Bộ trưởng Trần Hồng Minh trao đổi, động viên người lao động trên công trường mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận.

Trong chuyến kiểm tra Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận ngày 14/6, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh không chỉ quan tâm đến tiến độ, nguồn vật liệu hay công nghệ thi công, mà còn đặt ra một vấn đề căn cơ của ngành hạ tầng: phát triển doanh nghiệp bền vững phải bắt đầu từ phát triển con người.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, thách thức của ngành xây dựng hạ tầng hiện nay không chỉ là thiếu nhân lực. Điều quan trọng hơn là làm sao để người lao động lựa chọn được môi trường làm việc phù hợp, có điều kiện học nghề, nâng cao tay nghề, phát triển bản thân và xây dựng một con đường nghề nghiệp ổn định, bền vững, thay vì liên tục dịch chuyển theo những lợi ích ngắn hạn trước mắt.

Bộ trưởng cũng dẫn chứng thực tế có những trường hợp từng nghỉ việc tại Đèo Cả, sau đó chuyển sang một số đơn vị khác rồi tiếp tục dịch chuyển qua nhiều doanh nghiệp.

Theo ông, nếu người lao động không đủ kiên định để gắn bó với một môi trường làm việc trong thời gian đủ dài nhằm tích lũy năng lực, kinh nghiệm và uy tín nghề nghiệp thì đến một thời điểm sẽ rất khó để bất kỳ đơn vị nào yên tâm giao việc và sử dụng lâu dài.

Việc "đứng núi này trông núi nọ" có thể giúp người lao động cải thiện thu nhập trong ngắn hạn. Nhưng nếu trở thành một thói quen, cái mất lớn nhất không chỉ là một vị trí việc làm, mà còn là uy tín nghề nghiệp và niềm tin của tổ chức sử dụng lao động.

Trong lĩnh vực xây dựng hạ tầng, tay nghề không thể tích lũy trong ngày một ngày hai. Một công nhân vận hành thiết bị, một kỹ sư hiện trường hay một cán bộ kỹ thuật chỉ thực sự trưởng thành khi được rèn luyện liên tục qua nhiều công trình, được giao những nhiệm vụ ngày càng khó hơn và làm việc trong môi trường có tính kỷ luật cao.

Vì vậy, khi lựa chọn nơi làm việc, người lao động không nên chỉ nhìn vào mức lương của một vài tháng hay một dự án cụ thể. Điều quan trọng hơn là doanh nghiệp đó có đủ điều kiện để phát triển nghề nghiệp lâu dài hay không; có môi trường học nghề, rèn nghề, có cơ hội thăng tiến và có nguồn việc ổn định trong nhiều năm hay không.

Thực tế cho thấy, mức lương cao theo thời vụ có thể mang lại lợi ích trước mắt nhưng chưa chắc bảo đảm tương lai bền vững. Khi công trình kết thúc hoặc nhu cầu lao động giảm, người lao động lại phải tìm việc mới, thích nghi với môi trường mới và bắt đầu lại quá trình tích lũy. Ngược lại, tại những doanh nghiệp có chiến lược phát triển dài hạn, người lao động có điều kiện nâng cao chuyên môn, tích lũy kinh nghiệm và từng bước xây dựng sự nghiệp ổn định.

Một nội dung được Bộ trưởng Trần Hồng Minh đánh giá cao là mô hình liên kết Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp mà Tập đoàn Đèo Cả đang triển khai. Trong mô hình này, Nhà nước giữ vai trò định hướng và hoàn thiện cơ chế, nhà trường đào tạo kiến thức nền tảng, còn doanh nghiệp trở thành nơi người học tiếp cận thực tiễn, rèn luyện kỹ năng và hình thành tác phong nghề nghiệp.

Với ngành hạ tầng giao thông, nguồn nhân lực không chỉ là đội ngũ kỹ sư, chuyên gia hay cán bộ quản lý. Đó còn là lực lượng công nhân kỹ thuật, thợ cơ khí, lái máy, công nhân vận hành thiết bị - những người trực tiếp tạo ra sản lượng trên công trường mỗi ngày.

Một dự án hiện đại có thể được trang bị nhiều máy móc, thiết bị tiên tiến, nhưng hiệu quả thi công cuối cùng vẫn phụ thuộc vào trình độ tay nghề, ý thức trách nhiệm và tính kỷ luật của người lao động. Nhiều kỹ năng quan trọng không thể học đầy đủ trong giảng đường, từ vận hành máy móc, bảo dưỡng thiết bị đến xử lý các tình huống phát sinh ngay tại hiện trường.

Từ thực tế đó, mô hình "biến công trường thành giảng đường" được Đèo Cả triển khai tại các dự án như cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh hay mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận được xem là hướng đi phù hợp. Người học không chỉ quan sát máy móc, công nghệ và quy trình thi công mà còn trực tiếp tham gia môi trường sản xuất thực tế, nơi có tiến độ thật, áp lực thật, trách nhiệm thật và sản phẩm thật.

Thông qua các chương trình kiến tập, thực tập, "Học kỳ Đèo Cả", sinh viên, kỹ sư trẻ và công nhân kỹ thuật có cơ hội tiếp cận sớm công nghệ mới, được đào tạo các kỹ năng về an toàn lao động, tổ chức thi công, quản lý công việc và vận hành dự án. Đây là cách rút ngắn khoảng cách giữa nhà trường và công trường, giữa lý thuyết và thực tiễn.

Tại Đèo Cả, mô hình đào tạo thực chiến được xây dựng theo nhiều cấp độ, từ công nhân thực hành, kỹ sư thực chiến đến đội ngũ quản lý chuyên nghiệp. Cốt lõi của mô hình là nguyên tắc "học đi đôi với làm", lựa chọn nhân sự từ thực tiễn công trường, đào tạo để sử dụng và sử dụng để tiếp tục đào tạo.

Người lao động được rèn luyện qua các giai đoạn thử việc, học việc, giúp việc, điều hành công việc và từng bước hình thành tư duy nghề nghiệp. Quá trình đó không chỉ nâng cao tay nghề mà còn bồi đắp bản lĩnh công trường, ý thức kỷ luật và tinh thần gắn bó lâu dài với nghề.

Từ góc nhìn quản lý nhà nước, việc Bộ trưởng Bộ Xây dựng đánh giá cao mô hình liên kết Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp cho thấy yêu cầu mới đối với phát triển nguồn nhân lực ngành hạ tầng. Ngành giao thông không thể chỉ trông chờ vào nguồn nhân lực sẵn có trên thị trường mà cần chủ động tạo nguồn từ nhà trường, đưa người học đến công trường và đào tạo bằng chính thực tiễn sản xuất.

Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận với tổng mức đầu tư hơn 36.100 tỷ đồng không chỉ là một công trình giao thông quan trọng mà còn là môi trường thực tiễn để kiểm chứng hiệu quả của mô hình đào tạo và sử dụng lao động trong ngành hạ tầng.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn đầu tư mạnh mẽ cho hạ tầng với hàng loạt công trình quy mô lớn, câu chuyện giữ chân người lao động cần được nhìn nhận rộng hơn bài toán tiền lương. Thu nhập là yếu tố quan trọng, nhưng môi trường để học nghề, rèn nghề, cơ hội phát triển và niềm tin vào tương lai nghề nghiệp mới là nền tảng để người lao động lựa chọn gắn bó lâu dài.

Đổi việc không sai nếu đó là quyết định có trách nhiệm và được cân nhắc trên một lộ trình nghề nghiệp rõ ràng. Nhưng nếu dịch chuyển liên tục chỉ vì những lợi ích trước mắt, người lao động có thể đánh mất điều quý giá nhất không nằm trên bảng lương: đó là uy tín nghề nghiệp, niềm tin của doanh nghiệp và cơ hội được đào tạo, tích lũy kinh nghiệm để trưởng thành cùng những công trình lớn.