Bước đột phá trong số hóa

Trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu biên giới ngày càng gia tăng về quy mô và tần suất, yêu cầu đặt ra đối với cơ quan Hải quan không chỉ dừng ở kiểm soát mà còn phải bảo đảm tốc độ xử lý nhanh, minh bạch và thuận tiện cho doanh nghiệp.

Trên cơ sở đó, Chi cục Hải quan khu vực VI đã triển khai phương thức thanh toán phí tự động thông qua mã QR code tích hợp trực tiếp trên phần mềm quản lý phương tiện vận tải xuất nhập cảnh.

Công chức Hải quan khu vực VI hỗ trợ doanh nghiệp thao tác trên hệ thống. Ảnh: HQVI.

Đây được xem là một bước tiến cụ thể trong lộ trình chuyển đổi số của ngành Hải quan, không chỉ thay đổi cách thức thanh toán mà còn tái cấu trúc toàn bộ quy trình xử lý hồ sơ theo hướng tự động hóa.

Nếu như trước đây, doanh nghiệp phải thực hiện nhiều khâu trung gian, đối chiếu chứng từ và chờ xác nhận thủ công, thì nay toàn bộ quá trình thanh toán được rút gọn chỉ trong vài thao tác quét mã.

Theo cơ chế mới, người khai hải quan có thể thực hiện thanh toán trực tiếp trên hệ thống thông qua mã QR code được tạo sẵn. Hệ thống thanh toán được kết nối với tài khoản của cơ quan Hải quan tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Lạng Sơn, bảo đảm giao dịch được thực hiện tức thời, chính xác và có thể kiểm soát.

Điểm nổi bật của giải pháp là khả năng đồng bộ trạng thái xử lý theo thời gian thực. Ngay sau khi hoàn tất thanh toán, hệ thống tự động cập nhật trạng thái tờ khai từ “Đỏ” sang “Xanh”, thay thế hoàn toàn khâu xác nhận thủ công trước đây. Điều này không chỉ giúp rút ngắn thời gian thông quan mà còn hạn chế sai sót, loại bỏ các “điểm nghẽn” trong quy trình xử lý.

Việc tích hợp thanh toán điện tử cũng góp phần nâng cao tính minh bạch trong hoạt động công vụ, khi toàn bộ giao dịch được ghi nhận và lưu vết trên hệ thống. Doanh nghiệp có thể chủ động theo dõi trạng thái xử lý, giảm phụ thuộc vào trao đổi trực tiếp, từ đó tiết kiệm thời gian và chi phí tuân thủ.

Từ ngày 1/4/2026, hệ thống được triển khai đồng bộ tại các cửa khẩu trọng điểm gồm Hữu Nghị, Tân Thanh, Chi Ma và Cốc Nam - những địa bàn có lưu lượng phương tiện xuất nhập cảnh lớn nhất khu vực.

Việc áp dụng phương thức thanh toán mới tại các điểm nóng này không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn góp phần khơi thông dòng chảy hàng hóa, giảm áp lực ùn tắc tại cửa khẩu trong các thời điểm cao điểm.

Đáng chú ý, thanh toán qua QR code không phải là một giải pháp đơn lẻ mà là một mắt xích trong tổng thể hệ sinh thái số hóa mà Chi cục Hải quan khu vực VI đang triển khai. Việc số hóa đồng bộ từ khâu khai báo, xử lý đến thanh toán cho thấy cách tiếp cận toàn diện, chuyển từ cải tiến cục bộ sang đổi mới mô hình quản lý.

Tối ưu nguồn lực quản lý

Thanh toán qua QR code không phải là giải pháp đơn lẻ mà nằm trong tổng thể quá trình số hóa hoạt động hải quan tại khu vực VI. Trước đó, đơn vị đã chủ động xây dựng và đưa vào vận hành phần mềm quản lý phương tiện vận tải xuất nhập cảnh nhằm đáp ứng yêu cầu của Nghị định số 167/2025/NĐ-CP.

Công chức Hải quan khu vực VI hỗ trợ doanh nghiệp thao tác trên hệ thống. Ảnh: HQVI.

Nghị định này yêu cầu chủ phương tiện phải kê khai đầy đủ thông tin như loại xe, số khung, số máy, chủ sở hữu, giấy phép vận tải hoặc liên vận kèm theo bảng kê hàng hóa. Việc số hóa quy trình khai báo giúp chuyển toàn bộ hoạt động từ thủ công sang điện tử, giảm phụ thuộc vào giấy tờ và tăng khả năng kiểm soát dữ liệu.

Từ khi được đưa vào vận hành nội bộ từ tháng 10/2025, phần mềm đã tạo ra thay đổi rõ rệt. Doanh nghiệp có thể khai báo trực tuyến mọi lúc, mọi nơi; dữ liệu được lưu trữ và sử dụng lại, hạn chế tối đa việc kê khai lặp.

Hiệu quả thể hiện rõ ở việc giảm khoảng 45% số lượng công chức trực tiếp bố trí tại các cửa khẩu, trong khi khối lượng xử lý vẫn tăng, với hàng trăm nghìn tờ khai phương tiện đã được giải quyết. Điều này cho thấy công nghệ không chỉ thay đổi quy trình mà còn tái cấu trúc cách thức phân bổ nguồn lực trong quản lý nhà nước.

Đáng chú ý, toàn bộ phần mềm được phát triển bằng nguồn lực nội bộ, không sử dụng ngân sách nhà nước nhưng vẫn đáp ứng đầy đủ yêu cầu nghiệp vụ và đặc thù địa bàn. Đây là điểm nổi bật trong tư duy đổi mới, tự chủ của đơn vị.

Song song với đó, yếu tố an toàn dữ liệu được đặt lên hàng đầu. Hệ thống được thiết kế với cơ chế kiểm soát truy cập chặt chẽ, giới hạn số lần đăng nhập sai, tự động kết thúc phiên làm việc khi không hoạt động. Đồng thời, các lớp bảo mật như CAPTCHA, xác thực hai yếu tố (2FA) và mã hóa dữ liệu được triển khai nhằm phòng ngừa rủi ro tấn công mạng.

Không chỉ vận hành độc lập, phần mềm còn được kết nối với Cổng một cửa quốc gia và nền tảng cửa khẩu số của tỉnh Lạng Sơn, tạo thành hệ sinh thái dữ liệu liên thông. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể thực hiện thủ tục từ xa, trong khi cơ quan quản lý có thể theo dõi, phân tích toàn diện dòng lưu chuyển phương tiện qua biên giới.

Trên cơ sở kết quả bước đầu, Chi cục Hải quan khu vực VI đã đề xuất xây dựng hệ thống dùng chung trên phạm vi toàn quốc, đồng thời kiến nghị rút gọn các tiêu chí trong tờ khai phương tiện để tiếp tục giảm chi phí tuân thủ.

Trong lộ trình năm 2026, việc đánh giá, hoàn thiện mô hình sẽ là cơ sở quan trọng để nhân rộng giải pháp, hướng tới xây dựng Hải quan số hiện đại, minh bạch và hiệu quả.

Việc triển khai thanh toán phí tự động qua QR code cùng hệ thống quản lý phương tiện không chỉ là cải tiến kỹ thuật, mà còn là bước đi cụ thể trong quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng.