Nếu trước đây, đô thị Đà Nẵng quy hoạch lấy sông Hàn làm điểm lan tỏa, thì với không gian địa lý mới, quy hoạch hướng đến đa cực và đa trung tâm (Ảnh: Hà Minh)

Đô thị đi liền với hệ thống hành chính

Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15, ngày 24/12/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về phân loại đô thị xác định TP. Đà Nẵng mới là đô thị loại I. Ban hành kèm theo nghị quyết này là các tiêu chuẩn, tiêu chí về phân loại đô thị. Trong đó quy định, đô thị thuộc vùng Bắc Trung Bộ, vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên (trừ khu vực trung du, miền núi và cao nguyên) phải đạt mức tối thiểu tiêu chuẩn quy mô dân số bằng 80% mức quy định; mức tối thiểu của tiêu chuẩn mật độ dân số bình quân trên diện tích tự nhiên bằng 70% mức quy định; các tiêu chí, tiêu chuẩn khác thực hiện theo quy định đối với loại đô thị tương ứng.

Căn cứ vào các tiêu chí, tiêu chuẩn này, Sở Xây dựng TP. Đà Nẵng đã tham mưu UBND TP. Đà Nẵng danh mục các đô thị loại II, loại III và danh sách các phường đạt trình độ phát triển đô thị trong các đơn vị hành chính thuộc đô thị loại II và III. Danh mục gồm 20 đô thị loại II và loại III, bao gồm: đô thị Đà Nẵng (12 phường), Tam Kỳ (4 phường) và Hội An (3 phường, 1 xã).

Ông Lê Tùng Lâm, Trưởng ban đô thị HĐND TP. Đà Nẵng phân tích: Nghị quyết 111 giản lược hệ thống phân loại đô thị từ sáu cấp xuống còn bốn cấp, bao gồm đô thị đặc biệt, đô thị loại I, loại II và loại III. Sự thay đổi hàm chứa thông điệp chiến lược: hệ thống đô thị Việt Nam cần được tổ chức lại theo hướng tinh gọn, rõ ràng và phù hợp với yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới.

Theo cấu trúc hành chính hiện nay, TP. Đà Nẵng có 23 phường, nhưng theo tiêu chí phân loại đô thị từ Nghị quyết 111, chỉ có 20 đơn vị được xác định là đô thị. Điều này cho thấy hệ thống đô thị không hoàn toàn trùng khớp với hệ thống hành chính, mà được xác định dựa trên các tiêu chí phát triển thực chất như mật độ dân cư, mức độ đô thị hóa, trình độ hạ tầng và vai trò chức năng trong mạng lưới đô thị.

Cùng với việc xác định lại đô thị trung tâm Đà Nẵng, những điều chỉnh quan trọng đối với một số đô thị khác trong khu vực cũng đã được thực hiện. Thị xã Điện Bàn trước đây đã được tổ chức lại thành đô thị Điện Bàn với cấu trúc gồm bốn phường và hai xã. Sự điều chỉnh này cho thấy quá trình chuyển đổi từ mô hình thị xã truyền thống sang một cấu trúc đô thị rõ ràng hơn, phù hợp với logic phân loại đô thị mới. Trong khi đó, thị trấn Ái Nghĩa trước đây được điều chỉnh thành đô thị Ái Nghĩa, nhưng phạm vi đô thị chỉ bao gồm một phần của đơn vị hành chính (xã Đại Lộc) hiện nay. Trường hợp của đô thị A Tiêng cũng tương tự khi được xác định lại phạm vi trên cơ sở một phần của địa bàn xã Tây Giang.

“Khi ranh giới đô thị được xác định dựa trên các tiêu chí phát triển, việc quy hoạch, đầu tư hạ tầng và quản lý không gian sẽ trở nên linh hoạt và hiệu quả hơn”, ông Lê Tùng Lâm nói rõ thêm. Bởi lẽ, theo ông Lâm, mỗi đô thị có một vai trò khác nhau trong cấu trúc phát triển của toàn vùng. Đô thị Đà Nẵng giữ vai trò trung tâm hạt nhân, nơi tập trung các chức năng kinh tế, hành chính, khoa học - công nghệ và dịch vụ chất lượng cao. Cấu trúc này cho thấy một mô hình phát triển đa trung tâm đang dần hình thành. Mô hình này phù hợp với xu hướng phát triển đô thị hiện đại trên thế giới, nơi các vùng đô thị lớn thường được tổ chức thành mạng lưới các đô thị liên kết thay vì một trung tâm duy nhất...

Một yếu tố then chốt trong giai đoạn tới, theo Ban Đô thị HĐND TP. Đà Nẵng, là xây dựng các công cụ quản lý đô thị dựa trên dữ liệu. Khi hệ thống đô thị ngày càng phức tạp, các phương pháp quản lý truyền thống sẽ khó có thể đáp ứng được yêu cầu mới. Việc ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong quản lý đô thị sẽ trở thành một xu hướng tất yếu.

Quy hoạch kiến trúc, quản lý đô thị bằng AI

Theo KTS Ngô Viết Nam Sơn, kể từ năm thứ 20 của thế kỷ 21, các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng phát triển vượt bậc, mở ra nhiều triển vọng mới trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế số, đồng thời thay đổi cách con người sống, làm việc và tương tác với thế giới xung quanh. Trong bối cảnh ứng dụng công nghệ AI đang thúc đẩy các xu hướng toàn cầu mới trong việc thay đổi cơ cấu kinh tế và định hình lại các đô thị, kèm theo những cơ hội và thách thức, các đô thị Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng. “TP. Đà Nẵng có hạ tầng công nghệ vượt trội và đang ứng dụng vào quy hoạch, kiến trúc, quản lý đô thị. Điều này sẽ sớm đưa đô thị biển bắt kịp chuẩn đô thị thông minh quốc tế”, KTS Ngô Viết Nam Sơn chia sẻ.

Việc ứng dụng kinh tế số trong quy hoạch, kiến trúc, quản lý đô thị, cũng theo KTS Ngô Viết Nam Sơn, sẽ đáp ứng nhiệm vụ quy hoạch Đà Nẵng đang triển khai theo hướng đô thị hóa với cơ cấu đô thị đa cực, đa trung tâm và tạo cơ hội việc làm tại chỗ thông qua liên kết mạng thông tin. Mô hình này giúp giảm tải cho các trung tâm đô thị lõi và tạo ra những khu vực phát triển mới, nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy sự phát triển bền vững.

Lấy ví dụ tại châu Âu, thành phố Paris (Pháp) cũng áp dụng mô hình đô thị đa trung tâm. Trong đó, khu vực La Défense, nằm ở phía Tây Paris, là một trong những trung tâm dịch vụ thương mại tầm cỡ, lớn hàng đầu châu Âu, kết nối với trung tâm Paris cũng như các khu vực lân cận thông qua hệ thống giao thông công cộng và mạng lưới thông tin hiện đại, giúp giảm áp lực lên trung tâm thành phố và tạo ra nhiều cơ hội việc làm tại chỗ. Đà Nẵng mới đang theo xu hướng này với việc xúc tiến các dự án công cộng hiện đại như đường sắt đô thị nối Đà Nẵng - Chu Lai; cao tốc nội thị Đà Nẵng - Tam Kỳ….

Đồng quan điểm trên, ông Đặng Việt Dũng, Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam gợi mở: Đối với Đà Nẵng, trước hết, việc phát triển giao thông đô thị và logistics được xem là yếu tố quyết định sự thành công của quá trình chuyển đổi tư duy phát triển thành phố từ đơn cực sang đa cực, đa trung tâm. Các lợi thế này sẽ phát huy lợi thế sẵn có của hệ thống đô thị hiện hữu như Hải Châu, Sơn Trà, Ngũ Hành Sơn, Điện Bàn, Hội An, Tam Kỳ, cũng như đặc điểm phát triển kinh tế - xã hội từng khu vực như các khu vực phát triển du lịch, thương mại ở phía Đông Bắc; khu vực phát triển công nghiệp ở phía Đông Nam; khu vực phát triển nông nghiệp ở phía Tây.

Qua đó, ông Đặng Việt Dũng cũng tán đồng với việc TP. Đà Nẵng cần tiếp tục duy trì vị thế của đô thị loại I, hướng tới trở thành đô thị đặc biệt, là trung tâm của vùng kinh tế Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. “Theo Nghị quyết 111 về phân loại đô thị, Đà Nẵng cần có 50% số phường đạt tiêu chí đô thị loại II (khoảng 12 phường), có hệ thống giao thông công cộng phủ kín 100% phường loại II. Phát triển mạng lưới giao thông và logistics không chỉ đảm bảo yêu cầu về phủ kín giao thông công cộng mà còn giúp các đô thị như Hội An, Tam Kỳ, Điện Bàn tiếp tục duy trì được chất lượng đô thị đã được công nhận, đồng thời tạo ra các cơ hội để các xã có điều kiện phát triển thành các đô thị khi nằm tại các đầu mối giao thông, các cực kinh tế như khu công nghiệp”.