Đáng chú ý, lần đầu tiên đề xuất tôn vinh, hỗ trợ các gia đình sinh hai con gái cùng nhiều chính sách dành cho phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người dân ở vùng khó khăn.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đồng thời đối mặt với mức sinh giảm ở nhiều địa phương, già hóa dân số và tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh kéo dài, Bộ Y tế đang xây dựng một gói chính sách khuyến khích toàn diện, hướng tới mục tiêu vừa duy trì mức sinh thay thế, vừa bảo đảm chất lượng dân số và thúc đẩy bình đẳng giới.

Theo dự thảo Thông tư hướng dẫn một số nội dung về chính sách khuyến khích, khen thưởng và hỗ trợ đối với tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số đang được Bộ Y tế lấy ý kiến, nhiều cơ chế hỗ trợ mới được đề xuất, từ hỗ trợ tài chính, miễn giảm học phí, bảo hiểm y tế đến tôn vinh các gia đình sinh hai con gái.

Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo là các chính sách nhằm khuyến khích người dân sinh đủ hai con để duy trì mức sinh thay thế.

Đối với tập thể, những xã có tỷ lệ phụ nữ sinh đủ hai con đạt từ 60% trở lên sẽ được đề xuất Ủy ban nhân dân cấp tỉnh khen thưởng kèm theo hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật. Căn cứ điều kiện thực tế, các địa phương có thể áp dụng hình thức khen thưởng một lần hoặc theo các mốc duy trì thành tích liên tục trong 3 năm hoặc 5 năm.

Đối với cá nhân và các cặp vợ chồng, dự thảo trao quyền cho địa phương chủ động lựa chọn các hình thức hỗ trợ phù hợp như khen thưởng, hỗ trợ tiền hoặc hiện vật đối với phụ nữ sinh con, sinh đủ hai con; hỗ trợ phụ nữ trong thời kỳ mang thai; hỗ trợ tài chính hằng tháng cho trẻ đến đủ 12 tháng, 24 tháng hoặc 36 tháng tuổi; hỗ trợ chi phí ăn trưa cho trẻ mầm non cùng nhiều chính sách thiết thực khác.

Ảnh minh họa

Những đề xuất này được kỳ vọng sẽ góp phần giảm áp lực kinh tế đối với các gia đình trẻ, tạo điều kiện thuận lợi hơn để người dân yên tâm sinh và nuôi dạy con.

Điểm đáng chú ý của dự thảo là các chính sách hướng tới giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, vấn đề đã tồn tại nhiều năm tại Việt Nam.

Theo đó, Bộ Y tế đề xuất khen thưởng các xã có 100% thôn, bản đưa nội dung không trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính thai nhi và kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước của cộng đồng.

Đối với các cơ sở y tế, cơ sở sản xuất và cung cấp văn hóa phẩm, nếu tham gia đầy đủ các hoạt động tuyên truyền, tập huấn về kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh và không vi phạm quy định cấm lựa chọn giới tính thai nhi sẽ được xem xét khen thưởng bằng tiền hoặc hiện vật.

Đặc biệt, dự thảo lần đầu tiên đề xuất chính sách khuyến khích dành cho gia đình sinh hai con một bề là gái, nếu nuôi con khỏe mạnh, dạy con ngoan, học giỏi và trưởng thành.

Bên cạnh việc biểu dương, tôn vinh, các địa phương có thể xem xét áp dụng nhiều chính sách hỗ trợ như miễn, giảm học phí, hỗ trợ mua bảo hiểm y tế học sinh, hỗ trợ sữa học đường đối với trẻ em gái thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo; đồng thời hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế và các hình thức hỗ trợ phù hợp khác.

Những đề xuất này được kỳ vọng sẽ góp phần thay đổi nhận thức xã hội, từng bước xóa bỏ tư tưởng trọng nam khinh nữ và tạo môi trường bình đẳng hơn trong chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em gái.

Không chỉ tập trung vào chính sách sinh con, dự thảo còn hướng tới nâng cao chất lượng dân số thông qua việc mở rộng các chương trình khám sức khỏe trước kết hôn, sàng lọc trước sinh và sàng lọc sơ sinh.

Theo đó, phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội hoặc sinh sống tại vùng khó khăn, miền núi, biên giới, hải đảo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số sẽ được hỗ trợ thực hiện các dịch vụ sàng lọc trước sinh, sơ sinh và có thể được hỗ trợ thêm bằng tiền.

Cộng tác viên dân số và nhân viên y tế thôn, bản hoàn thành vượt chỉ tiêu vận động người dân tham gia khám sức khỏe trước kết hôn, sàng lọc trước sinh và sơ sinh cũng sẽ được xem xét khen thưởng.

Bên cạnh đó, dự thảo tiếp tục đề xuất hỗ trợ phương tiện tránh thai, chi phí kế hoạch hóa gia đình và sàng lọc dự phòng vô sinh đối với người dân thuộc hộ nghèo, cận nghèo và các khu vực đặc biệt khó khăn.

Đối với cấp xã, nếu đạt tỷ lệ 70% phụ nữ mang thai được sàng lọc đủ 4 bệnh bẩm sinh cơ bản và 90% trẻ sơ sinh được sàng lọc đủ 5 bệnh bẩm sinh cơ bản sẽ được đề xuất khen thưởng kèm theo hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật.

Tương tự, những địa phương đạt tỷ lệ 90% nam, nữ thanh niên được tư vấn và khám sức khỏe trước kết hôn cũng sẽ được xem xét khen thưởng.

Theo Bộ Y tế, kinh phí thực hiện các chính sách khuyến khích, khen thưởng và hỗ trợ sẽ được bố trí từ ngân sách địa phương cùng các nguồn kinh phí hợp pháp khác.

Sau khi Thông tư được ban hành, Sở Y tế các tỉnh, thành phố sẽ chủ trì tham mưu Ủy ban nhân dân trình Hội đồng nhân dân cùng cấp ban hành các chính sách cụ thể, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương.

Việc xây dựng các cơ chế hỗ trợ mới không chỉ hướng tới mục tiêu duy trì mức sinh thay thế mà còn góp phần nâng cao chất lượng dân số, thúc đẩy bình đẳng giới và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong giai đoạn mới.