Số liệu trên cho thấy sự chênh lệch lớn trong khả năng tiếp cận thuốc mới giữa các quốc gia, phản ánh khác biệt về thể chế, năng lực phê duyệt, và đầu tư R&D. Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia có mức tiếp cận thấp, đặt ra yêu cầu cấp bách về cải cách chính sách để người dân sớm tiếp cận được các tiến bộ y học mới nhất.

Để giúp người dân có cơ hội nâng cao sức khỏe thông qua việc tiếp cận với các loại thuốc mới, tiên tiến một số quốc gia đã có những cơ chế hỗ trợ đặc biệt.

Theo Báo cáo của IQVIA MIDAS, tại Hồng Kông, những cải tiến trong quy định đã giúp đẩy nhanh quá trình phê duyệt thuốc đổi mới và nâng cao tiêu chuẩn đánh giá theo hướng tiệm cận với các cơ quan quản lý uy tín quốc tế như Hoa Kỳ, Canada, châu Âu, Nhật Bản và Úc. Việc mở rộng cơ chế phê duyệt “1+”, cho phép chấp thuận thuốc dựa trên bằng chứng đã được đăng ký tại một quốc gia tham chiếu duy nhất, cùng với phạm vi chi trả bảo hiểm y tế được mở rộng, đang góp phần cải thiện khả năng tiếp cận các sản phẩm dược phẩm tiên tiến.

Tương tự, Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản (MHLW) đã triển khai chính sách ưu đãi “ra mắt sớm” và miễn thuế đối với tài sản sở hữu trí tuệ, bắt đầu từ tháng 4 năm 2025 trong thời hạn bảy năm. Các điều chỉnh liên quan đến cơ chế duy trì giá và ưu đãi sau khi ra mắt sẽ giúp bảo vệ mức giá của các loại thuốc đổi mới trong suốt thời gian còn hiệu lực bằng sáng chế. Bên cạnh đó, cơ chế phê duyệt nhanh theo hệ thống Sakigake cũng đã được chính thức hóa nhằm tăng cường khả năng tiếp cận.

Bài toán tiếp cận thuốc tại Việt Nam không đơn thuần là vấn đề thị trường, mà nằm ở cơ chế thử nghiệm lâm sàng, chính sách phê duyệt và năng lực nội tại của ngành dược trong nước. Khi tỷ lệ già hóa dân số ngày càng tăng – dự báo đạt 25% vào năm 2040, và tỷ lệ mắc các bệnh không lây nhiễm chiếm tới 77% gánh nặng bệnh tật – thì sự chậm trễ trong tiếp cận thuốc không chỉ làm suy giảm chất lượng sống, mà còn tạo gánh nặng lên hệ thống y tế và ngân sách nhà nước.

Chính vì vậy, Diễn đàn Đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực y tế được tổ chức vào ngày mai, 6/6 là cơ hội quan trọng để các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý, chuyên gia trong và ngoài nước, doanh nghiệp y dược, doanh nghiệp công nghệ, các cơ sở khám chữa bệnh… cùng nhau tìm lời giải hữu hiệu nhất cho công tác chăm sóc sức khỏe người dân Việt Nam, giúp người dân được chăm sóc y tế tốt hơn nữa.

Tại diễn đàn, các khách mời sẽ cùng phân tích và đề xuất các giải pháp từ chính sách cho đến công nghệ. Trong đó, AI được kỳ vọng là công cụ giúp tối ưu hóa quá trình sàng lọc dữ liệu, dự đoán hiệu quả thuốc, và tăng tính khả thi trong thiết kế thử nghiệm lâm sàng – giúp giảm chi phí và thời gian phát triển thuốc tới 30 - 50% so với hiện nay.

Việt Nam cần một hệ sinh thái R&D hoàn chỉnh, từ hạ tầng phòng thí nghiệm, chính sách tài chính khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, cho đến hành lang pháp lý thông thoáng, chuẩn mực quốc tế. Diễn đàn ngày mai sẽ không chỉ “nói về giải pháp” - mà là nơi các giải pháp được đồng kiến tạo để người dân Việt Nam được sớm tiếp cận y học tiên tiến toàn cầu.