Những tạng hiến sau đó được vận chuyển khẩn trương tới nhiều bệnh viện trên cả nước, tạo nên một hành trình nối liền Bắc - Trung - Nam bằng sự phối hợp của y tế, hàng không và trên hết là nghĩa cử nhân văn của một gia đình giữa thời khắc đau đớn nhất.

Hành trình xuyên Việt của những mảnh ghép sự sống

Rạng sáng ngày 1/10/2026, lúc phần lớn thành phố còn chìm trong giấc ngủ, Khoa Cấp cứu, Bệnh viện E tiếp nhận một người bệnh đuối nước trong tình trạng hôn mê sâu, tím tái toàn thân, ngừng thở và không bắt được mạch, mở đầu cho cuộc chạy đua sinh tử mà từng phút trôi qua đều có thể quyết định cơ hội sống còn.

Một gia đình đã phải nói lời từ biệt với người thân, nhưng từ nỗi đau ấy, 6 người bệnh khác lại có thêm cơ hội được tiếp tục sống.

Ngay khi người bệnh được đưa vào khoa lúc 0 giờ 23 phút, quy trình "báo động đỏ" toàn viện được kích hoạt, các bác sỹ lập tức tiến hành hồi sức ngừng tuần hoàn bằng ép tim ngoài lồng ngực liên tục, sử dụng thuốc trợ tim và sốc điện chuyển nhịp với mục tiêu duy nhất là đưa trái tim trở lại nhịp đập tự nhiên trong thời gian ngắn nhất có thể.

Sau những nỗ lực cấp cứu khẩn trương, trái tim người bệnh đã đập trở lại, nhưng quãng thời gian thiếu oxy trước đó đã để lại hậu quả đặc biệt nặng nề, không chỉ đối với não và phổi mà còn đe dọa chức năng của nhiều cơ quan quan trọng trong cơ thể.

Bệnh viện E nhanh chóng tổ chức hội chẩn liên chuyên khoa với sự tham gia của các đơn vị Cấp cứu, Hồi sức tích cực, Tim mạch, Chẩn đoán hình ảnh cùng nhiều chuyên gia đầu ngành, trong đó có GS-TS.Nguyễn Quốc Kính, Chủ tịch Hội Gây mê Hồi sức Việt Nam, GS-TS.Nguyễn Gia Bình, Chủ tịch Hội Hồi sức cấp cứu và chống độc Việt Nam, nhằm tìm kiếm phương án điều trị tối ưu cho một tình trạng lâm sàng đặc biệt nghiêm trọng.

Những phương tiện hồi sức hiện đại nhất được huy động, từ hệ thống VA-ECMO hỗ trợ tuần hoàn và hô hấp, lọc máu liên tục đến kỹ thuật hạ thân nhiệt chỉ huy bảo vệ não, với hy vọng có thể níu giữ thêm cơ hội cho người bệnh trong bối cảnh chức năng nhiều cơ quan đang bị đe dọa bởi tình trạng thiếu oxy kéo dài.

Theo Ths.Lê Thị Thương, Khoa Hồi sức tích cực nội khoa và chống độc, dù trái tim đã được tái lập nhịp đập, tuần hoàn của người bệnh vẫn suy giảm nghiêm trọng, kèm theo tổn thương đa cơ quan, vì vậy VA-ECMO được chỉ định khẩn cấp để duy trì dòng máu và áp lực tưới máu đến các cơ quan thiết yếu, qua đó hạn chế thêm tổn thương tế bào do thiếu oxy.

Nhờ sự hỗ trợ liên tục của hệ thống ECMO cùng các biện pháp hồi sức tích cực, chức năng tim và thận từng bước được cải thiện, liều thuốc vận mạch được giảm tối đa, song tổn thương não và phổi do đuối nước kéo dài đã vượt quá khả năng hồi phục.

Những cuộc hội chẩn tiếp tục diễn ra liên tục suốt ngày đêm, mọi phương án điều trị có thể áp dụng đều được cân nhắc và triển khai, nhưng trước tổn thương não quá nặng và không còn khả năng hồi phục, các chuyên gia đã đi đến kết luận người bệnh rơi vào tình trạng chết não.

Trong thời khắc đau đớn nhất, gia đình đứng trước một quyết định gần như không ai mong mình phải đối diện, nhưng sau quá trình được các bác sỹ tư vấn đầy đủ, đến ngày 2/10, người thân đã đồng ý hiến mô, tạng của người bệnh để trao cơ hội sống cho những bệnh nhân khác đang chờ ghép.

Quyết định ấy càng trở nên xúc động hơn bởi, theo chia sẻ của gia đình, đây cũng chính là tâm nguyện mà người bệnh từng bày tỏ lúc còn sống, rằng nếu một ngày không còn có thể tiếp tục cuộc đời mình, anh mong một phần cơ thể vẫn có thể được trao lại để cứu giúp người khác.

Gia đình đã thay anh hoàn thành tâm nguyện ấy. Từ khoảnh khắc đó, hành trình cứu một người khép lại, nhưng một hành trình khác lại bắt đầu, gấp gáp không kém, bởi mỗi mô, tạng được hiến đều có giới hạn thời gian bảo quản rất chặt chẽ và chỉ có thể mang lại cơ hội sống nếu được lấy, vận chuyển và ghép trong "thời gian vàng".

Rạng sáng ngày 4/10, Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người phối hợp cùng Ban lãnh đạo Bệnh viện E tổ chức cuộc họp trực tuyến khẩn cấp với các đầu cầu Bắc - Trung - Nam để thống nhất phương án phân bổ, vận chuyển và ghép các tạng hiến, đồng thời chuẩn bị những ê-kíp chuyên môn phù hợp cho từng ca ghép ở các bệnh viện tiếp nhận.

Khoảng 10 giờ 13 phút ngày 4/10, trái tim của người hiến được lấy ra và nhanh chóng chuyển tới Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức để ghép cho một bệnh nhi suy tim nặng, đang phải thở máy và phụ thuộc hệ thống ECMO tại đơn vị hồi sức tim.

Sau đó, lá gan được chuyển tới Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, hai quả thận được phân bổ để ghép tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định và Bệnh viện Trung ương Huế, trong khi hai giác mạc được chuyển đến Bệnh viện Mắt Trung ương, mở ra cơ hội sống và phục hồi chức năng cho tổng cộng 6 người bệnh.

Để những "mảnh ghép sự sống" có thể vượt qua quãng đường hàng nghìn cây số trong thời gian ngắn nhất, cùng ngày, Vietnam Airlines triển khai một cuộc vận chuyển đặc biệt, kết nối Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM, phối hợp chặt chẽ với lực lượng y tế để bảo đảm từng chặng di chuyển không làm lỡ mất khoảng thời gian quý giá dành cho việc ghép tạng.

Ngay sau khi nhận đề nghị khẩn từ Trung tâm Điều phối Ghép tạng Quốc gia, hãng hàng không đã điều chỉnh lịch trình và ưu tiên tối đa cho các ê-kíp chuyên môn cùng mô, tạng hiến, giúp rút ngắn từng khâu di chuyển trong hành trình vốn được tính bằng phút.

Trong ngày 4/10, chuyến bay VN7050 rời Đà Nẵng lúc 6 giờ 05 phút và chuyến VN218 rời TP.HCM lúc 18 giờ 30 phút đưa các chuyên gia về Hà Nội thực hiện công việc chuyên môn, trong khi ngay sau quá trình lấy tạng, ê-kíp cùng mô, tạng được bảo quản nghiêm ngặt tiếp tục lên chuyến VN161 rời Hà Nội đi Đà Nẵng lúc 12 giờ 40 phút.

Khoảng cách hàng nghìn cây số giữa Bắc - Trung - Nam trong ngày 4/10 vì thế không còn chỉ là những con số trên bản đồ, mà được nối lại bằng từng ca phẫu thuật, từng chuyến bay khẩn cấp, từng bàn tay của các bác sỹ, điều dưỡng, nhân viên hàng không và trên hết là quyết định nhân văn của một gia đình đã biến mất mát của riêng mình thành cơ hội sống cho nhiều người khác.

Sự sống của một con người đã dừng lại, nhưng những phần cơ thể anh để lại vẫn tiếp tục hiện diện trong những cuộc đời khác, để từ đó câu chuyện về hiến tạng không chỉ được nhắc đến bằng sự mất mát, mà còn bằng cách một con người, ngay cả sau phút cuối, vẫn có thể trao đi sự sống

Hẹp động mạch cảnh có thể là "cảnh báo sớm" của đột quỵ

Hẹp động mạch cảnh có thể tiến triển âm thầm nhưng là một trong những nguyên nhân quan trọng gây đột quỵ thiếu máu não. Đáng lưu ý, ở người bệnh đã xuất hiện cơn thiếu máu não thoáng qua, nguy cơ đột quỵ tái phát trong những ngày đầu có thể tăng cao nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Động mạch cảnh là hai mạch máu lớn chạy dọc hai bên cổ, có nhiệm vụ đưa máu từ tim lên não. Hẹp động mạch cảnh xảy ra khi lòng mạch bị thu hẹp, thường gặp nhất tại vị trí chia đôi giữa động mạch cảnh chung và động mạch cảnh trong, chủ yếu do xơ vữa động mạch.

Tuổi cao, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu và hút thuốc lá là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ xơ vữa. Khi lớp nội mạc thành mạch bị tổn thương, cholesterol, đặc biệt là LDL-cholesterol, có thể lắng đọng cùng phản ứng viêm, tạo thành mảng xơ vữa và khiến lòng mạch ngày càng hẹp.

Không chỉ làm giảm lượng máu lên não, mảng xơ vữa còn có thể nứt vỡ, tạo huyết khối hoặc các mảnh vụn theo dòng máu lên não, gây tắc động mạch và dẫn tới đột quỵ thiếu máu não.

Theo TS, bác sỹ Bùi Nguyên Tùng, Viện Tim mạch, Bệnh viện Bạch Mai, khoảng 15-20% trường hợp nhồi máu não có liên quan đến xơ vữa động mạch cảnh.

Dữ liệu trên 1.191 người bệnh bị cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc nhồi máu não tại Bệnh viện Bạch Mai cho thấy 5,2% trường hợp bị hẹp động mạch cảnh từ 50% trở lên ở cùng bên với vùng não tổn thương.

Nam giới có nguy cơ gặp tình trạng này cao hơn nữ giới khoảng 4-5 lần. Cứ tăng thêm 10 tuổi, nguy cơ hẹp động mạch cảnh tăng khoảng 1,5 lần. Người từng bị đột quỵ cũng có khả năng mắc bệnh cao gấp khoảng 2 lần so với người không có tiền sử.

Hẹp động mạch cảnh được chia thành hai nhóm có triệu chứng và không có triệu chứng. Nhóm không có triệu chứng thường dễ bị bỏ sót bởi người bệnh có thể hoàn toàn không nhận thấy bất thường và chỉ phát hiện tình cờ qua thăm khám.

Hẹp động mạch cảnh có triệu chứng được xác định ở người từng bị nhồi máu não hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua thuộc vùng động mạch bị hẹp trong vòng 6 tháng gần đây.

Cơn thiếu máu não thoáng qua có thể gây các biểu hiện tương tự đột quỵ như yếu hoặc tê một bên cơ thể, méo miệng, nói khó hoặc mù thoáng qua một mắt. Triệu chứng đôi khi chỉ kéo dài vài phút đến dưới một giờ rồi tự hết hoàn toàn.

Tuy nhiên, việc triệu chứng biến mất không có nghĩa nguy cơ đã qua. TS.Nguyễn Tiến Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, ở người bệnh hẹp động mạch cảnh đã có triệu chứng nhưng chỉ điều trị bằng thuốc, nguy cơ đột quỵ tái phát trong vòng 14 ngày đầu có thể khoảng 11,5%, tương đương cứ khoảng 9 người có một người bị đột quỵ trở lại.

Do đó, người xuất hiện đột ngột các dấu hiệu như yếu hoặc tê một bên mặt, tay, chân; méo miệng; nói khó; mờ hoặc mất thị lực một mắt như có "tấm rèm che" cần đến ngay cơ sở y tế có khả năng điều trị đột quỵ hoặc gọi 115. Ngay cả khi triệu chứng tự hết sau vài phút, người bệnh vẫn cần được kiểm tra sớm.

Theo TS.Bùi Nguyên Tùng, người từng có cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc nhồi máu não cần được sàng lọc bệnh lý động mạch cảnh theo khuyến cáo. Những người lớn tuổi, nam giới, người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá hoặc từng bị đột quỵ cũng nên khám sức khỏe định kỳ và trao đổi với bác sỹ về việc tầm soát tổn thương động mạch cảnh.

Một nghiên cứu lớn trên những người hẹp động mạch cảnh từ 70% trở lên nhưng chưa có triệu chứng cho thấy sau 4 năm, cứ 100 người chỉ điều trị bằng thuốc có khoảng 6 người bị đột quỵ hoặc tử vong, trong khi tỷ lệ này ở nhóm được can thiệp tái thông bằng đặt stent hoặc phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh là gần 3 người.

Với người hẹp dưới 70% và chưa có triệu chứng, điều trị thuốc kết hợp tái khám, siêu âm định kỳ giúp theo dõi tiến triển của bệnh và kịp thời điều chỉnh phương án điều trị.

Theo TS.Nguyễn Tiến Dũng, những người có cơn thiếu máu não thoáng qua, mù thoáng qua một mắt, yếu liệt tay chân, nói khó hoặc xuất hiện bất thường thần kinh cần được kiểm tra động mạch cảnh sớm. Việc phát hiện đúng nguyên nhân không chỉ giúp điều trị tổn thương hiện tại mà còn có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa một cơn đột quỵ tiếp theo.

Tăng huyết áp khó kiểm soát ở người trẻ, phát hiện u tuyến thượng thận

Tăng huyết áp từ khi còn trẻ, dùng thuốc nhưng khó kiểm soát, một phụ nữ 38 tuổi được phát hiện cường aldosterone nguyên phát kèm u tuyến thượng thận. Sau phẫu thuật, huyết áp cải thiện rõ và số thuốc hạ áp giảm đáng kể.

Hai năm trước, chị Vy được chẩn đoán tăng huyết áp nhưng dùng thuốc không đều và chưa được tầm soát nguyên nhân. Gần đây, chị xuất hiện đau đầu lan ra sau gáy, buồn nôn, huyết áp tăng lên 220/100 mmHg, nhịp tim 100-110 lần/phút. Dù uống thuốc theo đơn cũ, tình trạng không cải thiện nên chị đến viện thăm khám.

Bác sỹ Đỗ Anh Tuấn, khoa Nội Tim mạch 1, chuyên khoa tim mạch khi thăm khám cho bệnh nhân cho biết, bệnh nhân còn trẻ nhưng huyết áp cao khó kiểm soát nên các bác sỹ nghĩ đến khả năng tăng huyết áp thứ phát. Đây là tình trạng tăng huyết áp do một nguyên nhân xác định, thường liên quan đến bệnh lý chủ mô thận, hẹp động mạch thận, rối loạn nội tiết hoặc một số loại thuốc.

Kết quả xét nghiệm cho thấy chị Vy bị cường aldosterone nguyên phát, tức tuyến thượng thận sản xuất quá nhiều hormone aldosterone. Chụp CT bụng phát hiện khối u ở tuyến thượng thận phải, kích thước 15 x 8 mm. Aldosterone là hormone được sản xuất ở vỏ tuyến thượng thận, có vai trò điều hòa natri, kali và thể tích dịch trong cơ thể. Khi hormone này tăng quá mức, thận giữ nhiều natri và nước, đồng thời tăng thải kali, khiến huyết áp tăng và có thể gây hạ kali máu.

Trong giai đoạn đầu, chị Vy được điều trị bằng 4 loại thuốc hạ áp, trong đó có thuốc đối kháng tác dụng của aldosterone, đồng thời bổ sung kali và điều chỉnh rối loạn điện giải. Sau điều trị, huyết áp giảm về khoảng 120/80 mmHg, nhịp tim còn khoảng 80 lần/phút.

Sau khi đánh giá đầy đủ nguyên nhân và vị trí tổn thương, bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật nội soi cắt toàn bộ tuyến thượng thận phải chứa khối u. Kết quả giải phẫu bệnh xác định đây là u tuyến vỏ thượng thận lành tính.

Sau phẫu thuật, huyết áp của bệnh nhân cải thiện rõ và chỉ còn phải sử dụng một loại thuốc hạ áp. Các bác sỹ tiếp tục theo dõi kali máu và các chỉ số nội tiết. Sức khỏe ổn định, bệnh nhân được xuất viện sau 3 ngày.

Các bác sỹ khuyến cáo người trẻ bị tăng huyết áp, huyết áp trên 180/120 mmHg, khó kiểm soát hoặc cần dùng nhiều loại thuốc, có hạ kali máu không rõ nguyên nhân, hoặc tình cờ phát hiện khối u tuyến thượng thận nên được thăm khám chuyên sâu để tìm nguyên nhân tăng huyết áp thứ phát và điều trị sớm.