Tăng tốc nguồn điện và lưới điện cho giai đoạn tăng trưởng mới

Nhu cầu điện của nền kinh tế đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mới khi mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số được đặt ra cho giai đoạn tới. Điều này đồng nghĩa với việc hệ thống điện không chỉ cần đủ điện cho hiện tại mà còn phải chuẩn bị năng lực cung ứng cho những năm tiếp theo.

Trong bối cảnh đó, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đang triển khai đồng thời hàng chục dự án nguồn điện và lưới điện trọng điểm trên phạm vi cả nước nhằm thực hiện các mục tiêu của Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Cảng tiếp nhận than của Nhà máy nhiệt điện Quảng Trạch I. Ảnh: Nguyễn Tuấn.

Ở nhóm nguồn điện, Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch I đang là dự án tiến gần nhất tới đích khi tổ máy số 1 đã đốt than lần đầu ngày 6/5/2026 và đang chạy thử nghiệm, phấn đấu phát điện thương mại trong quý III năm nay, trong khi tổ máy số 2 dự kiến vận hành trong quý IV/2026. Đây được xem là một trong những nguồn điện nền quan trọng của khu vực miền Trung trong giai đoạn tới.

Song song với đó, EVN đang triển khai các dự án LNG Quảng Trạch II và III, dự án chuyển đổi nhiên liệu Nhà máy Nhiệt điện Ô Môn I sử dụng khí Lô B, cùng nhiều dự án thủy điện mở rộng như Tuyên Quang, Sê San 3, Sê San 4, Đa Nhim, Srêpốk 3 và Buôn Kuốp mở rộng.

Các dự án thủy điện tích năng như Bác Ái hay Đơn Dương cũng đang được thúc đẩy nhằm tạo nguồn lưu trữ năng lượng cho hệ thống điện có tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng lớn.

Đặc biệt, Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 đang từng bước được tái khởi động và được kỳ vọng sẽ trở thành nguồn điện nền chiến lược của Việt Nam trong dài hạn. EVN hiện tiếp tục hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh chủ trương đầu tư và giải trình với Hội đồng thẩm định Nhà nước để thúc đẩy dự án.

Nếu nguồn điện là câu chuyện của sản xuất thì lưới điện lại là điều kiện để các nguồn điện có thể đi vào vận hành và truyền tải đến nơi tiêu thụ. Vì vậy, quy mô đầu tư lưới điện của EVN hiện không kém phần đồ sộ.

Chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, các đơn vị đã khởi công 65 công trình lưới điện từ 110 - 500 kV và đóng điện 81 công trình. Hàng loạt dự án trọng điểm đang được triển khai như đường dây 500 kV Nho Quan - Phủ Lý - Thường Tín, các công trình nhập khẩu điện từ Lào và Trung Quốc, hệ thống truyền tải khu vực Tây Bắc, các dự án tăng cường năng lực truyền tải cho Hà Nội, TP HCM và các trung tâm phụ tải lớn.

Đáng chú ý, cùng với các đường dây truyền thống, EVN cũng đã bắt đầu nghiên cứu phương án đầu tư công nghệ truyền tải một chiều điện áp cao HVDC nhằm chuẩn bị cho giai đoạn phát triển mới của hệ thống điện quốc gia với quy mô ngày càng lớn và khoảng cách truyền tải ngày càng xa.

Mặt bằng, vốn và thủ tục tiếp tục là những điểm nghẽn lớn

Dù khối lượng đầu tư rất lớn, tiến độ nhiều dự án vẫn đang chịu tác động bởi những khó khăn mang tính hệ thống mà riêng EVN khó có thể tự giải quyết.

Vướng mắc phổ biến nhất vẫn là công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng.

Cầu Hiếu Liêm tại Dự án thuỷ điện Trị An mở rộng vẫn đang vướng đường dẫn. Ảnh: EVN.

Tại Dự án Thủy điện Trị An mở rộng hiện vẫn chưa thể triển khai đồng bộ do còn vướng mặt bằng khu vực đường ống áp lực và đường dẫn cầu Hiếu Liêm dù đã cơ bản hoàn thành đào Hố móng nhà máy, trong tháng bắt đầu đổ bê tông bù.

Đường dây 220 kV Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 - Trạm biến áp 500 kV Long Thành vẫn còn 5 vị trí móng chưa bàn giao mặt bằng, ảnh hưởng trực tiếp tới tiến độ đồng bộ với Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 đã vào hoạt động. Ở dự án 500 kV Nho Quan - Phủ Lý - Thường Tín vẫn còn 6 khoảng néo chưa được bàn giao khiến tiến độ đóng điện phải lùi sang quý III/2026.

Một số dự án khác lại vướng quy hoạch và thủ tục đầu tư. Trạm biến áp 220 kV Văn Điển hiện phải tạm dừng do chồng lấn với quy hoạch khu đô thị thể thao Olympic của Hà Nội. Nhiều dự án lưới điện 500 kV mới vẫn đang trong quá trình thỏa thuận hướng tuyến, hoàn thiện chủ trương đầu tư hoặc báo cáo nghiên cứu khả thi.

Đối với nhóm dự án nhiệt điện khí, khó khăn lớn nhất lại nằm ở nguồn nhiên liệu đầu vào. Hai dự án Nhà máy điện khí Dung Quất I và III hiện chưa thể triển khai do chưa xác định được thời điểm cấp khí từ mỏ Cá Voi Xanh. Điều này không chỉ ảnh hưởng tới tiến độ dự án mà còn kéo theo khó khăn trong giải phóng mặt bằng và chuẩn bị hạ tầng nhà máy.

Với Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1, thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở cơ chế huy động vốn và các thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư. Theo đánh giá của EVN, đây là dự án có quy mô đặc biệt lớn, đòi hỏi các cơ chế tín dụng, bảo lãnh và huy động vốn đặc thù nếu muốn bảo đảm tiến độ theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh.

Một bài toán khác đang nổi lên là vốn đầu tư. Khi hàng loạt dự án nguồn điện, lưới điện 500 kV, điện hạt nhân, điện khí LNG và thủy điện tích năng được triển khai đồng thời, nhu cầu vốn của ngành điện sẽ tăng rất mạnh trong giai đoạn 2026-2030.

Trong khi đó, nhiều dự án điện có vòng đời đầu tư dài, thời gian thu hồi vốn kéo dài hàng chục năm và yêu cầu tỷ lệ vốn chủ sở hữu lớn. Nếu không sớm có cơ chế bổ sung vốn, mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng và tháo gỡ các rào cản pháp lý, áp lực đầu tư của EVN sẽ ngày càng lớn.

Thực tế cho thấy, bài toán bảo đảm điện trong giai đoạn tăng trưởng cao không còn đơn thuần là câu chuyện vận hành hệ thống điện, mà đã trở thành bài toán về năng lực đầu tư quốc gia. Mỗi dự án chậm tiến độ không chỉ là câu chuyện của riêng ngành điện mà có thể trở thành điểm nghẽn đối với tăng trưởng kinh tế trong những năm tới.