra tại Nghị quyết số 172/2024/QH15, ngày 30/11/2024. Điều này khiến thời gian thực tế còn lại cho toàn bộ chuỗi công việc phức tạp, từ lập hồ sơ mời thầu, lựa chọn nhà thầu đến nghiên cứu, thẩm định và phê duyệt, bị nén lại trong khoảng 1 năm.

Trước đó, Bộ Xây dựng đã tham vấn ý kiến của một số nhà thầu tư vấn quốc tế như Systra (Pháp), Oriental Consultants Global Co., Ltd (Nhật Bản)… về công tác lập Báo cáo nghiên cứu khả thi Dự án xây dựng đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.

Kết quả tham vấn cho thấy, thời gian lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, bao gồm việc thực hiện thiết kế FEED thay cho thiết kế cơ sở, đối với một dự án có phạm vi, quy mô đặc biệt lớn như tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, đồng thời là công trình lần đầu tiên triển khai tại Việt Nam, dự kiến kéo dài từ 30 đến 48 tháng.

Chính vì vậy, Bộ Xây dựng cùng đơn vị được giao nhiệm vụ chủ đầu tư lập Báo cáo nghiên cứu khả thi Dự án được yêu cầu phải nỗ lực cao độ, đồng thời báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, ban hành các cơ chế mang tính đột phá, vừa rút ngắn tiến độ, vừa bảo đảm chất lượng nghiên cứu.

Trước đó, Dự án cũng ghi nhận thêm một bước tiến quan trọng khi vào đầu tháng 1/2026, đơn vị chủ đầu tư lập Báo cáo nghiên cứu khả thi đã lựa chọn được tư vấn hỗ trợ quản lý Dự án (Gói thầu TV-01).

Cụ thể, Liên danh EVRC - Europe Vietnam Railway Consortium, với nòng cốt là các doanh nghiệp đến từ Pháp và Tây Ban Nha - hai quốc gia có hệ thống đường sắt tốc độ cao phát triển hàng đầu châu Âu đã được lựa chọn để thực hiện Gói thầu TV-01.

Liên danh EVRC - Europe Vietnam Railway Consortium có nhiệm vụ hỗ trợ Ban quản lý Dự án Thăng Long tổ chức lập nhiệm vụ, dự toán, hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu để lựa chọn nhà thầu tư vấn khảo sát, lập Báo cáo nghiên cứu khả thi; hỗ trợ chủ đầu tư quản lý hợp đồng các gói thầu trong giai đoạn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi; tư vấn, hỗ trợ lựa chọn công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật; đồng thời tham gia cùng chủ đầu tư giải trình với cấp có thẩm quyền và các cơ quan, đơn vị liên quan về các nội dung của bước lập Báo cáo nghiên cứu khả thi Dự án.

“Đơn vị tư vấn đã trình chủ đầu tư sơ đồ tổ chức và kế hoạch huy động nhân sự, đồng thời sẽ hoàn thành báo cáo đầu kỳ trước ngày 12/2/2026”, ông Phùng Tuấn Sơn, Phó giám đốc Ban Quản lý dự án Thăng Long cho biết.

Mặt bằng đi trước

Một bước tiến quan trọng khác của Dự án xây dựng tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam liên quan đến công tác xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn.

Theo ông Nguyễn Danh Huy, Thứ trưởng Bộ Xây dựng, tính đến cuối tháng 1/2026, Bộ Xây dựng đã tổ chức xây dựng, Bộ Khoa học và Công nghệ đã thẩm định, ban hành và công bố hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn cho đường sắt tốc độ cao, với tốc độ thiết kế từ 200 - 350 km/h.

Cụ thể, hệ thống này gồm 9 quy chuẩn về xây dựng kết cấu hạ tầng áp dụng cho đường sắt tốc độ cao; 219 tiêu chuẩn TCVN về chuyên ngành đường sắt và xây dựng; 37 tiêu chuẩn chung TCVN; 146 tiêu chuẩn châu Âu, quốc tế và 118 tiêu chuẩn Trung Quốc.

“Trong quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, đơn vị tư vấn có trách nhiệm tiếp tục rà soát, cập nhật và đề xuất bổ sung các tiêu chuẩn cần áp dụng cho Dự án”, lãnh đạo Bộ Xây dựng cho biết.

Thực hiện phương châm “mặt bằng đi trước”, Ban Quản lý Dự án Thăng Long đã bàn giao hồ sơ tọa độ tim tuyến và ranh giới giải phóng mặt bằng theo thiết kế sơ bộ cho 15 địa phương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).

Tất cả các địa phương có tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam đi qua đã thành lập Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng, ban hành kế hoạch triển khai, rà soát nhu cầu tái định cư và dự kiến khởi công các khu tái định cư vào dịp 19/8/2025.

Toàn bộ 15/15 địa phương đã xác định tổng số khu tái định cư phục vụ Dự án là 375 khu. Đáng chú ý, EVN đã thành lập Ban Chỉ đạo cung cấp điện nguồn và di dời công trình điện, giao nhiệm vụ cho các tổng công ty thành viên tiến hành rà soát, kiểm đếm và lập phương án di dời các công trình điện bị ảnh hưởng; đồng thời đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ kế hoạch triển khai di dời các công trình điện từ 110kV trở lên và cử nhân sự tham gia Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng tại các địa phương.

Liên quan đến công tác giải ngân phục vụ giải phóng mặt bằng, theo Ban Quản lý Dự án Thăng Long, Dự án được giao kế hoạch vốn năm 2025 với giá trị 2.401 tỷ đồng; trong đó, chủ đầu tư đã phân bổ cho các địa phương 2.367 tỷ đồng để triển khai. Tính đến cuối tháng 1/2026, các địa phương đã giải ngân được 478,633 tỷ đồng vốn giải phóng mặt bằng.

Theo Ban Quản lý Dự án Thăng Long, phạm vi giải phóng mặt bằng theo ranh giới sơ bộ của hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi Dự án ảnh hưởng đến nhiều công trình văn hóa, tôn giáo, khu tâm linh, di tích lịch sử, khu bảo tồn, khu tái định cư mới xây dựng và các khu dân cư đông đúc.

“Một số địa phương đã đề nghị điều chỉnh hướng tuyến, điều chỉnh hoặc bổ sung các công trình trên tuyến như thêm ga, điều chỉnh vị trí ga, trạm bảo dưỡng… Việc cập nhật các nội dung này cần có thời gian rà soát, đánh giá kỹ lưỡng, do đó ít nhiều ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân đối với các hạng mục giải phóng mặt bằng”, đại diện Ban Quản lý Dự án Thăng Long cho biết.