TS. Nguyễn Minh Thảo, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính)

Trong Chương trình Hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển doanh nghiệp nhà nước, ban hành kèm theo Nghị quyết 29/2026/NQ-CP, khu vực DNNN có 4 nhóm nhiệm vụ với nhiều đầu việc giao cho các bộ, ngành, địa phương. Sẽ có nhiều cơ chế rất mới, thưa bà?

Có những cơ chế mà DNNN đang chờ đợi, như cho phép doanh nghiệp mạnh, quy mô lớn, giữ vai trò dẫn dắt được sử dụng toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa, thoái vốn; tăng tỷ lệ lợi nhuận sau thuế để lại gắn với hiệu quả sử dụng vốn.

Hay cơ chế hỗ trợ lãi suất, cung cấp tín dụng theo nguyên tắc bảo đảm vốn cho DNNN thực hiện dự án trọng điểm quốc gia, dự án đầu tư ra nước ngoài ngoài kế hoạch.

Lâu nay, việc giao nhiệm vụ, nhưng không kèm vốn, không bảo đảm nguồn lực tương ứng đã làm khó DNNN. Nhiều doanh nghiệp không thể tăng tài sản, không được bổ sung vốn điều lệ, lợi nhuận để lại không tương xứng, ảnh hưởng năng lực cạnh tranh, nhất là với các tập đoàn kinh tế nhà nước.

Không phải tất cả DNNN đều được hưởng các cơ chế đặc biệt trên?

Đúng vậy, dù doanh nghiệp nào cũng mong muốn được áp dụng.

Nghị quyết 29/2026/NQ-CP giao Bộ Tài chính nghiên cứu, báo cáo Chính phủ danh mục DNNN mạnh, quy mô lớn, có vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược. Danh mục sẽ được xây dựng trên cơ sở tiêu chí rõ ràng, công khai, minh bạch, bảo đảm doanh nghiệp thực sự xứng đáng hưởng cơ chế đặc thù để phát huy vai trò dẫn dắt hiệu quả.

Tuy nhiên, các chính sách này tác động đến ngân sách nhà nước nên phải được tính toán kỹ, lượng hóa bằng con số cụ thể. Ví dụ, số doanh nghiệp trong danh mục là bao nhiêu, tỷ lệ lợi nhuận để lại ở mức nào để vừa tạo “không gian” cho doanh nghiệp phát triển, vừa không gây áp lực lên ngân sách.

Những nội dung này đang được hoàn thiện trong dự thảo nghị quyết của Quốc hội.

Cùng với nhiệm vụ tiếp tục củng cố, phát triển để DNNN thực sự là lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước, Nghị quyết 29 cũng giao 3 nhóm nhiệm vụ khác: thúc đẩy đầu tư, phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; nâng cao hiệu quả quản trị; tiếp tục cơ cấu lại vốn nhà nước và sắp xếp DNNN.

Tái cơ cấu DNNN luôn là phần việc khó, mấy năm vừa qua chưa có nhiều đột phá, thưa bà?

Nghị quyết 29/2026/NQ-CP yêu cầu kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp phải thực chất, hiệu quả, giảm đầu mối, tăng quy mô.

Việc này phải dựa trên tiêu chí công khai, minh bạch, tuân thủ nguyên tắc: Nhà nước làm những gì tư nhân không làm hoặc không có khả năng làm; những gì tư nhân làm được thì Nhà nước phải làm tốt hơn.

Với các doanh nghiệp mà Nhà nước không cần nắm giữ, hai giải pháp chính là sáp nhập hoặc chuyển giao cho doanh nghiệp có chức năng đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước ở Trung ương hoặc địa phương.

Cụ thể doanh nghiệp nào sẽ sáp nhập, doanh nghiệp nào sẽ chuyển giao, thưa bà?

Đây là nội dung sẽ có hướng dẫn chi tiết. Theo Nghị quyết 29/2026/NQ-CP, sáp nhập nhằm hình thành chuỗi giá trị, tăng quy mô và hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, doanh nghiệp nào sáp nhập, sáp nhập với ai là vấn đề quan trọng, tác động trực tiếp đến kế hoạch kinh doanh. Vì vậy, ngoài ý kiến của các bộ, ngành, cần lắng nghe đề xuất từ chính các DNNN thuộc diện Nhà nước không cần nắm giữ cổ phần, vốn góp chi phối và các tập đoàn, tổng công ty liên quan. Thực tiễn kinh doanh sẽ là căn cứ quan trọng để xác định tiêu chí phân loại phù hợp.

Thực tế có những doanh nghiệp thuộc diện Nhà nước không cần nắm giữ cổ phần, nhưng đang cung cấp đầu vào quan trọng cho tập đoàn, tổng công ty nhà nước và chưa có đơn vị thay thế trong ngắn hạn. Với các trường hợp này, việc sắp xếp cần có lộ trình phù hợp để bảo đảm ổn định sản xuất, kinh doanh.